DVD Fay Grim

ACHT SCHRIFTEN

Wie voor het eerst een film van regisseur Hal Hartley ziet, schiet weldra in de lach. Met het feit dat het om een komedie gaat heeft dat echter weinig van doen, meer met het gekunstelde, welhaast emotieloze spel van de acteurs. Na de lach komt de verwondering. Het stijve acteerwerk, de onnatuurlijke dialogen en de kluchtige plotwendingen werken allengs vervreemdend. En op den duur kan er geen glimlach meer vanaf, niet bij de personages en ook niet bij de kijker. Die vraagt zich af in hoeverre het de regisseur ernst is: is het de bedoeling dat ik lach of juist niet? Hartley’s subtiele ironie doet je je eerder ongemakkelijk dan ontspannen voelen.
Met zijn debuutfilm The Unbelievable Truth won Hartley in 1989 de harten van het indie-minnende filmpubliek, en meteen ook de grote juryprijs op het filmfestival van Sundance. Met zijn succes groeiden de verwachtingen. Hartley raakte in paniek en sloeg aan het experimenteren, iets wat noch het publiek noch de pers hem in dank afnam. De laatste film die de Nederlandse filmtheaters haalde, Henry Fool, stamt dan ook uit 1997.
Op die film maakte Hartley negen jaar later een vervolg: Fay Grim, en met die film bereikt hij eindelijk weer eens het Nederlandse filmpubliek.
Fay Grim is spionage-spoof en post-9/11-document ineen. Parker Posey kroop wederom in de rol van Fay, Hartley’s allereerste vrouwelijke hoofdpersonage, en net als in Henry Fool is het Henry (Thomas Jay Ryan) die de boel op stelten zet, al laat de onbehouwen intellectueel pas aan het eind van deze film zijn gezicht zien. De chaos die in Fay Grim ontstaat is te doen om Fools memoires, die niet zomaar een pretentieus egodocument blijken te zijn maar zeer gevoelige informatie bevatten. Om het uit acht schriften bestaande manuscript te veroveren, zet de CIA Henry’s echtgenote Fay in. Niemand, maar dan ook niemand blijkt echter te zijn wie hij of zij lijkt. Fay stort zich dapper maar naïef in de chaos, met een jas die wappert als de cape van een superheld.
In Fay Grim zien we authentieke Hartley-thema’s als lust, religie, criminaliteit en intellectualisme, en zoals gebruikelijk speelt de regisseur een gedurfd spel met de grenzen van humor. Toch is Fay Grim niet een typische Hartley. Ooit schiep de regisseur een eigen wereld, een afgesloten realiteit waarin alles op z’n kop stond. Binnen die omgekeerde werkelijkheid gold enkel Hartley’s logica, zijn persoonlijke waarheid van quasi-filosofische oneliners en uitvergrote persoonlijkheden. In Fay Grim gooit Hartley de grenzen open waardoor zijn geliefde personages plotseling in het wild rondlopen in de echte wereld. Wat eens zo herkenbaar Hartley was, verdwijnt in de massa van de realiteit.

Hal Hartley, Fay Grim (dvd, Living Colour Entertainment)