Achter de schermen

Influencers op Instagram hoeven alleen alle stress, vuil en pijn van alledag een beetje buiten beeld te schuiven. Zodat er een wereld overblijft om naar te verlangen.

Halverwege de jaren negentig kon supermodel Linda Evangelista nog zeggen dat ze niet voor minder dan tienduizend dollar per dag haar bed uitkwam voor een commercial. Tegenwoordig hoeft een influencer op Instagram haar bed helemaal niet meer uit te komen voor dat bedrag: het bed hoort bij haar leven en haar leven is de commercial. Ze nipt tussen de lakens van een kop gesponsorde thee. Ze staat in bikini op een rotspartij, drinkt een cocktail, eet een salade, danst in de regen – hieronder een link naar die leuke laarsjes. Een beetje influencer vangt makkelijk tienduizend dollar voor zo’n link.

Bedrijven weten immers waar het in reclame om draait. Het gaat niet om het product, maar om de wereld die wordt opgeroepen. Het gaat om het beeld van het goede leven dat door een bepaald product plotseling bereikbaar lijkt.

Daarom worden al die fitgirls, fashionista’s en mommybloggers zo goed betaald. Omdat dat goede leven hun eigen leven is. Het is echt, of lijkt dat tenminste. In tegenstelling tot een model hoeven influencers niemand anders te worden om te overtuigen. Ze hoeven alleen zichzelf te spelen. En alle stress, vuil en pijn van alledag een beetje buiten beeld te schuiven.

‘Min of meer netjes/ wordt het tenslotte niet vanzelf’, dichtte Wislawa Szymborska in Einde en begin. Dat ging over de nasleep van een oorlog, maar hetzelfde geldt voor de schone schijn van Instagram: ‘Iemand moet waden/ door het slijk en de as,/ de veren van canapés,/ de splinters van glas/ en de bloederige vodden.’

Iemand moet dat alles negeren om zo het perfecte plaatje te creëren.

Een fotomodel heeft een set waar ze moet verschijnen, voor een influencer is die set de hele wereld. Ze reist van het terras om de hoek naar Parijs naar de Malediven naar Coachella. Ze is stylist, editor, copywriter, eind- en hoofdredacteur ineen, en werkt daarmee harder dan een model ooit heeft gedaan.

Dit bericht bekijken op Instagram

Een bericht gedeeld door Sara Puhto (@saggysara) op

Instagram en Szymborska: ‘Min of meer netjes/ wordt het tenslotte niet vanzelf’

Heel af en toe krijgen we daarbij een kijkje achter de schermen. Als de twintigjarige instagrammer Sara Puhto bijvoorbeeld laat zien hoe je op een foto een bolle buik of hangbillen wegtovert door de juiste hoek, houding en spierspanning. Of als er een foto opduikt van een exotisch strand bezaaid met mooie meisjes die ieder door hun eigen fotograaf worden vastgelegd. De taak van al die fotografen is om een leeg strand te suggereren, ‘Iemand moet een balk aanslepen/ om die muur te stutten’.

Instagram Husbands worden ze ook wel genoemd, de vriendjes die achter de camera staan. Voor een influencer zijn ze essentieel, bewees de zogenaamde Bikini Hiker onlangs. Gigi Wu heette ze, ze kwam uit Taiwan en plaatste op Instagram bikinifoto’s van zichzelf op allerhande rotspartijen. Vorige week viel ze van zo’n rotspartij, kwam vast te zitten in een spelonk en vroor daar dood. Selficide: dood door selfie. Inmiddels zijn er al honderden slachtoffers gevallen.

Toch werd er lang wat lacherig gedaan over de echtgenoten, in een YouTube-filmpje uit 2015 vertellen zogenaamde slachtoffers hoe ze niets meer eten (het eten moet worden gefotografeerd) en eindeloos aan het wachten zijn: ‘I’m basically a human selfie stick.’ Maar inmiddels hebben de Instagram Husbands zich geëmancipeerd. Er is een podcast, een Facebook-groep en sommigen beginnen zelfs een eigen Instagram-account. Op hun foto’s is te zien hoe ze een foto maken van een meisje op het strand.

Je zou het een extra laag realiteit kunnen noemen. Een kijkje achter de schermen waar nog iemand zijn buik inhoudt, zijn spieren spant en het vuil buiten beeld duwt. Maar wie staat er dan achter de echtgenoot? Wie heeft de foto genomen van de foto die wordt genomen? En begint hij of zij binnenkort ook een account? Of degene die daar weer achter staat misschien?

Het droste-effect: we kijken naar iemand die naar iemand kijkt die naar iemand kijkt die… Totdat, helemaal achteraan, iemand op een dag stopt met kijken. ‘In het gras, overwoekerd/ door oorzaak en gevolg/ moet iemand liggen die/ met een aar tussen zijn tanden/ naar de wolken staart.’

Van Instagram is bekend dat gebruikers er van alle sociale media het ongelukkigst van worden. Dat komt, herhalen onderzoekers steeds weer, omdat iedereen er alleen de beste versie van zichzelf laat zien. Maar volgens mij is er ook een andere verklaring mogelijk. Een waarin die influencers er helemaal niet toe doen. Omdat het niet om het product gaat, maar om de wereld die wordt opgeroepen.

Op Instagram is dat een wereld waar je nog alleen kunt zijn. Alleen op het strand, naast de Eiffeltoren, op de Chinese Muur. Hier zijn geen toeristen, ligt geen plastic op het strand, bestaat geen armoede en schijnt altijd de zon. Het is een soort omgekeerde Truman Show: waar Truman in een nagebouwde werkelijkheid leefde, daar wordt op Instagram de vuile, pijnlijke werkelijkheid getrumaniseerd tot een droomwereld. Dát is de reclamespot. En waarom de realiteit telkens weer teleurstelt.

Waar we naar verlangen is niet om het leven van een influencer te hebben, maar om in die Instagram-wereld te kunnen leven. Een wereld die er alleen voor ons is, waarvan we het einde en begin vormen. Een wereld waarin we in het gras liggen, met een aar tussen onze tanden, en enkel naar de wolken staren.