Achtergelaten als kind

Tot de beste boeken die het afgelopen jaar in Duitsland zijn verschenen, behoort Die Mittagsfrau van Julia Franck, geboren in 1970 in Berlijn. Zij heeft dit najaar de prijs van de Duitse boekhandel, de Deutsche Buchpreis, gekregen en haar roman bevindt zich al enige tijd in de top van de bestsellerlijst van het weekblad Der Spiegel. Haar uitverkiezing bevestigt de dominante positie van relatief jonge schrijfsters in de Duitse literatuur. Vorig jaar immers ging de Deutsche Buchpreis naar Katharina Hacker voor haar roman Die Habenichtse, onlangs in het Nederlands verschenen onder de titel Lege handen.
Julia Franck, die eerder de roman Lagerfeuer schreef, heeft als uitgangspunt een ware gebeurtenis genomen. Haar vader werd vlak na de oorlog als jongetje van zeven door zijn moeder achtergelaten op een station vol vluchtelingen in de buurt van Stettin (thans het Poolse Szczecin). Hij groeide op bij een ver familielid en heeft later nooit over zijn moeder gesproken. Francks vader stierf in 1987, maar de vraag waarom haar grootmoeder haar kind zomaar in de steek liet, bleef de schrijfster achtervolgen.

Haar speurtocht naar de reële achtergronden heeft niet veel concreets opgeleverd. Maar des te vruchtbaarder waren Francks verbeeldingskracht en inlevingsvermogen. Die Mittagsfrau is een goed geschreven, indrukwekkende roman die terecht werd bekroond en die in januari nog uitgebreider zal worden besproken in deze krant.

Franck vertelt hierin het leven van de in Bautzen geboren Helene Würsich en wel vanaf haar zevende tot haar 38ste levensjaar. Het zijn de jaren tussen 1914 en 1945: jaren van oorlog en omwenteling, van economische en culturele opbloei in de jaren twintig, van nazidictatuur, holocaust, verwoeste steden, brute Russische soldaten. Franck vertelt hoe dit alles heeft ingewerkt op het leven van deze vrouw, die in het Derde Rijk niet meer Helene Würsich heette, maar Alice Schulze, om zo te verbergen dat ze een joodse moeder had.

Het schetsen van een leven tegen de achtergrond van die deels gruwelijke twintigste eeuw gebeurt ook in een roman die behoorde tot de grote kanshebbers op de Deutsche Buchpreis_._ In Abendland van de in Oostenrijk wonende Michael Köhlmeier vertelt een 95 jaar oude man aan een jongere schrijver zijn levensverhaal. Ook deze roman geeft een beeld van de twintigste eeuw.

Een opmerkelijk boek is verder de roman Mobbing van Annette Pehnt. ‘Mobbing’ is het moderne Duitse woord voor het psychisch terroriseren van iemand op zijn werk. Na haar roman over de problematiek van hoogbejaarden in tehuizen en hun eenzame kinderen (Haus der Schildkröten) heeft Pehnt opnieuw een actueel maatschappelijk thema als uitgangspunt voor een roman gekozen.

Julia Franck

Die Mittagsfrau

S. Fischer, 429 blz.,
€ 19,90 (voorjaar 2008 verschijnt de Nederlandse vertaling bij de Wereldbibliotheek)

Michael Köhlmeier

Abendland

Hanser, 775 blz.,
€ 24,90

Annette Pehnt

Mobbing

Piper, 160 blz., € 16,90