Achterstevoren

Oogoperaties, echt, het is pure horror. Kreeg ik bij de eerste, enkele weken terug, visioenen van Pasolini’s Saló, waarin vrijmoedig ogen uit hoofden worden gewipt, uit de tweede operatie, vorige week, ontwaakte ik met de angstige gedachte dat ze mijn geplaagde oog achterstevoren in mijn hoofd hadden teruggezet.

Een paar dagen later drong ineens tot mij door hoe ik aan die gedachte kwam. Ik had Story of the Eye meegenomen naar het ziekenhuis, de pornografische novelle van Georges Bataille. Natuurlijk omdat de titel zo toepasselijk was. Maar ook omdat die Amerikaanse uitgave in lekker grote letters was gedrukt - prettig voor mijn geteisterde ogen.
Het was, meen ik, Michel Foucault die over dat boek zei dat Bataille het met zijn oog achterstevoren in zijn hoofd had geschreven. Bij wijze van spreken, uiteraard. Maar toen ik uit mijn narcose bijkwam, voelde ik het echt zo. Op mijn afgeplakte netvlies verschenen de beelden die Bataille in zijn boek had opgetekend, beelden waarin ogen, eieren en testikels de hoofdrollen vervullen. De schrijver putte die uit zijn nogal extreme erotische fantasie. Om met Foucault te spreken: door onbeschaamd bij zichzelf naar binnen te kijken. Het zijn niet bepaald de fantasieën die men verwacht van een bleke bibliothecaris - want dat was Bataille toen hij, zo'n dertig jaar oud, het boek schreef. Ogen, eieren en testikels verlaten om de haverklap hun natuurlijke plaats, om even later op een zilveren schaaltje te worden opgediend of in de vagina van de heldin te verdwijnen. ‘Meneer Bataille, hallo, sorry dat ik u stoor, maar kunt u mij ook zeggen waar ik de Bekentenissen van Augustinus kan vinden?’
In het tweede deel van Histoire de l'oeil legt Bataille uit waar zijn fantasieën vandaan komen.
Dat had-ie niet moeten doen.
Ten eerste omdat hij daarmee de hele werking van het verhaal tenietdoet. Het is net als bij een mop: als je hem uitlegt vergaat je het lachen.
Ten tweede omdat het zo'n larmoyant verhaal is. Over zijn syfilitische vader en zijn manisch-depressieve moeder, over ziekte, verval en dood, het kan allemaal niet op. En over ogen. Een beroemde toreador die door een stier in zijn oog wordt getroffen. De blinde ogen van zijn vader, die zo vreemd wegdraaien als hij zit te poepen.
Ik wil het allemaal niet weten.
Maar het kwaad was geschied. Bataille maakte er voortaan zijn levenstaak van om zijn erotische fantasieën eerst op te schrijven en vervolgens uit te leggen. En velen na hem hebben er hun levenstaak van gemaakt Batailles uitleg almaar verder uit te leggen. De man is inmiddels al 35 jaar dood, maar aan de uitleg van zijn uitleg komt maar geen einde.
Het allertreurigste is echter dat Bataille Histoire de l'oeil, althans het eerste, verhalende deel, nooit heeft overtroffen, in zijn latere pornografische werk noch in zijn latere theoretische werk. Histoire de l'oeil is een op zichzelf staande klassieker in de pornografische literatuur van deze eeuw.
Waarom?
Omdat het de lezer dwingt naar binnen te kijken, naar de perverse geheimen van het menselijk lichaam.
Heus, ik kan erover meepraten, met dat achterstevoren geplaatste oog in mijn hoofd.