Buitenland

Achtertuin

Twee eeuwen geleden kondigde de Amerikaanse president Monroe plechtig aan dat de Verenigde Staten het Westelijk Halfrond voortaan beschouwden als hun achtertuin, waar ze geen inmenging in zouden dulden van andere machten. Ruim zestig jaar geleden, in 1957, kondigde president Eisenhower hetzelfde aan voor het Midden-Oosten. Deze Eisenhower-doctrine leek een curieuze claim op een regio van een oceaan plus een twee continenten verder. Maar het betrof geen tijdelijke bevlieging van één man: elke president vond sindsdien controle over het Midden-Oosten essentieel voor de nationale veiligheid van de VS. Eerst vanwege olie, daarna gewoon omdat het nou eenmaal zo was.

Anno 2021 mag dit gerust een politiek-psychologische stoornis worden genoemd. De grootste olieproducent ter wereld ligt niet in het Midden-Oosten – dat zijn de VS zelf. Er is geen enkele reden om te denken dat olie-export uit het Midden-Oosten gaat stoppen: de Sovjet-Unie, waar de Eisenhower-doctrine om begon, is al dertig jaar ter ziele, en alle olielanden willen zo snel mogelijk cashen voor de wereld overgaat op groen. De map van misstappen in het Midden-Oosten slaat al decennialang snoeihard op de VS terug en kostte bergen aan geld. Een scala van buitenlandspecialisten wil daarom een koerswijziging. ‘The Middle East Isn’t Worth It Anymore’, schreef bijvoorbeeld Martin Indyk, een voormalige Amerikaanse Midden-Oosten-gezant, vorig jaar.

Omdat Donald Trump maar wat zwabberde, werd reikhalzend uitgezien naar wat Joe Biden zou doen. Hij begon met een maand niet naar Israël en Saoedi-Arabië bellen – in de VS al een beleidsrevolutie –en deed afgelopen week dan een eerste stap. Eerst verscheen een secuur getimed onderzoeksrapport dat aantoonde dat de Saoedische kroonprins, Mohammed bin Salman, verantwoordelijk was voor de moord op de Saoedische journalist Jamal Khashoggi in 2018. Vervolgens trof Biden sancties tegen tientallen Saoediërs maar niet tegen Bin Salman zelf. De reacties daarop waren bijna lachwekkend: veel gemopper dat Biden niet gewoon Bin Salman had afgezet, en ongenoegen over een vrij niksig beleid. ‘Een veelzeggende indicatie van hoe Bidens voorzichtige impulsen toesloegen’, schreef The New York Times.

Volledig ernaast. Khashoggi trof een gruwelijk lot, maar lees eens een Amnesty-rapport over Saoedi-Arabië of over de oorlog die het land voert in Jemen. Waarom moeten we beleid voor zo’n vreselijk land baseren op welles-nietes over één moord? En impulsief beleid? Dit is het tegenovergestelde. Het werd al een jaar geleden gepubliceerd door Bidens nationale veiligheidsadviseur.

‘Agressieve diplomatie’ betekent: Biden belt met koning Salman

Deze Jake Sullivan heeft een revolutionaire kijk op buitenlands beleid: dat moet altijd de Amerikaanse middenklasse dienen. Wat hij over het Midden-Oosten schreef, in Foreign Affairs, was niet dom. De VS hebben daar met ‘een combinatie van militair activisme en diplomatieke passiviteit onze regionale partners een blanco cheque gegeven voor destabiliserend gedrag, wat de regio op de drempel van oorlog houdt’. Lees: het is mis omdat we alles willen oplossen met wapens en omdat we Israël en Saoedi-Arabië altijd steunen maar nooit bij het oor grijpen.

Dit is ‘het slechtste van beide werelden’, volgens Sullivan. Het is nu tijd voor ‘agressieve diplomatie’, met als doel een ‘diplomatieke dooi’ tussen Iran, Israël en Saoedi-Arabië, en een organisatie waarin alle landen van de regio met elkaar praten.

Daarbij zit Bin Salman in de weg. Hij werd kroonprins in 2017, toen de toenmalige troonopvolger Mohammed bin Nayef (met wie Biden close was) opzijgeschoven werd. Bin Salman werd steeds autoritairder, duizenden tegenstanders zijn opgesloten en Bin Nayef zit vast voor hoogverraad. Het behoeft geen uitleg dat Bin Salman close was met Trump, die hij via bots op sociale media en valse geruchten aan verkiezingswinst probeerde te helpen.

Verkeerd gegokt, en nu komt die ‘agressieve diplomatie’. Voorlopig betekent dat: Biden belt opzichtig met koning Salman, en niet met de feitelijke machthebber, diens zoon Bin Salman. Dat is veel te tam voor een groot deel van Bidens achterban. Maar is het alternatief – streven naar regime change in Saoedi-Arabië – echt beter? Wie driekwart eeuw Amerikaans beleid overziet weet: waarschijnlijk niet. Het ziet er weinig revolutionair uit. Maar als het een opmaat is naar een kalmer Midden-Oosten dat zijn eigen zaken regelt – en een einde aan de Eisenhower-doctrine – dan is het dat wel.