Buitenland

Afkicken

Natuurlijk zijn Trumps stuntelige pogingen de verkiezingsuitslag aan te vechten van een heel andere categorie dan het uiteenvallen van Forum voor Democratie, maar er zijn draadjes die de polder en de machtigste democratie ter wereld momenteel met elkaar verbinden. In beide landen lijkt het succes van een antiliberale demagogie plotseling tot een einde gekomen. Donald Trump moet zich vereenzelvigen met de rol die hij het meeste haat, die van verliezer. De Amerikaanse kiezer wees Trump overtuigend de deur, de raderen van de electorale democratie in de VS blijken sterker dan de hand die ertussen wordt gestoken en de volgende president maakt zijn opwachting. In Nederland blijkt Forum uiteindelijk niet te kunnen upgraden naar een functionele machtspartij. In opmaat naar de verkiezingen, op het moment dat er serieus zetels binnengehaald moeten worden, struikelt de partij over de eigen voeten.

Nogmaals: de schaal verschilt, maar Nederland en de VS hebben de aflopen jaren eenzelfde politiek-psychologische ervaring gehad. Amerika worstelde met de vraag wat het betekent als een brute buitenstaander plotseling aan de macht komt en alle ballen uit de democratische kerstboom schudt om die vervolgens te vertrappen. Thierry Baudet was hooguit premier in zijn gedachten, maar gemeten naar de aandacht die een partij met twee zetels kreeg, leek het wel of ook heel Nederland plotseling kon worden samengevat met een verhaal over rechts-populisme.

En vergeet niet dat Forum de wind van Trump in de rug voelde. Er was één Nederlandse partijleider die Trump een geweldige leider vond en die daarom een voorkeursbehandeling kreeg van de Amerikaanse ambassadeur in Nederland. In een van zijn laatste Kamer-bijdragen voor het grote Forum-demasqué papegaaide Baudet de leugens van de Trump-campagne: dat er grootschalige stemfraude zou zijn gepleegd tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Het toonde hoezeer het rechts-populisme van onze lage landen uit Trumps vaatje tapte. Wie het troebele vocht drinkt dat daaruit komt, gaat bazuinen over omvolking, laat de oren hangen naar Vladimir Poetin en vindt antisemitisme geen bezwaar. Of het ideologie is of opportunisme doet er eigenlijk niet toe. Voor Trump, Baudet en de hele paranoïde-rechtse rataplan die door westerse democratieën banjert, bestaat de scheidslijn tussen feit en verzinsel niet.

Afstand nemen van het onderwerp Trump kost moeite

De eerste oogst aan lessen van de afgelopen weken is inmiddels binnen. 1. Fantasiepolitiek loopt stuk op een realiteit die niet te ontkennen valt, zoals een pandemie. 2. Charismatische leidersfiguren krijgen het lang voor elkaar dat hun coterie wegkijkt van wat overduidelijk beschamend en afkeurenswaardig is. 3. Wie achterdocht jegens alles en iedereen als uitgangspunt heeft, is slechts een beperkte tijd in de democratische politiek gegund. Op een gegeven moment keert de achtervolgingswaan zich tegen de directe kring. Zoals steeds meer Republikeinen voorzichtig afstand beginnen te nemen van Trump, liet een deel van het Forum-kader Baudet vallen. In Nederland ging het snel, in Amerika ligt het tempo lager, maar uiteindelijk zijn weinigen zó trouw dat ze er hun eigen ondergang voor over hebben. Overigens is een zinkend schip verlaten geen heldendaad, maar een bewijs dat je beter niet aan boord had kunnen gaan.

Wat nu rest is afkicken. Zoals de rechts-populisten aller landen zich niet langer kunnen warmen aan de gloed van Trump in Washington, is het commentariaat zijn voornaamste onderwerp kwijt. Het kost moeite om daar afstand van te nemen. Trump heeft verloren met een marge die vele malen groter is dan zijn winst vier jaar geleden, maar het gevaar dreigt dat hij de komende tijd alsnog het grote verhaal blijft. Het demasqué van Forum wordt zo uitgeknepen dat er weinig zuurstof overblijft voor andere onderwerpen. Nu de populistische golf over zijn hoogtepunt heen is, moet de balans worden hersteld in waar het collectieve gesprek over gaat.

De grote vraag in Amerika is nu die van het succes van voorspelbaar middle of the road- liberalisme. Buiten het geknetter rond Forum gaat Nederland saaie verkiezingen tegemoet. Er is weinig ruimte voor grote verschuivingen tussen partijen en er zijn geen spectaculaire nieuwkomers. Roerige tijden worden wel vaker gevolgd door kalme fases. De kunst is die te zien voor wat ze zijn zonder uit het oog te verliezen wat er onder de oppervlakte broeit. Types als Trump zijn niet uitgespeeld, maar de afgelopen weken maakten duidelijk dat de brutalen aanzienlijk minder dan de halve wereld hebben.