Afkicken van cadeautjes

Vergeleken met Nederland is de creditcrisis in Amerika harder én zichtbaarder toegeslagen. Werklozen staan in aanzwellende rijen op straat te wachten bij steuninstellingen en mensen uiten hun woede in grote demonstraties. Inmiddels trekken gedupeerden zelfs in bussen naar de wijken waar de ontvangers van bonussen van het noodlijdende verzekeringsconcern aig hun kapitaal hebben omgezet in droomvilla’s. Ze gooien nog niet met stenen. Maar het mooie is: president Obama begrijpt deze volkswoede wél. Hij neemt fiscale maatregelen om de uitwassen van de bonuscultuur te beteugelen.

Ook in Nederland begint het sluimerende ongenoegen zich te richten op het bonussysteem. Wouter Bos heeft onder druk van de Tweede Kamer aangekondigd met een noodwet of fiscale ingrepen – een extra hoog belastingtarief op hoge bonussen naar Amerikaans voorbeeld – de beloningscultuur te willen doorbreken. Hij doelt met name op bedrijven en banken die overheidssteun krijgen. ‘Ik deel de frustratie over de soms torenhoge bonussen en de perverse prikkels die daarvan het gevolg kunnen zijn’, stelde hij in zijn brief aan de Kamer.Eenvoudig zal het nog niet zijn. Hoewel er ook een moreel appèl wordt gedaan om bonussen in te leveren, zoals ing-topman Jan Hommen deed, stuit het plan van aanpak op weerstand binnen het management. Die weerstand is symptomatisch voor de oorzaak van de crisis: gebrek aan realiteitszin en zelfkritiek. De financiële prikkels tot presteren zijn in de afgelopen jaren bovendien zo verweven geraakt in de bedrijfscultuur, zowel juridisch als mentaal, dat het gaat om méér dan het afkicken van een geld- en prestigeverslaving van de toplaag alleen. In een eerste reactie is al door bedrijven gezegd dat het terugdraaien ‘van gemaakte afspraken’ gevaarlijk is voor de geloofwaardigheid naar de werknemers toe. Ook wordt gesuggereerd dat ‘goede mensen’ dan zullen vertrekken naar andere bedrijven en dat de Nederlandse concurrentiepositie hierdoor op termijn in het geding raakt. En natuurlijk wordt er geroepen dat die ‘linkse’ Bos ideologisch wraak neemt op de hardwerkende backbone van de samenleving, het bedrijfsleven.Dat is ongepast en goedkoop. En de minister van Financiën is géén populist als hij beseft dat het politiek niet te verkopen is om niks te doen. Het kabinet staat aan de vooravond van draconische maatregelen die iedereen hard gaan raken. De pijn kan alleen worden verzacht als er ook een revisie plaatsvindt op de salariëring van en ‘cadeautjes’ voor bestuurders en managers. Het is niet te verkroppen dat zij beloningen ontvangen terwijl daar geen zonnige bedrijfsresultaten tegenover staan, dat werknemers ontslagen worden, de staat reddingsoperaties pleegt en het bonussysteem zelf in het afgelopen decennium heeft bewezen vooral de hebzucht aan de top te dienen en niet het algemene bedrijfsbelang. Want zo goed ging het niet met ABN Amro en ing. En zo in trek waren de Nederlandse captains of industry nu ook weer niet dat ze massaal werden weggekocht. Laat het niet nodig zijn dat boze Nederlanders met bussen tegelijk optrekken naar Aerdenhout of ’t Gooi.