Muziek

Afrika in Overijssel

muziek Afrika Festival

Onuitroeibaar cliché: Afrikaanse muziek is percussief van aard en wordt vooral genoten door Nederlandse vrouwen van middelbare leeftijd, blootsvoets dansend met een jonge Afrikaan. Vreemd genoeg lijkt dat beeld in Nederland heel dicht in de buurt van de realiteit te komen, terwijl in België en Frankrijk Afrikaanse muziek eigentijdser oogt en door een jonger en trendyer publiek wordt gewaardeerd. De oorzaken liggen voor de hand: de doorwerking van de koloniale connecties tussen die landen en Afrika is grondig. Daarbij is de zege van de Angelsaksische cultuur in Holland totaal: hier maakt een middelmatige Engelstalige rockgroep meer kans om door te breken dan een getalenteerde Senegalese rapper die in het Wolof of Frans rapt. Alleen door de associatie met blues, die sinds Ry Cooders ‘ontdekking’ van wijlen Ali Farka Touré de perceptie van Afrikaanse muziek domineert, maakt een muzikant van het continent kans hier te worden gezien. Kwestieus, omdat maar de vraag is of je wel door zo’n gekleurde bril (‘Afrikaanse muziek is interessant als voorloper van de blues’) naar die rijkgeschakeerde muziek moet kijken. Daarmee ontken je de intrinsieke en specifiek Afrikaanse waarde ervan.

Wie met dit soort gedachten naar het Afrika Festival in Hertme gaat wordt aangenaam verrast. Niet omdat de geschetste taferelen daar niet te vinden zijn, maar omdat het onmogelijk is om op deze locatie níet ontroerd te raken door de oprechte interesse voor Afrikaanse cultuur. Mondaine Brusselse Congolezen tot diep in de nacht zien dansen tussen de Twentenaren, zoals bij het concert van Zaiko Langa Langa in 2006 – dat is een surrealistisch beeld dat je niet makkelijk vergeet. Waar zijn de documentairemakers wanneer je ze nodig hebt?

De drijvende kracht achter dit jaarlijkse festival is Rob Lokin, voormalig tropenarts, tegenwoordig huisarts in Borne. Rob Lokin: ‘In 1972 heb ik met een vriend door Afrika gelift: Algerije, Niger, Kameroen, de Centraal Afrikaanse Republiek, Zaïre, Oeganda, Kenia, Ethiopië en Soedan, in totaal waren we zeven maanden op pad. Hierna kon ik vier maanden een co-schap doen in Tanzania, bij het Victoriameer. Nadat ik was afgestudeerd heb ik vanaf 1976 vier jaar in Kameroen gewerkt. In Mbouda, het dorpje waar wij woonden, schalde de muziek continu door de straten, met name Nigeriaanse highlife. Met mijn bandrecorder heb ik in die tijd veel lokale radio opgenomen.’

In 1980 keerde Lokin met zijn gezin terug naar Nederland. Afrikaanse muziek bestond hier toen nog nauwelijks. Toeval bracht Lokin naar het openluchttheater in het bos van Hertme, bij Borne, in de jaren vijftig opgericht door een pastoor om passiespelen te kunnen opvoeren. Met de ontkerkelijking stierf dat fenomeen een zachte dood. Lokin: ‘Op een dag speelde er een traditionele groep uit Burkina Faso. Het was die dag tropisch, stoffig en zweterig – ineens kon ik daar weer Afrikaanse geuren opsnuiven. ’s Avonds hoorde je tot in Borne het tromgeroffel, net als in Afrika. Het jaar daarop was minder sterk, waarna ik mezelf aanbood als programmeur. De organisatie vond toen, zoals nu overigens nog steeds wel de discussie is, dat dit festival vooral traditioneel moet zijn. Een groot deel van het publiek komt louter voor de traditie, maar djembé-muziek, dat heb je op een gegeven moment wel gehoord. Ik wil naast onbekende tradities juist ook de Afrikaanse populaire muziek, zoals die vroeger door grote orkesten met veel blazers en gitaristen werd gespeeld, laten horen.’

Ook dit jaar heeft Hertme een sprankelend programma, waarin naast grote namen als Papa Wemba en Bonga het eerste en enige Nederlandse concert van de jonge Malinese groep Bassekou Kouyaté & Ngoni Ba opvalt. Op hun onlangs verschenen cd Segu Blue wordt het gebruikelijke onderscheid tussen traditionele en moderne muziek met het typerende culturele zelfbewustzijn van Mali triomfantelijk opgeheven. De ngoni, een viersnarige luit die ooit veel meer prestige had dan de bekende kora, wordt door Kouyaté’s kwartet met veel overtuigingskracht gepresenteerd als een volwaardig instrument, even antiek als hedendaags. Met zijn unieke, expressieve klank zou de ngoni de specialistische aandacht van etnomusicologen moeten kunnen ontstijgen.

Afrika Festival Hertme, 30 juni, 1 juli

www.afrikafestivalhertme.nl