De Groene Live #25: Zijn corona-complotten waanzin? Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Thema & Variaties

Afwezige vader

Iemand vertelde me eens dat vaderloze kinderen geen zonnetje tekenen. Zo’n weetje dat even een filter trekt over het zonlicht buiten.

Ik ken veel mensen die zonder vader zijn opgegroeid. Zelden door dood of echtscheiding, maar eerder door emotionele afwezigheid en liefdeloosheid van de vader. Door bijvoorbeeld geen compliment te geven als het kind iets goed deed, maar wel een pak slaag als het zich misdroeg. Geen interesse tonen, maar het wel opzadelen met onhaalbare verwachtingen. Niet spelen met het kind, en tegelijkertijd niet kunnen verhullen dat de zorg voor het kind zijn leven zwaarder en ongelukkiger heeft gemaakt.

Een onveiliger en waardelozer gevoel kun je een kind haast niet geven.

In een indrukwekkend _spoken word-_optreden voor het Amerikaanse Def Poetry Jam vertelt artiest Daniel Beaty over zijn afwezige vader aan de hand van een ‘klop klop, wie is daar?’-spelletje dat hij als kind met hem speelde. Beaty was nog jong – te jong om het te kunnen begrijpen – toen zijn vader in de gevangenis belandde. Het gemis achtervolgt hem tot hij volwassen wordt: om zijn wonden te helen besluit hij om zichzelf toe te spreken als een vader. Het wordt een schitterende toespraak.

Vurig prent Beaty zichzelf als ‘vader’ in dat onvermogen en het maken van verkeerde keuzes niet erfelijk zijn: ‘We zijn de zonen en dochters van onze vaders, maar we zijn niet hun keuzes.’ Zijn kwetsbaarheid is een verademing, zijn verwerping van fatalisme is krachtig. De afwezigheid van een vader, fysiek of emotioneel, bepaalt niet je levensloop en hoeft je ontwikkeling niet af te remmen. Dat geeft hoop.

Toen ik – ik geef toe, slechts via Google – meer informatie zocht over de zonloze tekeningen van vaderloze kinderen stuitte ik op een belangrijke kanttekening: er hoeft geen man in de omgeving van een kind te zijn om de vaderrol te vervullen. Volgens de bron zijn veiligheid en avontuurlijkheid de universele betekenis van een zonnetje op een kindertekening. Mooie en belangrijke eigenschappen die in patriarchale samenlevingen vooral aan mannen worden toegeschreven.

Moeders, oma’s, zussen en leraressen hebben altijd het tegendeel bewezen, maar traditionele gender-typeringen laten zich lastig bestrijden. Je vraagt je af of een kind dan beter af is als het een vader heeft die thuis woont, maar continu angst inboezemt en desinteresse toont. Veel zonnetjes zal dat kind, vrees ik, niet tekenen.