Buitenland

Aleppo MH17

Voor een blik op de toekomst van Aleppo, de grootste stad van Syrië, kunnen we zestien jaar terug. De kersverse Russische president Vladimir Poetin legde toen zijn wil op aan Grozny, de hoofdstad van Tsjetsjenië.

Bebaarde moedjahedien vochten om elk huizenblok, terwijl Russische bommen Grozny tot puin maalden. Uiteindelijk waren de ruïnes van Rusland. Voor wie moeite heeft om het aan te zien, is er slecht nieuws: dit gaat nog een hele tijd duren.

Belegeringen op deze schaal zijn zeldzaam. Je hebt er maar een handvol tot aan Stalingrad, zoals Grozny, Sarajevo, Dien Bien Phu. Ook bijzonder is de manier waarop we ditmaal meekijken. Nogal wat inwoners van Oost-Aleppo blijven via telefoons en wifi dagelijks beeldmateriaal sturen naar de wereld. Skype en Whatsapp werken in Oost-Aleppo nog steeds. Voeg daar drone-beelden bij van de verwoeste stad, en wat korte films over de White Helmets, en je hebt een bijna surrealistische toegang tot wat er een continent verder gebeurt, aan de verkeerde kant van het front. Het moet dezelfde sensatie zijn die tijdschriftlezers eind jaren dertig hadden, toen zij foto’s onder ogen kregen van de burgeroorlog in Spanje, of Amerikaanse tv-kijkers tijdens de Vietnamoorlog. Zo hebben we oorlog nog nooit gezien.

Maar niet iedereen in de wereld ziet hetzelfde beleg van Aleppo. In de Russische media lijkt het wel alsof van een andere oorlog verslag wordt gedaan. Het nieuws komt daar uit een welvarende stad (de westelijke helft), met drukke parken en restaurants die ’s avonds vollopen. Er vertrekken (soms door Amerikanen aangevallen) Russische hulpkonvooien naar de burgers van de door extremisten bezette wijken in het oosten – extremisten die nu gelukkig worden teruggedreven. Het is een waarheidsbubbel op internationale schaal. Zoals mensen op internet alleen nog in contact komen met andere mensen en media die hun politieke overtuiging delen, zo geldt dat voor landen ook – een totale omkering van wat internetidealisten vroeger dachten.

Rusland hoeft alleen maar de westerse boosheid uit te zingen

Die waarheidsbubbels doen ertoe, en afgelopen week was dat wellicht duidelijker dan ooit. Er was het nieuws uit Aleppo en het internationale onderzoek over het neerschieten van de MH17 in 2014. In Nederland leefde kennelijk de verwachting dat de presentatie van feiten over de MH17 iets beslissends teweeg zou brengen. Nu is duidelijk dat premier Rutte’s pleidooi voor kalmte en waarheidsvinding in 2014 in feite betekende dat Rusland vrijuit zou gaan. Het gaf Poetins regering eindeloos ruimte om alternatieve feiten in omloop te brengen over de MH17. En de VS en de EU, de enige twee partijen die hierover druk zouden kunnen zetten op Rusland, zijn met andere zaken bezig.

Poetin en zijn entourage beschouwen westerse landen, de VS voorop, als wispelturige en snel afgeleide machten, die voortdurend morele taal uitslaan maar morgen zijn vergeten waar ze vandaag boos over zijn. Het enige wat Rusland hoeft te doen is de westerse boosheid uitzingen als die opspeelt, en de ogen gericht houden op het nationale belang. Wrang genoeg lijkt Rusland daar in het geval van de MH17 mee weg te gaan komen ook. Maar mogelijk is de prijs voor Rusland hoger dan het nu lijkt. In de eerste plaats heeft Rusland buiten zijn grenzen de indruk versterkt dat het een schurkenstaat is, die doorzichtige leugens en propaganda inzet – het Kremlin heeft veel moeite gestoken in het bestrijden van dat beeld. Maar belangrijker is wellicht de tol voor Rusland zelf.

De Britse onderzoeker Ben Nimmo, die Russische media en staatsinformatie volgt, ziet in het neerhalen van de MH17 een beslissend moment in de recente Russische geschiedenis. In stukken voor de denktank Atlantic Council en Foreign Policy beschrijft hij hoe het gebruikelijke Russische ‘informatiemanagement’ na de ramp met de MH17 veranderde in iets heel anders. Niet alleen de persdiensten van ministeries werkten mee aan het creëren van twee alternatieve verklaringen van de ramp, maar ook aan de staat gelieerde bedrijven, anonieme hackers, gelijkgeschakelde media, internetpesters, het diplomatenkorps, militair analisten. De volledige staatsmacht in dienst van het creëren van een parallel narratief. Die lijn trekt Rusland door in Syrië. En ongetwijfeld verder. Daarmee ontstaat een afgesloten land. ‘Het lijkt vreemd om terug te denken aan ruim twee jaar geleden, toen Rusland de Krim had geannexeerd en de oorlog opstookte in Oekraïne, en dat te beschouwen als eenvoudiger tijden’, schrijft Nimmo. Helaas is dat de realiteit.