Film: K-Pax

Alien als Messias

De verbaasde blik waarmee vreemdelingen de westerse cultuur ontdekken, dient al heel lang als een spiegel waarmee deze geamuseerd naar zichzelf kijkt. Er is weinig veranderd sinds Montesquieus Lettres Persanes, waarin Perzen de achttiende-eeuwse Fransman confronteerden met de absurditeit van zijn gewoontes. Sinds de jaren vijftig en de vele ‘waarnemingen’ van ufo’s zijn het dikwijls marsmannen of allerhande wezens van verre planeten die worden ingezet om commentaar te geven op de American Way of Life. Op televisie was bijvoorbeeld de hysterische Mork (‘Nanu, Nanu’), uit Mork and Mindy, een figuur die zijn best deed om zich aan het aardse leven aan te passen. En recenter de onweerstaanbare personages uit Third Rock from the Sun. Tot genoegen van de kijkers slaagden zij daar meestal niet in, waardoor de kijkers werden gedwongen om zelf vraagtekens te zetten bij algemeen aanvaarde culturele normen en codes.

In K-Pax doet een nieuw soort alien zijn intrede. In een licht straal die Grand Central Station in New York in een gouden mist verandert, staat plotseling een vreemde man te midden van reizigers, daklozen en tasjesdieven. Daarna belandt hij in een psychiatrisch ziekenhuis in Manhattan. Prot is een geheimzinnige maar sympathieke man die verklaart van de planeet K-Pax te komen. Door zijn komst verandert de psychiatrische afdeling in een gezellige parodie op One Flew over the Cuckoo’s Nest en hij blijkt een onstilbare trek te hebben in vers fruit. Maar de manier waarop hij smakelijk een banaan met schil en al verorbert, is het enige teken van zijn vreemdheid. Afgezien van zijn enorme kennis over het heelal, waarmee hij een stel verbouwereerde astronomen overdondert, is hij zo volledig zichzelf dat hij wel een alien moet zijn, of, in de woorden van zijn psychiater: ‘He is the most convincing delusional I’ve ever come across.’ Prot kijkt en noteert zijn bevindingen in een zakboekje, hij maakt enkele dromerige opmerkingen over de schoonheid van de aarde en de waarde van het gezin, een op K-Pax onbekend verschijnsel, verder reageert hij nogal onverschillig op zijn omgeving.

De film moet het vooral hebben van de indringende gesprekken tussen Mark Powell (Jeff Bridges), een vermoeide, tobberige workaholic die zijn gezin verwaarloost, en Kevin Spacey die volslagen geloofwaardig is als de raadselachtige, introverte Prot. Powell raakt volledig geobsedeerd door zijn patiënt en hij doet alles om erachter te komen wie Prot werkelijk is. Wanneer Powell Prot onder hypnose ondervraagt en ontdekt dat zijn verschijning op aarde gelijktijdig plaatsvindt met de zelfmoord van een onbekende man uit New Mexico lost hij slechts een gedeelte van het raadsel op. De zoektocht naar Prots identiteit voegt alleen nieuwe vragen toe. Prot zal weer verdwijnen want hij heeft ‘a beam of light to catch’. Maar op die dag blijkt hij in catatonische toestand onder zijn bed te liggen. Was Prot een alien die zijn lichamelijke omhulsel van zich heeft afgeschud, of is hij nu echt psychotisch geworden?

Prot is geen monster dat de aarde bedreigt, maar hij is ook niet de redder van de mensheid. Hij is een op maat gesneden Messias, speciaal voor Powell geschapen. Want in plaats van dat de psychiater zijn patiënt beter maakt, is het Prot die Powell laat inzien dat hij de mooie dingen des levens links laat liggen: zijn vrouw en kinderen. Powell ontmoet weer de zoon die hij jaren niet meer sprak op de plek waar Prot op aarde verscheen: Grand Central Station. Ondanks dit sentimentele gegeven is de film de moeite waard door het superieure spel van twee fascinerende acteurs.

K-Pax

Regie: Ian Softley

Met o.a. Kevin Spacey en Jeff Bridges