Historie der regeringen

Alle kabinetten na 1945 in vogelvlucht

Schermerhorn-Drees

Coalitie: SDAP/PvdA, RKSP/KVP, ARP, liberaal/partijloos.

Periode: 24 juni 1945-3 juli 1946.

Reden aftreden: Ontslag wegens eerste naoorlogse verkiezingen.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier en Algemene Oorlogsvoering: prof. dr. ir. W. Schermerhorn (NVB/ PvdA), begreep snel dat een zuivering die bij de portier begint nooit bij de directeur zal eindigen.

Binnenlandse Zaken: dr. L.J.M. Beel (RKSP/KVP), blijkt «onderkoning» van Nederland te worden en te blijven.

Financiën: prof. mr. P. Lieftinck (SDAP/PvdA), voorheen lid van CHU, als kassier zuiniger dan zuinig, ook als het gaat om geroofd joods vermogen.

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening: S.L. Mansholt (SDAP/PvdA), voormalig «herenboer» die landschap radicaal gaat veranderen.

Minister van Sociale Zaken: dr. W. Drees (SDAP/PvdA), conservatief marxist die moeite heeft met oprichting PvdA als doorbraakpartij van SDAP, Nederlandse Volksbeweging en liberalen.

Maatschappelijke kwesties: Partijvernieuwing of restauratie. Zuiveringen. Arbeidsonrust. Distributie, dus weelderige smokkel. Toekomst Nederlands Indië.

Prestaties: Geldsanering met tientje van Lieftinck. Oprichting Centraal Planbureau.

Wanprestaties: Doorbraak mislukt. Bevrijding Nederlands Indië niet be grepen.

Beel

Coalitie: KVP, PvdA.

Periode: 3 juli 1946-7 augustus 1948

Reden aftreden: Vervroegde verkiezingen wegens grondwetswijziging.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. L.J.M. Beel (KVP).

Justitie: mr. J.H. van Maarseveen (KVP), verantwoordelijk voor «bijzondere rechtspleging» tegen nazi’s en collaborateurs om «bijltjesdag» te voorkomen.

Financiën: prof. mr. P. Lieftinck (PvdA).

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening: S.L. Mansholt (PvdA).

Sociale Zaken: dr. W. Drees (PvdA).

Maatschappelijk kwesties: Onafhankelijkheidsbeweging Indonesië. Wederopbouw. IJzeren gordijn.

Prestaties: Noodwet-Drees als begin sociale zekerheid. Nationalisatie van De Nederlandsche Bank.

Wanprestaties: Eerste politionele actie in Indonesië.

Drees-Van Schaik

Coalitie: PvdA, KVP, VVD, CHU.

Periode: 7 augustus 1948-15 maart 1951.

Reden aftreden: Conflict tussen VVD en andere regeringsfracties over beleid voor Nieuw-Guinea.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. W. Drees (PvdA), ontvangt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Dean Acheson thuis in Den Haag met een kopje thee en een mariakaakje.

Buitenlandse Zaken: mr. D.U. Stikker (VVD), voorheen directeur Heineken.

Financiën: prof. mr. P. Lieftinck (PvdA).

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening: S.L. Mansholt (PvdA).

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen: mr. J.M.L.Th. Cals (KVP), gaat nadenken over de ingrijpendste onderwijshervorming sinds Thorbecke.

Maatschappelijk kwesties: Oprichting Navo. Indonesië. Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisaties. Stagnerend economisch herstel door dure gulden.

Prestaties: Soepeler monetair beleid ter wille van industrialisatie. Soevereiniteitsoverdracht in Indonesië.

Wanprestaties: Tweede politionele actie.

Drees I

Coalitie: PvdA, KVP, VVD, CHU.

Periode: 15 maart 1951-2 sept. 1952.

Reden aftreden: Einde van de parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. W. Drees (PvdA).

Buitenlandse Zaken: mr. D.U. Stikker (VVD), moet pacifisme van koningin Juliana in goede banen leiden, wordt nadien dus secretaris-generaal Navo.

Financiën: prof. mr. P. Lieftinck (PvdA).

Oorlog: ir. C. Staf (CHU), later bekend als «bunkerbouwer» voor de Wehrmacht.

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening: S.L. Mansholt (PvdA).

Maatschappelijke kwesties: Korea-oorlog. Bestedingsbeperking.

Prestaties: Toetreding tot Europese Kolen en Staalgemeenschap. Invoering Werkloosheidswet (WW). Geleide loonpolitiek.

Wanprestaties: Zogenaamde tijdelijke opvang Zuid-Molukkers uit Knil.

Drees II

Coalitie: PvdA, KVP, CHU, ARP.

Periode: 2 september 1952-13 oktober 1956.

Reden aftreden: Einde van de parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. W. Drees (PvdA).

Buitenlandse Zaken: mr. J.W. Beyen (partijloos), laatste ongebonden bewindsman tot 2002.

Zonder Portefeuille: mr. J.M.A.H. Luns (KVP), laat zich komende twintig jaar niet meer elimineren.

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen: mr. J.M.L.Th. Cals (KVP), begint nu echt te werken aan een wet die ertoe moet leiden dat arbeiders ook de krant kunnen en willen lezen.

Economische Zaken: prof. dr. J. Zijlstra (ARP), revolutionaire mannenbroeder die zijn partij in de regering loodst die volgens menig partijgenoot wordt gedomineerd door goddeloze PvdA.

Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening: S.L. Mansholt (PvdA).

Sociale Zaken en Volksgezondheid: J.G. Suurhoff (PvdA), gedienstig uitvoerder van de sociale architectuur van Drees.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Economische Zaken: dr. G.M.J. Veldkamp (KVP), ongedwongen katholieke wetenschapper uit Brabant die ten onrechte vergeten is als bouwkundig ingenieur van de verzorgingsstaat.

Maatschappelijke kwesties: Mandement van bisschoppen: laatste stuiptrekking verzuiling of begin van herzuiling? Watersnoodramp.

Prestaties: ARP aanvaardt weer regeringsverantwoordelijkheid. Wettelijke erkenning «handelingsbekwaamheid» van de gehuwde vrouw.

Wanprestaties: Korte kabinetscrisis over huurwet. Indonesië zegt Unie op.

Drees III

Coalitie: PvdA, KVP, CHU, ARP.

Periode: 13 oktober 1956-22 december 1958.

Reden aftreden: Conflict tussen meerderheid Tweede Kamer en kabinet over belastingen.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. W. Drees (PvdA).

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP), sinds vertrek van Beyen alleenheerser over het buitenlands beleid.

Justitie: prof. dr. I. Samkalden (PvdA), gewezen bestuursambtenaar in Nederlands Indië die nog niet weet dat hij een rol zal gaan spelen in De aanslag van Harry Mulisch.

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen: mr. J.M.L.Th. Cals (KVP).

Financiën: H.J. Hofstra (PvdA), net als zijn latere opvolger Andriessen een schatkistbewaarder met politieke ruggengraat.

Minister van Economische Zaken: prof. dr. J. Zijlstra (ARP).

Sociale Zaken en Volksgezondheid: J.G. Suurhoff (PvdA).

Maatschappelijk Werk: mw. dr. M.A.M. Klompé (KVP), eerste vrouwelijke minister in de geschiedenis.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Binnenlandse Zaken, Bezitsvorming en Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie: drs. W.K.N. Schmelzer (KVP), opkomst van raspoliticus achter de schermen.

Oorlog: mr. F.J. Kranenburg (PvdA), afgetreden 1 juni 1958 wegens «helmenaffaire».

Maatschappelijke kwesties: Geleide loonpolitiek staat onder druk van industrie. Rol van Greet Hoffmans op paleis Soestdijk: eerste Commissie van Drie. Suezcrisis. Naweeën rede van Chroesjtsjov over persoonsverheerlijking onder Stalin. Sovjetinterventie in Hongarije.

Prestaties: Invoering Algemene Ouderdomswet (AOW). Toetreding tot Europese Economische Gemeenschap (EEG).

Wanprestaties: Rigide loonbeleid.

Beel II

Coalitie: KVP, CHU, ARP.

Periode: 22 december 1958-19 mei 1959.

Reden aftreden: Vervroegde verkiezingen.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. L.J.M. Beel (KVP).

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP).

Maatschappelijke kwesties: Economische groei daalt tot onder nul. Opkomst twee nieuwe partijen: Pacifistisch Socialistische Partij en Boerenpartij.

Prestaties: Geen.

Wanprestaties: Geen.

De Quay

Coalitie:KVP, VVD, ARP, CHU.

Periode: 19 mei 1959 - 24 juli 1963.

Reden aftreden: einde parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: dr. J.E. de Quay (KVP), ex-lid van het driemanschap van de Nederlandse Unie in eerste bezettingsjaren, nadien niet meer dan Commissaris der Koningin in Noord Brabant.

Vice-premier en Verkeer en Waterstaat: drs. H.A. Korthals (VVD), later vooral bekend geworden als de vader van Benk.

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP).

Binnenlandse Zaken: mr. E.H. Toxopeus (VVD), klassieke beschaafde maar te vreedzame liberaal met gevoel voor de noodzaak van een deugdelijk staats apparaat.

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen: mr. J.M.L.Th. Cals (KVP).

Financiën: prof. dr. J. Zijlstra (ARP).

Defensie: S.J. van den Bergh (VVD), afgetreden 1 augustus 1959 wegens «privé- leven» met een gescheiden vrouw en daarna weer gelukkig bij Unilever.

Volkshuisvesting en Bouwnijverheid: mr. J. van Aartsen (ARP), nu vader van Jozias, indertijd bekend wegens de «jenevercrisis» toen een deel van de Tweede Kamer wegens drankgebruik bij de verkeerde moties zijn hand opstak.

Sociale Zaken en Volksgezondheid: dr. G.M.J. Veldkamp (KVP).

Maatschappelijk Werk: mw. dr. M.A.M. Klompé (KVP).

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Algemene Zaken: drs. W.K.N. Schmelzer (KVP), leerling en erfgenaam van vertrekkende Romme, rechterhand en stuurman van «lijmen» Jan de Quay.

Defensie: P.J.S. de Jong (KVP), «duikbootkapitein» die niet snel in paniek raakt, hetgeen de gemeente Amsterdam nog zal heugen.

Maatschappelijke kwesties: Aardgasvondst in Slochteren. Bevolkingsgroei. Woningnood. Nieuw-Guinea. Gebrekkige infrastructuur universiteiten. Sluimerend verzet binnen RK-kerk. Rakettencrisis Cuba.

Prestaties: Aanvaarding Mammoetwet.

Wanprestaties: Aanvaarding Mammoetwet.

Marijnen

Coalitie: KVP, ARP, VVD, CHU.

Periode: 24 juli 1963 - 14 april 1965.

Reden aftreden: Kabinetscrisis over omroepbestel.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: mr. V.G.M. Marijnen (KVP), nondescript politicus, verdwijnt naar Den Haag en laat niet meer van zich horen.

Vice-premier en Landbouw en Visserij: mr. B.W. Biesheuvel (ARP), «mooie Barend» die ARP na vertrek van Zijlstra in spoor van tijdgeest moet houden.

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP).

Binnenlandse Zaken: mr. E.H. Toxopeus (VVD).

Defensie: P.J.S. de Jong (KVP).

Volkshuisvesting en Bouwnijverheid: drs. P.C.W.M. Bogaers (KVP), weet zich geconfronteerd met het politieke feit dat de woningnood carrières kan maken of breken.

Economische Zaken: dr. J.E. Andriessen (CHU), jongste minister ooit, later president-directeur van de multinationale vatenfabriek Van Leer.

Sociale Zaken en Volksgezondheid: dr. G.M.J. Veldkamp (KVP), beslist conflict met godsvruchtige ARP over staatsinterventies in sociale verzekeringen in zijn voordeel en wordt zo aartsvader van collectieve sociale zekerheid.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: dr. I.N.Th. Diepenhorst (CHU), spreekt honderd keer welluidender dan Balkenende en duizend keer correcter dan latere partijgenoot Nawijn.

Maatschappelijke kwesties: Woningnood. Krapte op de arbeidsmarkt, begin gastarbeid voor laag- en ongeschoolde banen in industrie.

Prestaties: Buigt het hoofd voor de loonexplosie. Saneringfonds voor keuterboeren. Entert het commerciële televisiestation REM op Noordzee maar laat radio Veronica ongemoeid.

Wanprestaties: Entert het commerciële televisiestation REM op Noordzee maar laat radio Veronica ongemoeid.

Cals

Coalitie: KVP, PvdA, ARP, CHU.

Periode: 14 april 1965 - 22 november 1966.

Reden aftreden: Conflict met de meerderheid van de KVP over begrotingstekort.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: mr. J.M.L.Th. Cals (KVP).

Vice-premier en Financiën: dr. ir. A. Vondeling (PvdA), voormalig vrijzinnig democraat die wordt verweten dat hij «een gat in zijn hand» heeft.

Vice-premier Landbouw en Visserij: mr. B.W. Biesheuvel (ARP).

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP).

Justitie: dr. I. Samkalden (PvdA), laat de oorlogsmisdadiger Willy Lages vrij, moet kort daarna Amsterdam redden uit de chaos.

Binnenlandse Zaken: J. Smallenbroek (ARP), begrijpt functie van de dienst auto onvoldoende en moet aftreden wegens rijden met een glaasje op.

Onderwijs en Wetenschappen: prof.mr. I.A. Diepenhorst (ARP).

Defensie: P.J.S. de Jong (KVP).

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: drs. P.C.W.M. Bogaers (KVP), twijfelt over de KVP, flirt met de radicale katholieken maar kiest toch eieren voor zijn geld.

Economische Zaken: drs. J.M. den Uyl (PvdA), ex-wethouder uit Amsterdam die daar het Westelijk havengebied opende en nu in Limburg de staatsmijnen sluit.

Sociale Zaken en Volksgezondheid: dr. G.M.J. Veldkamp (KVP), de hoop van de KVP in bange tijden die dat niet waarmaakt.

Zonder Portefeuille (belast met de hulp aan ontwikkelingslanden): mr. Th.H. Bot (KVP), eerste minister die met een stem in het kabinet over de derde wereld gaat.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: mr. M. van der Stoel (PvdA), hoewel nog steeds geen Nobelprijs verder commentaar overbodig.

Maatschappelijke kwesties: Provo. Hét huwelijk. Bouwvakkersrellen. Ontluikende studentenbeweging. Geboortegolf eist stem. Nieuw Links. D66. Vietnam.

Prestaties: Sluiting mijnen, gecompenseerd door verhuizing overheidsdiensten naar Limburg.

Wanprestaties: Beëdigd zonder tussentijdse verkiezingen. Onbegrip voor aard en wezen van de KVP.

Zijlstra

Coalitie: ARP, KVP.

Periode: 22 november 1966 - 5 april 1967.

Reden aftreden:vervroegde verkiezingen.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier en Financiën: dr. J. Zijlstra (ARP).

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP).

Onderwijs en Wetenschappen: prof. mr. I.A. Diepenhorst (ARP).

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: mw. dr. M.A.M. Klompé (KVP).

Maatschappelijke kwesties: Zie kabinet-Cals.

Prestaties: Geen.

Wanprestaties: Geen.

De Jong

Coalitie: KVP, VVD, ARP, CHU.

Periode: 5 april 1967 - 6 juli 1971.

Reden aftreden: einde parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: P.J.S. de Jong (KVP), blijft ondanks maatschappelijke onrust rustig op zijn post, ontbiedt burgemeester Van Hall van Amsterdam voor een goed gesprek in Den Haag en ontslaat hem voordat hij weer buiten staat.

Vice-premier en Financiën: dr. H.J. Witteveen (VVD), mooie loopbaan bij Wereldbank is in de maak.

Buitenlandse Zaken: mr. J.M.A.H. Luns (KVP), de leuze «lunstime is over» blijkt wederom misverstand.

Binnenlandse Zaken: mr. H.K.J. Beernink (CHU), tijdens oorlog gemeente secretaris in Rijswijk, vooral bekend om zijn liefde voor belastingvrije sigaren uit het buitenland.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. G.H. Veringa (KVP), soepel maar met mate, gaat door de knieën voor de studentenrevolte en introduceert Wet Universi taire Bestuurshervorming.

Economische Zaken: mr. R.J. Nelissen (KVP), vertegenwoordiger van de katholieke «haute finance» dat in de Amro-bank zijn bolwerk heeft.

Landbouw en Visserij: ir. P.J. Lardinois (KVP), klassieke representant van het «groene front» in respectievelijk Den Haag, Brussel en Rabobank.

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: mw. dr. M.A.M. Klompé (KVP), spreekt tienduizenden demonstranten in Utrecht tegen kerstbombardementen op Vietnam met open vizier toe en wordt daarvoor als dank uitgefloten.

Zonder Portefeuille (belast met de ontwikkelingssamenwerking): drs. B.J. Udink (CHU), politicus die zelfs met een pruik tussen de Damslapers geen charisma heeft.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen: geen.

Maatschappelijke kwesties: Tweede feministische golf. Abortus op agenda. Idem milieu. Machtsgreep Nieuw Links in PvdA, afscheiding ds’70. Begin kraakbeweging. Bezetting universiteiten van Tilburg en Amsterdam. Vietnam. Kolonelsjunta in Griekenland. Koloniale oorlog van Portugal in Afrika.

Prestaties: Treedt met ogenschijnlijke rust de maatschappelijke onrust tegemoet.

Wanprestaties: Maar is mede daarom niet in staat politieke vloed te keren.

Biesheuvel I

Coalitie: ARP, KVP, VVD CHU, ds’70.

Periode: 6 juli 1971 - 11 mei 1973.

Reden aftreden: kabinetscrisis wegens loon- en prijsbeleid en bezuinigingen.

Prominente ministers:

Premier: mr. B.W. Biesheuvel (ARP).

Vice-premier en Financiën: mr. R.J. Nelissen (KVP).

Vice-premier Binnenlandse Zaken: mr. W.J. Geertsema (VVD), beter bekend als «Molly» en als traditioneel liberaal die erkent dat de VVD niet tegen elke prijs volkspartij kan worden.

Buitenlandse Zaken: drs. W.K.N. Schmelzer (KVP), Lunstime is toch over.

Justitie: mr. A.A.M. Van Agt (KVP), ontdekt als progressief jurist uit Nijmegen.

Onderwijs en Wetenschappen: mr. C. van Veen (CHU), wordt tegemoet getreden met de toen woeste maar nu mild klinkende leuze «Van Veen, ga heen», leidt later op strenge en vaderlijke wijze de werkgevers van het VNO.

Verkeer en Waterstaat: dr. W. Drees (ds’70), zoon van, zuinig kasbewaarder, eerste politicus die het «profijtbeginsel» introduceert, de auto als heilige koe te lijf wil gaan, bezwaar aantekent tegen Nederland als immigratieland maar uiteindelijk de knikkers belangrijker vindt dan het spel en dus politiek wordt uitgerangeerd.

Economische Zaken: mr. drs. H. Langman (VVD), bankier van ABN die eerst nog lid moest worden van de VVD voordat hij kon worden beëdigd.

Sociale Zaken: drs. J. Boersma (ARP), rechtlijnige mannenbroeder zonder bezwaar tegen jenever, jongmaatje in de politiek die de deur zal openzetten voor het meeste linkse kabinet uit de geschiedenis.

Volksgezondheid en Milieuhygiëne: dr. L.B.J. Stuyt (KVP), eerste volwaardige minister voor de gezondheidszorg.

Zonder Portefeuille (belast met wetenschapsbeleid en het wetenschappelijk onderwijs): jhr. mr. M.L. de Brauw (ds’70), langdurige student die nu de studenten koest moet houden.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: drs. Th.E. Westerterp (KVP), post blijft raadselachtig, maar de provocatie krijgt vervolg, tot in 2002.

Financiën: mr. A.P.J.M.M. van der Stee (KVP), gezellig maar ongedisciplineerd.

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: H.J.L. Vonhoff (VVD), stevige liberaal die zijn partij soms zo node mist.

Maatschappelijke kwesties: Devaluatie dollar. Rapport van de Club van Rome. Hunkering naar eenheid van links, met of zonder communisten.

Prestaties: Geen.

Wanprestaties: Geen.

Biesheuvel II

Coalitie: ARP, KVP, CHU.

Periode: 20 juli 1972 - 11 mei 1973.

Reden aftreden: vervroegde verkiezingen.

Prominente ministers: alles bij het oude, zonder ds’70.

Den Uyl

Coalitie: PvdA, D66, PPR, met gedoogsteun van KVP, ARP (extraparlementair).

Periode: 11 mei 1973 - 19 december 1977.

Reden aftreden: kabinetscrisis over grondpolitiek.

Prominente ministers:

Premier: drs. J.M. Den Uyl (PvdA), wordt «Ome Joop» omdat hij de boel bij elkaar wil houden, zelfs als Prins Bernhard aan geheugenverlies lijdt en voor een Commissie van Drie niet kan aantonen dat hij géén geld van Lockheed heeft aangenomen, redt de monarchie en politiseert desondanks grote delen van het publieke domein.

Vice-premier en Justitie: mr. A.A.M. van Agt (KVP), begint hardgrondige hekel te krijgen aan protestantse socialisten of socialistische protestanten, wordt daarin bevestigd als hij denkt dat hem bij de sluiting van de abortuskliniek Bloemenhove een kunstje is geflikt door collega Vorrink.

Buitenlandse Zaken: mr. M. van der Stoel (PvdA), kan zijn partijgenoten maar niet aan het verstand brengen dat een bevrijdingsbeweging nog geen soevereine staat is.

Binnenlandse Zaken en Nederlands-Antilliaanse Zaken: mr. W.F. de Gaay Fortman (ARP), de rust zelve die de ARP meeneemt in het avontuur met Den Uyl omdat het land geregeerd moet worden.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. J.A. van Kemenade (PvdA), wil de Mammoetwet tot het bittere einde doorvoeren via de Middenschool en begrijpt waarom dat niet lukt.

Financiën: dr. W.F. Duisenberg (PvdA), frivole Fries met biljart in kelder die moet gaan bezuinigen maar dat niet durft en de operatie dus aankleedt als minder groei.

Defensie: ir. H. Vredeling (PvdA), een van de kleurrijkste ministers aller tijden die koningin Juliana én minister Van der Stoel niet serieus wenst te nemen.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: drs. J.P.A. Gruijters (d’66), geen liefhebber van vergaderen en daarom hardnekkig boekenlezer in het Catshuis.

Economische Zaken: drs. R.F.M. Lubbers (KVP), jong, progressief, rijk en spraakzaam.

Sociale Zaken: drs. J. Boersma (ARP), wordt langzaam PvdA’er.

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: mr. H.W. van Doorn (PPR), bekeerde voorzitter van de KRO die «prudent progressief» is voordat Lubbers het woord uitvindt.

Volksgezondheid en Milieuhygiëne: mw. mr. I. Vorrink (PvdA), hart op de tong dat het niet zo nauw neemt met de collegialiteit in de ministerraad.

Ontwikkelingssamenwerking: drs. J.P. Pronk (PvdA), jong, links en spraakzaam.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Justitie: mr. J.F. Glastra van Loon (d’66), mooie vrijzinnige liberaal die er te laat achter komt dat de ambtenaren de baas zijn geworden.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. G. Klein (PvdA), briljante gek die luie studenten met liefde schoffeert.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: J.L.N. Schaefer (PvdA), ondemocratische democraat, die lak heeft aan kledingvoorschriften of formaliteiten en mede daarom in staat is de betonmolen te laten draaien, zeker later in Amsterdam.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: drs. M.P.A. van Dam (PvdA), vleesgeworden politiek dier, kent naar eigen zeggen alle trucs en wordt daarom nooit troonopvolger van Den Uyl.

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: W. Meijer (PvdA), strateeg met christen-democratische inborst die op kritieke momenten niet doorbijt.

Volksgezondheid en Milieuhygiëne: J.P.M. Hendriks (KVP), spil in het Dennendal-conflict waarin de strijd tussen psychiatrie en antipsychiatrie zich samenbalt.

Maatschappelijke kwesties: Oprichting CDA. Fusie NVV en NKV tot FNV. Oliecrisis na Yom Kippoer-oorlog. Abortuskliniek Bloemenhove. Zwakzinnigen inrichting Dennendal. Dichte, open of halfopen dam in Oosterschelde. Wiegel maakt gewag van uitkeringsfraude. Gijzelingsacties door Molukse jongeren. Ruime visies of smal beleid.

Prestaties: Volhouden tot bittere einde.

Wanprestaties: Struikelen over een kleinere kwestie.

Van Agt I

Coalitie: CDA, VVD.

Periode: 19 december 1977 - 11 september 1981.

Reden aftreden: vervroegde verkiezingen.

Prominente ministers:

Premier: mr. A.A.M. Van Agt (CDA).

Vice-premier en Binnenlandse Zaken: H. Wiegel (VVD), eerste en tot nu toe laatste volkse leider van de VVD die de «mensen in het land» inschakelt.

Buitenlandse Zaken: dr. C.A. van der Klaauw (VVD), liefhebber van whiskey in het vliegtuig.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. A. Pais (VVD), scherp, retorisch, analytisch maar ook een beetje lui.

Financiën: mr. F.H.J.J. Andriessen (CDA), ontmaskert door zijn aftreden dat Wiegel vooral op regeren uit is en minder op bezuinigen, zoals hij zelf wel zegt;

mr. A.P.J.M.M. van der Stee (CDA), doet alles wat Andriessen niet wilde doen.

Defensie: dr. R.J.H. Kruisinga (CDA), dokter die niet begrijpt dat de Neutronenbom geen medisch-ethische vraag is maar een geopolitieke kwestie.

Economische Zaken: drs. G.M.V. Van Aardenne (VVD), nondescripte politicus die de eerste parlementaire enquête (over overheidssteun aan de scheepsbouw) in dertig jaar op zijn conto zal schrijven.

Ontwikkelingssamenwerking: drs. J. de Koning (CDA), loyale tweede man die, anders dan Melkert, begrijpt dat hij vooral loyale tweede man moet blijven.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Justitie: mw. mr. E.A. Haars (CDA), politieke chef van de jonge ambtenaar Nawijn met een realistische kijk op de parlementaire democratie.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening: mr. G.Ph. Brokx (CDA), bestuurder die nooit heeft begrepen waarom hij nooit minister mag worden.

Verkeer en Waterstaat: mw. drs. N. Smit-Kroes (VVD), eerste vrouw rond het kabinet die niet wakker ligt van haar uiterlijk en dus uitgeslapen genoeg is om soms spijkerhard te zijn.

Maatschappelijke kwesties: Neutronenbom en dubbelbesluit Navo over kruisraketten. Bezuinigen op overheidsuitgaven. Bestek ’81.

Prestaties: Niet ten val gekomen.

Wanprestaties: Schending belofte te bezuinigen.

Van Agt II

Coalitie: CDA, PvdA, d’66.

Periode: 11 september 1981 - 29 mei 1982.

Reden aftreden: conflict tussen CDA/d’66 en PvdA over bezuinigingen.

Prominente ministers:

Premier: mr. A.A.M. Van Agt (CDA).

Vice-premier en Sociale Zaken, Werkgelegenheid en minister voor Nederlands-Antilliaanse Zaken: drs. J.M. Den Uyl (PvdA), onderkent niet dat de kwalificatie «superminister» van Jan Schinkelshoek in de Haagsche Courant hem tot CDA-vijand nummer één heeft gemaakt.

Vice-premier en Economische Zaken: dr. J.C. Terlouw (d’66), succesvol stemmentrekker, naïef politicus die zich door de PvdA simpel laat afbranden.

Binnenlandse Zaken: drs. E. van Thijn (PvdA), begin van een ongelukkig leven op dit departement.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. J.A. van Kemenade (PvdA), kennelijk onvermijdelijk.

Defensie: mr. H.A.F.M.O. van Mierlo (d’66), groot analyticus, klein dossiervreter.

Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk: A.A. van der Louw (PvdA), haalt zich de toorn op de hals met zijn pleidooi voor sociale dienstplicht, twintig jaar voor Fortuyn.

Ontwikkelingssamenwerking: drs. C.P. van Dijk (CDA), vertegenwoordiger van de «zwarte kousenkerk» die nu voor de voeten wordt geworpen wat een kwart eerder velen vonden, namelijk dat de zwarten in Zuid-Afrika niet rijp zijn voor democratie.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: mr. H. van den Broek (CDA), jurist van Akzo, politiek kleinkind van Romme die zijn tehuis heeft gevonden.

Economische Zaken: ir. W. Dik (d’66), alom beschouwd als nieuw talent, later vroedvrouw van de privatisering van de KPN en hoogmoedig investeerder in onzin.

Maatschappelijke kwesties: De «Hollandse Ziekte», zoals groeiend verzet tegen plaatsing van kruisraketten en voortdurend «potverteren» op aardgasbaten. Hollende werkloosheid. Ziektewet.

Prestaties: het bestaan zelve.

Wanprestaties: PvdA heeft nog steeds geen flauw benul van de tijdgeest.

Kabinet Van Agt III

Coalitie: CDA, d’66.

Periode: 29 mei 1982 - 4 november 1982.

Reden aftreden: vervroegde verkiezingen.

Prominente of opmerkelijke ministers: geen.

Maatschappelijke kwestie: oude vertrouwde.

Prestaties: coalitie CDA en D66 kennelijk toch kortstondig mogelijk.

Wanprestaties: geen.

Lubbers I

Coalitie: CDA, VVD.

Periode: 4 november 1982-14 juli 1986.

Reden aftreden: Einde parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: drs. R.F.M. Lubbers (CDA), ontpopt zich als charmante metselaar van fantasierijke compromissen.

Vice-premier en Economische Zaken: drs. G.M.V. van Aardenne (VVD), terug van weg maar politiek uitgespeeld door de RSV-enquête.

Buitenlandse Zaken: mr. H. van den Broek (CDA), Nederland wordt weer trouwe bondgenoot binnen Navo.

Justitie: mr. F. Korthals Altes (VVD), chique «crimefighter» met een voorkeur voor het schrijven van ingezonden brieven aan NRC Handelsblad.

Binnenlandse Zaken: mr. J.G. Rietkerk (VVD), vooral bekend om zijn toespraak over de «tijdgeest», overleden op 20 februari 1986.

Onderwijs en Wetenschappen: drs. W.J. Deetman (CDA), eerste minister die moet bezuinigen op de ontwikkeling van het menselijke kapitaal omdat zijn voorgangers te veel succes hebben gehad met «externe democratisering» van het hoger onderwijs.

Financiën: dr. H.O.C.R. Ruding (CDA), mythische minister die minder bezuinigt dan hij suggereert en er overigens geen geheim van maakt dat een post in de regering slechter betaalt dan een baan bij dé bank.

Defensie: mr. J. de Ruiter (CDA), jurist die vooral niets van oorlog hoeft te weten omdat hij de kruisraketten langs de opstandige vredesbeweging moet leiden.

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: dr. P. Winsemius (VVD), manager met belangstelling voor «New Age» en dus alert op ecologie.

Landbouw en Visserij: ir. G.J.M. Braks (CDA), man met liefde voor varkensboeren en blinde vlek voor vissers.

Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Nederlands-Antilliaanse Zaken: drs. J. de Koning (CDA), pendelt permanent tussen regering en partijgenoten.

Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur: mr. drs. L.C. Brinkman (CDA), getalenteerd ambtenaar, gewaardeerd bestuurder maar uiteindelijk gemankeerd politicus.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Defensie: Ch. Schwietert (VVD), recordhouder duurzaamheid, treedt op 8 november 1982 aan en op 11 november af wegens gedoe over vermeende militaire rang en doctorandustitel.

Economische Zaken: mr. drs. F. Bolkestein (VVD), ideoloog die geen intellectueel wil zijn, voor de politiek kiest en weet dat deze post niet meer dan een begin is.

Maatschappelijke kwesties: Economische crisis. Overheidsfinanciën. Kruisraketten.

Prestaties: Vierwerf herstel. Van verhoudingen werkgevers en werknemers (akkoord van Wassenaar), van investeringsklimaat, van overheidsfinanciën en van kloof tussen duiven en haviken.

Wanprestaties: Weigering visum voor Michail Gorbatsjov, secretaris van het centraal comité van de Communistische Partij der Sovjet-Unie, die in mei 1983 na Canada ook de Nederlandse landbouw wil bestuderen.

Lubbers II

Coalitie: CDA, VVD.

Periode: 14 juli 1986-7 november 1989.

Reden aftreden: Kabinetscrisis over milieubeleid, reiskostenforfait en ben zineaccijns.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: drs. R.F.M. Lubbers (CDA).

Vice-premier en Economische Zaken: dr. R.W. de Korte (VVD), vriendelijke en ijdele man die niet beseft dat hij niet is opgewassen tegen echte politici.

Defensie: dr. W.F. van Eekelen (VVD), te zacht voor het vak, afgetreden september 1988 omdat hij in een vorig bestuurlijk leven een ondeugdelijk paspoort heeft laten maken.

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: drs. E.H.T.M. Nijpels (VVD), succesvolste liberale campagneleider aller tijden die denkt dat iedereen in de VVD het eens is met zijn leuze «gewoon jezelf zijn» en oude garde schoffeert.

Verkeer en Waterstaat: mw. drs. N. Smit-Kroes (VVD), rechtlijnig nu het erop aankomt (milieubeleid), ook in het hol van de leeuw bij tuinders in het Westland.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: drs. P.R.H.M. van der Linden (CDA), Limburgse netwerker, afgetreden op 9 september 1988 wegens het paspoort.

Maatschappelijke kwesties: Herziening belastingstelsel. Herziening zorgverzekeringen. Komt het nog goed met de PvdA ná Den Uyl?

Prestaties: Voortgezet saneringsbeleid.

Wanprestaties: Geen nieuw beleid.

Lubbers III

Coalitie: CDA, PvdA.

Periode: 7 november 1989-22 augustus 1994.

Reden aftreden: Einde parlementaire periode.

Prominente ministers:

Premier: drs. R.F.M. Lubbers (CDA).

Vice-premier en Financiën: W. Kok (PvdA), verliest verkiezing op verkiezing, mist alles wat Den Uyl had, verslikt zich net niet in de WAO, maar laat zich als een polderjongen toch niet omver blazen.

Binnenlandse Zaken: mw. drs. C.I. Dales (PvdA), atypische politica, overleden op 10 januari 1994 zodat er nog maar één directe getuige overbleef van de opheffing van het Interregionale Rechercheteam rond Amsterdam.

Idem: drs. E. van Thijn (PvdA), 18 jan.-27 mei 1994, ongelukkige terugkeer.

Justitie en Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken: mr. E.M.H. Hirsch Ballin (CDA), hoewel jurist vooral pleitbezorger van morele kwesties, enige overlevende getuige op politiek niveau van de IRT-affaire.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. ir. J.M.M. Ritzen (PvdA), aardig, econoom, controlefreak en warm aanhanger van grootschaligheid in onderwijs.

Defensie: A.L. ter Beek (PvdA), eindelijk, stuurt «onze jongens» naar Srebrenica.

Verkeer en Waterstaat: mw. J.R.H. Maij-Weggen (CDA), ambitieus, brutaal maar rekent buiten de campagne van voorganger Westerterp en De Telegraaf tegen de wisselstrook voor carpoolers.

Sociale Zaken en Werkgelegenheid: dr. B. de Vries (CDA), enige politicus in Nederland die het werk van Edmund Burke (Reflections on the French Revolution) naar vaderlandse maatstaven kan vertalen.

Ontwikkelingssamenwerking: drs. J.P. Pronk (PvdA), een andere post weigert hij.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Justitie: mr. A. Kosto (PvdA), doet niet moeilijk over zijn rol als bloedhond van het vreemdelingenbeleid, anders dan halve terroristen van RaRa en een groep intellectuelen die zich per advertentie tegen zijn restrictieve uitspraken richten.

Onderwijs en Wetenschappen: dr. R.J. in ’t Veld (PvdA), met negen dagen tussen 9 en 18 juni 1993 net geen recordhouder.

Idem: drs. J. Wallage (PvdA), leerling van Van Kemenade met vergelijkbare ambities, die wederom niet uitkomen.

Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur: drs. H.J. Simons (PvdA), mislukt bij poging een nieuw zorgstelsel te ontwerpen.

Maatschappelijke kwesties: Einde Koude Oorlog en Nieuwe Wereldorde na val van de Muur en de Sovjet-Unie. Hereniging Duitsland. WAO. Opvolging binnen CDA. Toekomst AOW. Migratie. Bijlmerramp. Oorlog om Koeweit en in Joegoslavië.

Prestaties: Overheidsfinanciën op spoor.

Wanprestaties: Opsporingsmethodes politie.

Kok I

Coalitie: PvdA, VVD, D66.

Periode: 22 augustus 1994-3 augustus 1998.

Reden aftreden: Einde parlementaire periode.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: W. Kok (PvdA), denkt een gewoon kabinet te leiden en wordt desondanks symbool van Paars.

Vice-premier en Binnenlandse Zaken: H.F. Dijkstal (VVD), klassieke liberaal die een paar kwesties (vrijheid van onderwijs, privatisering van overheidsdiensten) aankaart maar niet doorzet omdat hij juist geen controlefreak is.

Vice-premier en Buitenlandse Zaken: mr. H.A.F.M.O. van Mierlo (D66),

Justitie: mw. mr. W. Sorgdrager (D66), laat zich door iedereen in het pak naaien maar blijft wel goed gemutst.

Financiën: drs. G. Zalm (VVD), voormalig sociaal-democraat en planeconoom, nu de vrolijke bewaker van een norm die een compromis is tussen Keynes en Friedman.

Defensie: dr. ir. J.J. Voorhoeve (VVD), schools intellectueel in de verkeerde rol.

Verkeer en Waterstaat: mw. A. Jorrits ma-Lebbink (VVD), politiek talent dat later slachtoffer wordt van de stormloop op de NS die ze wil privatiseren.

Economische Zaken: dr. G.J. Wijers (D66), technocraat die de boel dereguleert, zelfs als dat ten koste moet gaan van de zondagsrust.

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij: J.J. van Aartsen (VVD), durft de boerenstand de waarheid te zeggen, maar blijft onhandig praten.

Volksgezondheid, Welzijn en Sport: mw. dr. E. Borst-Eilers (D66), eerste langdurig zittende volwaardige minister op wie alles en iedereen hoop had gevestigd, sneuvelt uiteindelijk op alles en iedereen.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Financiën: dr. W.A.F.G. Vermeend (PvdA), verzint oplossingen voor problemen die er nog niet zijn.

Maatschappelijke kwesties: Deregulering en ontvoogding. Vreugde over oppositie CDA na driekwart eeuw «we rule this country».

Prestaties: Bewijs dat er zonder CDA kan worden geregeerd.

Wanprestaties: Hossen in Zagreb na de val van Srebrenica.

Kok II

Coalitie: PvdA, VVD, D66.

Periode: 3 augustus 1998-22 juli 2002.

Reden aftreden: Conflict met Eerste Kamer over bestuurlijke hervormingen (gelijmd). Srebrenica (demissionair).

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: W. Kok (PvdA), voor het eerst minister-president zonder verkiezingen te hebben verloren.

Vice-premier en Economische Zaken: mw. A. Jorritsma-Lebbink (VVD), gaat conflict aan met topambtenaar Sweder van Wijnbergen, wint maar verliest toch.

Vice-premier en Volksgezondheid, Welzijn en Sport: mw. dr. E. Borst-Eilers (D66), niets lukt, wordt in paar jaar personificatie van wachtlijsten.

Justitie: mr. A.H. Korthals (VVD), zoon van, slordig qua uiterlijk vertoon, veel preciezer in juridische kwesties.

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: dr. A. Peper (PvdA), al jaren de knapste van het sociaal-democratische stel, maar is het zicht op de sociaal-politieke omgeving kwijtgeraakt door langdurige en vorstelijke status in Rotterdam.

Financiën: drs. G. Zalm (VVD), steekt paar dagen voor verkiezingen van 15 mei 2002 via interne notitie het mes in de rug van partijleider Dijkstal.

Sociale Zaken: dr. W. Vermeend, bindt strijd aan met Amsterdam en andere gemeenten die bijstand gebruiken als opium voor het volk.

Defensie: mr. F.H.G. de Grave (VVD), kleine majoor die niet bang is voor generaalssnorren.

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: drs. J.P. Pronk (PvdA), unieke positiewisseling die uitmondt in een Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening die vermoedelijk minder betekenis zal hebben dan de eerste vier.

Verkeer en Waterstaat: mw. T. Netelenbos (PvdA), onderwijs-apparatsjik die parlement en spoorwegen uitdaagt en zelf sneuvelt.

Landbouw, Natuurbeheer en Visserij: mr. L.J. Brinkhorst (D66), hardste minister voor de boeren sinds Mansholt, wiens spraakgebruik een handicap blijft.

Grote Steden- en Integratiebeleid: mr. R.H.L.M. van Boxtel (D66), juniorminis ter die veel beter is dan zijn achterban veronderstelt, maar verdwijnt in het moeras van zinloze gesprekken met imams en andere nieuwe gelovigen.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Buitenlandse Zaken: drs. D.A. Benschop (PvdA), nimmer gekozen politicus die denkt dat ook een benoeming door het volk als democratische verdienste wordt begrepen.

Justitie: mr. M.J. Cohen (PvdA), geruisloze architect van een vreemdelingenwet die electoraal te laat kwam.

Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: mw. drs. K.Y.I.J. Adelmund (PvdA), soms wat huilerig, maar dapper als het gaat om het weerstaan van de leerlingen van Van Kemenade in eigen kring.

Idem: dr. F. van der Ploeg (PvdA), provocateur die de discussie over l’art pour l’art wil overdoen.

Sociale Zaken en Werkgelegenheid: drs. J.F. Hoogervorst (VVD), voormalig PvdA’er die zich erop laat voorstaan dat hij de conservatieve vleugel vertegenwoordigt maar nooit meer dan duizend kiezers weet te binden.

Maatschappelijke kwesties: Verval van openbare ruimte. Burgers eisen hun rechten op. Internationaal terrorisme en nationale consensus. Opvolging binnen PvdA. Eerste moord op vaderlands politicus sinds 1672. Bestuurlijke vernieuwing.

Prestaties: Begrotingsoverschot.

Wanprestaties: Blind voor maatschappelijke kwesties, culminerend in machteloze crisisbeheersing na moord op Fortuyn.

Balkenende

Coalitie: CDA, LPF, VVD.

Periode: 22 juli 2002-16 oktober 2002.

Reden aftreden: Onbekend.

Prominente of opmerkelijke ministers:

Premier: mr. dr. J.P. Balkenende (CDA), per ongeluk leider van de christen-democraten, moest en zou premier worden in het dolste kabinet aller tijden.

Vice-premier en Volksgezondheid, Welzijn en Sport: dr. E.J. Bomhoff (LPF), voormalig studentenactivist, PvdA’er, columnist en hoogleraar die thuis geen televisie heeft en daarom niet weet waar zijn achterban naar kijkt.

Vice-premier en Binnenlandse Zaken: J.W. Remkes (VVD), arbeideristische liberaal zonder schaamte en zonder kledingadviseur.

Justitie: mr. J.P.H. Donner (CDA), hardhandig jurist en biechtvader van Balken ende die op televisie niet «doorkomt».

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: H.G.J. Kamp (VVD), potentiële leider van de VVD als Zalm sneeft, in staat om alles te koppelen aan het vreemdelingenbeleid.

Economische Zaken: mr. H.Ph.J.B. Heinsbroek (LPF), radicaal vernieuwer van de politiek die begrijpt dat de burgers zelf de wet willen overtreden maar hun buren dat genoegen niet gunnen.

Vreemdelingenzaken en Integratie: mr. H.P.A. Nawijn (LPF), formidabel opportunist die zegt wat hij denkt maar niet doet wat hij zegt.

Prominente of opmerkelijke staats secretarissen:

Financiën: drs. S.R.A. van Eijck (LPF), eerste partijloze bewindsman sinds de jaren vijftig.

Sociale Zaken en Werkgelegenheid: mw. R.R.P. Bijlhout (LPF), aangetreden en afgetreden op 23 juli 2002 en zo het record van Schwietert verbrijzelend.

Maatschappelijke kwesties: Recht op wraak. Verlangen naar polarisatie. Politiek en bestuur als theater. Economische recessie.

Prestaties: Geen.

Wanprestaties: Veel.

De staatsieportretten van de hoogste uitvoerende macht in Nederland zijn geen publiek bezit. Op de website www.minaz.nl heeft de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) alle 24 kabinetten sinds de Tweede Wereldoorlog gepubliceerd. De auteursrechten van deze beelden berusten echter bij private fotografen of hun agenten.

Om budgettaire redenen heeft De Groene Amsterdammer er daarom van afgezien deze korte inleiding tot de hedendaagse geschiedenis van de Nederlandse regering sinds de bevrijding te complementeren met de beelden van die 24 momenten waarop het staatshoofd en haar ministers zich aan hun volk presenteren.