Film

Alleen maar antwoorden

FILM Black Snake Moan

De voorpubliciteit rond Black Snake Moan beloofde een verhaal over exploitatie, de blues en verboden seks in het Amerikaanse Zuiden. Vooral de affiches, die maanden voor de release op het internet circuleerden, werkten effectief mee om de hype te versterken. Op een zo’n poster, vormgegeven alsof het om de cover van een pulproman zou gaan, zijn de hoofdrolspelers in uitdagende poses te zien: Samuel L. Jackson, gekleed in een vies, wit T-shirt, staat met zijn benen wijd uit elkaar. Hij heeft een dikke ketting in zijn hand. Op de grond voor hem zit Christina Ricci in een Playboy-bunny-achtige houding, geketend, met haar billen half in de lucht en haar buik en schouder ontbloot. De slagzin is: ‘Everything is hotter down south.’ Het is al met al zo’n affiche die een niet te missen film suggereert, juist door de radicale betekenissen van de beelden.
Maar de ontnuchtering is groot. Van ontregeling en vernieuwing is in deze film geen sprake. Black Snake Moan is van begin tot eind een bevestiging en versterking van clichés uit het conservatieve gedachtegoed, met als klap op de vuurpijl het idee dat seksuele begeerte koste wat het kost dient te worden onderdrukt. Zo sluit Black Snake Moan aan bij de politieke en maatschappelijke tijdgeest. Het is een film die met gemak in zowel het Torentje als in het huidige Witte Huis zou kunnen draaien. De vraag rijst evenwel hoe artistiek waardevol een kunstwerk kan zijn waarin de bevestiging van heersende ideologieën een doel op zich is. Kan een film nog betekenisvol zijn als er niets wordt ondermijnd, als er geen enkel vraagteken wordt gezet, als het versterken van positieve, levensbevestigende boodschappen de raison d’être is?
Jackson speelt de rol van Lazarus, een eenzame, aan lager wal geraakte blueszanger wiens vrouw bij hem weg is. Ricci is Rae, een waanzinnige nymfomane wier vriendje, Ronnie (Justin Timberlake), haar tijdelijk verlaat en het leger ingaat. Wanneer Rae op een avond in elkaar wordt geslagen, vindt Lazarus haar. Hij brengt haar naar zijn huis, en gaat voor haar zorgen. Om te voorkomen dat ze het hazenpad kiest en haar lichamelijke lusten de vrije loop laat, ketent hij haar met een dikke ketting aan een radiator in zijn huis.
Het gegeven klinkt inderdaad boeiend. Maar van seksuele spanning tussen Lazarus en Rae is geen sprake. En waarom eigenlijk niet? Omdat Lazarus in God gelooft, zwart is en ook nog veel ouder is dan Rae? Anders dan de poster doet vermoeden, gaat het hier niet om Lolita, vermengd met iets als Elia Kazans Baby Doll (1956), naar een script van Tennessee Williams, maar om één lange bevestiging van christelijke normen en waarden. Een lichtpuntje is de connectie tussen de blues en de aanvankelijk pessimistische levensuitkijk van de personages. Aanvankelijk, want het eindigt allemaal in een roze wolk, compleet met een preek van een dominee en een huwelijk. Het geluk kan niet op! (Zo, Moan is een keer een film die het verdient te worden verpest met een spoiler.)
Zo keert de kernvraag terug, namelijk of die bevestiging ook artistiek waardevol kan zijn. Kan de kijker met andere woorden het niveau van het sublieme bereiken in een verhaal waarin geen vragen worden gesteld, maar waarin hij slechts hapklare antwoorden krijgt? Het antwoord is dus nee. Het sublieme heeft toch te maken met ontregeling, met subversiviteit, met het onverwachte, en uiteindelijk meer met het stellen van vragen dan het vinden van antwoorden. Black Snake Moan heeft alleen maar antwoorden.
GAWIE KEYSER
Black Snake Moan is te zien vanaf 31 juni