Televisie: ‘Instant Dreams’

Alles fotograferen

Instant Dreams, regie Willem Baptist © NTR

Het Vergeetwoordenboek van literair tijdschrift Raster (in 1994 als gebonden boek in uitgebreide vorm heruitgegeven) is nog altijd een feest om te lezen voor wie van madeleines houdt en/of van woorden die zij/hij nooit eerder hoorde (kalissewater; klappermansgetuige). Ik mocht meedoen en koos niet voor een ‘in onbruik geraakt ding’ maar voor ‘vuilnisbakkenschoonmaker’, een beroep dat niet in Van Dale staat, maar wel degelijk bestond: iemand die kort na de vuilniswagen langskwam met een waterkar en die metalen vuilnisvaten van binnen schoonboende. Ik greep naar Raster vanwege de prachtige special, vorige week, van Andere tijden over ‘vergeten beroepen’. Die had oorspronkelijk ‘verdwenen beroepen’ moeten heten, maar dat dekte de lading niet helemaal. Niet alleen omdat er, pakweg, nog altijd één ansjovissersfamilie bestaat, maar vooral omdat sommige beroepen wederopstaan, zoals dat van barbier.

Schrijf je in voor onze dagelijkse nieuwsbrief en ontvang iedere ochtend het beste uit De Groene in je mailbox

Zowel Raster als Andere tijden doken als associatie op door de documentaire Instant Dreams, over de polaroidcamera, zijn uitvinder en zijn bezeten supporters en gebruikers. Polaroid, zoals ontwikkeld door wetenschapper en uitvinder Edwin Land, is immers ter ziele – tegen de digitale golf bleek niet op te roeien. En toch is dat ook weer niet helemaal waar: er zijn mensen die met de laatste camera’s en toebehoren blijven werken, ook al is de uiterste houdbaarheid van het materiaal overschreden – of juist om die reden – en zijn de resultaten van het instant ontwikkelen afwijkend en onvoorspelbaar geworden. De Duitse kunstenaar Stefanie Schneider werkt vanuit haar trailer in de Californische woestijn aan een curieus oeuvre met vijftigerjarenachtige ‘pikant’ ge- en ontklede modellen, zittend in een badkuip in de zandvlakte, al dan niet in gezelschap van een kip; maar de ijskast waarin ze haar nog onbelichte Polaroid-platen bewaart raakt leeg. Ook is er een ex-medewerker van Land die de deels geheime procédés tracht te ontsluieren, en er nieuwe aan toe te voegen. Bovendien is hij betrokken bij een doorstart van Polaroid, dat zich zelfs in Nederland bevindt, maar helder is de film daar niet over.

Instant Dreams is sowieso geen gemakkelijke film: het is een essay, met een gigantisch aantal beeldwisselingen, van chemische processen in psychedelische kleuren tot talking heads uit het archief. En het is een filosofisch traktaat, al was het maar omdat Land zelf niet alleen techneut maar ook toekomstdenker en idealist was, die zijn theorieën en prognoses op camera uitsprak. Die voorspellingen zijn soms verbluffend: hij haalt een zwarte portefeuille uit zijn binnenzak en kondigt een apparaat van dat formaat aan waarmee iedereen op den duur altijd alles zal fotograferen. Oftewel: iPhone. En hij koppelt daar, als een vroege Zuckerberg, buitengewoon optimistische gedachten aan over de verbinding die tussen mensen zal ontstaan.

Een stralende toekomst, te beginnen bij Polaroid. Vooruitgang is een tweesnijdend zwaard, maar Polaroid heeft natuurlijk nooit de zwarte, vernietigende kant gekend die Facebook meebrengt. Soms is de film pretentieus, en niet alle onderdelen zijn even dwingend of begrijpelijk, maar hij is ook gewaagd en in onderdelen geslaagd. Obsessie lijkt een sleutelwoord.


Willem Baptist, Instant Dreams, NTR Het uur van de wolf, donderdag 14 juni, NPO 2, 22.55 uur