Alles kits

SLECHTS WEINIGEN in Nederland hadden oog voor het boek National Reconciliation: A Must dat Henk Herrenberg in 1994 het licht deed zien. Herrenberg, fakkeldrager van Bouterse en oud-ambassadeur namens het revolutionaire bewind in Den Haag, had zich teruggetrokken om het scenario te schrijven voor de verlossing van Suriname uit de slagschaduw van de decembermoorden van 1982. ‘Nadat ik tot een correcte analyse van de gebeurtenissen was gekomen, bereikte ik de conclusie dat de enige oplossing voor de problemen van ons land en ons volk is: een proces van nationale verzoening en vrede’, noteerde hij.

Hij maakt er geen geheim van om wiens persoon al deze verzoeningsdrift ten principale moest draaien: Desi Bouterse, de grote martelaar van de Surinaamse onafhankelijkheid. Herrenberg omschreef de legerleider als de reïncarnatie van grote Surinaamse emancipatoren als Louis Doedel, Anton de Kom en Eddy Bruma, verwikkeld in een titanenstrijd met de neokoloniale bakra’s van het ministerie van Buitenlandse Zaken, de BVD en tal van bevriende inlichtingendiensten. In het hoofdstuk ‘They want Bouterse’ beschreef Herrenberg hoe Den Haag probeerde om over de rug van Bouterse te komen tot een 'herkolonisatie van Suriname’. Nederland aasde, aldus Herrenberg, op de grondstoffen van de gewezen kolonie en wilde Suriname gebruiken als 'goedkope vakantie-locatie voor Nederlandse toeristen’. Om dit onheil van zich af te schudden diende het Surinaamse volk onverwijld als één man achter zijn grote bevrijder te gaan staan. Nationale verzoening kon er alleen maar komen als Bouterse een garantie kreeg dat hij bij normalisering van de binnenlandse betrekkingen niet achter slot en grendel in Fort Zeelandia belandde.
DE WIJZE WAAROP dit juridisch diende te worden geregeld werd ook al in Herrenbergs boek aangegeven. De oud-ambassadeur was namelijk even eerder naar Nederland getrokken om de Surinaamse juristen André Haakmat en diens rechterhand Ludwig Waaldijk te raadplegen. Haakmat was na de militaire coup van 1980 aangesteld als vice-premier van Suriname, maar viel daarna in ongenade bij de legerleiding. In December 1982 ontkwam hij aan een aanslag. Sindsdien verbleef hij in Nederland, als een van de kopstukken in de campagne tegen het Bouterse-bewind, dat hij zelfs met Hitler vergeleek. Maar de op het eerste gezicht stugge houding van de gewezen 'superminister’ bleek flexibel.
Ten faveure van Herrenberg schreef Haakmat samen met collega-rechtsgeleerde Waaldijk een 'concept-amnestiewet’. Die moest leiden tot 'de definitieve oplossing voor het gewapend conflict in Suriname’. Het voorstel behelsde vergeving voor alle strafbare feiten die sinds de staatsgreep van 1980 waren begaan, zowel door Bouterse als door Ronnie Brunswijk. Essentieel zinnetje daarbij was dat deze daden 'met een politiek oogmerk’ waren begaan.
Indirect beaamde Haakmat daarmee de Bouterse-versie van de Decembermoorden. De executie van vijftien journalisten, vakbondsleiders, advocaten en wetenschappers in Fort Zeelandia was volgens Bouterse c.s. het antwoord op een plan van vakbondsleider Cyril Daal om met hulp van de CIA en met de zegen van Den Haag tot liquidatie van Bouterse c.s. over te gaan. Haakmats amnestie-scenario lag al enige tijd in een lade van Bouterse. Herrenberg presenteerde het in zijn boek als de belangrijkste opmaat tot de grote nationale verzoening.
Haakmat hield onverkort vast aan de blauwdruk die hij in zijn amnestievoorstel geleverd had. Verleden jaar verscheen Haakmats boek Herinneringen aan de toekomst van Suriname, waarin hij de Decembermoorden wederom kenschetste als 'in hoge mate een politieke daad’, uitgevoerd als reactie op coupplannen van de CIA, gesteund door een 'ultrareactionaire groepering’ rond de Moederbond van de op 8 december vermoorde Daal. Haakmat was met andere woorden nog steeds bereid om begrip te hebben voor de politieke noodzakelijkheid van de Decembermoorden. De deur naar amnestie voor Bouterse stond daarmee wijd open.
In Herrenbergs verzoeningsproces blijken de afgelopen weken belangrijke stappen te zijn gedaan. In Nederland wordt een en ander gecoördineerd door Ludwig van Mulier, hoofdredacteur van de in Nederland uitgegeven Surinaamse Krant, de finale tegenhanger van de fel anti-Bouterse getoonzette Surinaamse Weekkrant. Van Mulier is een Bouterse-fan door dik en dun.
Van Mulier heeft naar eigen zeggen een mandaat van Herrenberg gekregen om alle Surinaamse tegenstrevers van Bouterse in Nederland naar de vergadertafel in Suriname te krijgen om de strijdbijl te begraven. Van Mulier: 'Ik ben aan dit werk begonnen namens de partij Republikeinen voor Burgerrechten en Milieu. Maar Herrenberg heeft het signaal opgepakt en nu werken we samen. Het doel is de definitieve dekolonisatie van Suriname. Suriname moet eindelijk helemaal loskomen van Nederland, en dat kan alleen als er een verzoening komt tussen Surinamers hier en daar.’
Van Mulier regelt deze dialoog. 'Het gaat snel nu’, zegt hij. 'Verleden maand was er een rondetafelgesprek tussen Bouterse en de heren Chin a Sen en Jules Sedney, de twee ex-premiers die zo fel tegen Bouterse waren gekant. De heren hebben het conflict bijgelegd. Zij hebben zelfs hun steun toegezegd aan een nationaal fonds voor de slachtoffers van de dekolonisatie, een instelling die iedereen gaat helpen die schade heeft opgelopen in het dekolonisatieproces. De heer Bouterse zal de eerste zijn die van dit fonds gebruik kan maken. Het fonds zal bijspringen in de kosten die hij moet maken in het proces dat de staat der Nederlanden tegen hem wil voeren.’
Chin a Sen en Sedney zaten al in Suriname. Maar Van Mulier brengt ook aspirant-verzoeners mee uit Nederland. Zo vergezelde Van Mulier naar eigen zeggen de Amsterdamse caféhouder George Baker naar Suriname. Baker stond in een grijs verleden aan de financiële wieg van Ronnie Brunswijks junglecommando. Van Mulier: 'Er zijn in het veleden heel wat moeilijkheden geweest tussen die twee. Maar alles is nu vergeven en vergeten.’
De grootste vangst die Van Mulier tot nu toe heeft gedaan, is niemand minder dan André Haakmat, zo zegt hij zelf. Van Mulier: 'Het was aanvankelijk onze bedoeling dat de heer Haakmat tegelijkertijd met de heer Baker zou aanschuiven aan de tafel met Bouterse. Dat lukte niet. Alles was al geregeld. Maar op het uur U kwam hij niet opdagen. Hij maakte zich toch nog zorgen over zijn persoonlijke veiligheid, hoewel die gegarandeerd was. Zo wilde Haakmat per se dat er een Nederlandse journalist met hem mee zou gaan. Maar die problemen zijn nu van de baan. Op het moment dat wij spreken (donderdag 4 december - rz) is de heer Haakmat al op weg naar zijn verzoening met Bouterse. Alle voormalige tegenstanders van Bouterse zullen zich uiteindelijk met hem verzoenen. Iedereen, behalve Wilfred Lionarons van de Weekrant Suriname. Die is helaas te verbitterd.’
ENKELE DAGEN later blijkt Van Mulier zelf naar Paramaribo vertrokken, aan de zijde van Ramon de Freitas, de ex-officier van justitie die Bouterse bijstaat in zijn slag met de Nederlandse justitie. De Freitas was de afgelopen twee weken in Nederland om het evangelie der nationale verzoening te prediken. Op 30 oktober jongstleden gaf De Freitas in een buurthuis in Reigersbos, Amsterdam-Zuidoost, al een toelichting op de verzoeningspolitiek. Ook toen al schermde hij met de namen van Chin a Sen, Jules Sedney en Haakmat als degenen die het goede voorbeeld hadden gegeven.
Helaas komt de feestvreugde voorlopig van één kant. Chin a Sen laat vanuit Paramaribo een ijzige stilte horen als hem naar zijn aandeel in de grote verzoening wordt gevraagd. André Haakmat blijkt niet te traceren. In ieder geval zit hij niet thuis in Amsterdam. Maar waar dan wel? In de politieke wandelgangen van Paramaribo blijken tal van verhalen over Haakmats aanwezigheid in Suriname te circuleren, maar in de pers wordt er met geen woord over gerept.
Veeg teken is in ieder geval dat Haakmats vertrouweling Ludwig Waaldijk, de man die indertijd samen met Haakmat het amnestie-concept ten bate van Bouterse ontwierp, inmiddels door president Wijdenbosch is gevraagd om de leiding op zich te nemen van de Surinaamse Waarheidscommissie. Die commissie moet naar Zuid-Afrikaans voorbeeld onderzoek doen naar de ware toedracht van de Decembermoorden alsmede andere mensenrechtenschendingen, zoals de moordpartij op de populatie van het bosnegerdorp Moi-Wanna. Het nadrukkelijke schermen met Haakmats deelname aan de grote verzoening kan natuurlijk een propagandatruc van het Bouterse-kamp zijn. Maar gezien de voorgeschiedenis is dat zeer onwaarschijnlijk.