In de nacht van 16 op 17 mei bombardeerde het Israëlische leger doelen in Gaza © ANP / Anas Baba / AFP

Het zijn de bekende sms- en WhatsApp-berichten tussen familieleden en vrienden als in Israël de raketten weer vallen, er ergens rellen uitbreken, de oorlog begint.

Vannacht regende het zelfgefabriceerde kassams maar ook geavanceerde korteafstandsraketten die Hamas vanuit Gaza op heel Israël afvuurde. Van Hadera en Haifa in het noorden tot aan Eilat in het zuiden ontkwam niemand eraan.

Het schrijvershotel van mijn joodse vriend Evan Fallenberg, een Amerikaans schrijver en professor Engelse literatuur, in de Arabische oude binnenstad van Accra, was volgens hem een plek voor vreedzame co-existentie en bezinning. Vannacht werd het door Arabische buren met honkbalknuppels in puin geslagen en geplunderd. Fallenberg woont al vijftien jaar samen met Israëlische moslims, maar diezelfde gemeenschap heeft zich plotseling tegen hem gekeerd.

De inwoners van noordelijk Gaza werden door het Israëlische leger gebombardeerd. Meer dan honderdtwintig mensen, onder wie gewone burgers, werden gedood, en ik realiseer me nu ik dit schrijf dat terwijl de inkt van mijn verhaal nog nat is, dit aantal waarschijnlijk weer hoger ligt. Velen vluchtten naar het zuiden van de strook, maar de Egyptische grens is potdicht.

Ook in Israël schuilen vrienden bij vrienden, maar er is geen plaats waar het echt veilig is.

Zoals andere mannen van zijn generatie wacht mijn zoon om als reservist van de paratroopers te worden opgeroepen voor een strijd waarin hij niet in gelooft. Toen hij in 2012 in dienst moest en ik mijn bezorgdheid uitsprak over zijn deelname aan de bezetting van de Palestijnse gebieden, zei Zakaria, mijn fixer uit Nablus: ‘Het is beter dat jouw zoon die onze problematiek begrijpt en begaan is met het lot van de Palestijnen als soldaat optreedt dan een rechtse militant.’

Zakaria is met zijn gezin naar de Verenigde Staten gevlucht nadat joodse kolonisten uit de Westoever een poging deden om hem te vermoorden. ‘Met ons gaat alles goed’, mail ik hem terug.

Het heilige land schudt sinds maandag op zijn grondvesten. Hamas voert onafgebroken raketaanvallen uit en het luchtalarm ‘code rood’ was in heel Israël te horen. Het Israëlische leger bestookt Hamas-doelen op de Gazastrook maar raakt ook doelen van onschuldige burgers: een flatgebouw, de gebouwen van AP en Al Jazeera.

Tegelijkertijd kwamen in meerdere Israëlische steden Palestijns-Israëlische burgers – of Arabieren, zoals ze in Israël worden genoemd – in opstand tegen de regering en gingen op de vuist met Israëlisch-joodse burgers. Lynchpartijen, mishandelingen, vernielingen van eigendommen, brandstichting en plunderingen over en weer zijn het gevolg. Meer dan vierhonderd burgers zijn al gearresteerd.

Intussen heeft Libanon drie raketten op Israël afgevuurd, is de grens met Libanon en met Syrië door respectievelijk Libanese en Syrische burgers bestormd en komen Palestijnse burgers op de Westoever in opstand.

De meeste Israëliërs reageren verbaasd en geschokt op al het geweld om hen heen. De langstzittende minister-president, Benjamin Netanyahu, heeft decennialang een ogenschijnlijk veilige luchtbel rond het joodse volk gebouwd waardoor men volledig is afgescheiden van en blind geworden voor de onderdrukking van de Palestijnen in Israël en de Palestijnse gebieden en hun groeiende haat.

Netanyahu is er ten dele in geslaagd om de media te beheersen en zijn positieve boodschappen de wereld in te sturen. Hij wordt ervan verdacht dat hij de media illegaal geïntimideerd en beïnvloed heeft. Dat is hem niet volledig gelukt, want het juridische proces dat tegen hem loopt en waarin hij beschuldigd wordt van omkoping en corruptie wordt breed uitgemeten in de pers.

Er leeft nu een generatie joodse Israëliërs die onder relatief veilige omstandigheden is opgegroeid. Israël heeft het Iron Dome-afweergeschut waardoor raketten kunnen worden onderschept. De afscheidingsmuur die de Westoever en Gaza afsluit, houdt ongewenste Palestijnen buiten de deur en de jonge generatie Israëlische joden weet nauwelijks wat zich achter die muur afspeelt.

Natuurlijk hebben ze de verhalen over de Intifada’s gehoord en weten ze van Israëls bloedige oorlogen, maar dat zijn meer verhalen uit de geschiedenisboekjes dan een realiteit op de grond. Voor velen werd Israël het land van de onbeperkte economische mogelijkheden. Terwijl er in de westerse wereld een recessie heerste, schoten de wolkenkrabbers in Tel Aviv, Jeruzalem en Haifa de lucht in en de hightech start-ups uit de grond. Financieel heeft de gemiddelde Israëliër, ook de Palestijnse Israëlische burger, het nog nooit zo goed gehad.

Israël was het eerste land dat zijn bevolking grotendeels tegen het Covid19-virus vaccineerde en de Israëliërs keken met een zekere arrogantie naar de modderdende Europeanen die nog gevangen zaten in de pandemie terwijl hier de restaurants, cafés en theaters alweer open gingen.

Maar zelfs de stevigste luchtbel spat na verloop van tijd uiteen, en dat is precies wat er nu gebeurt.

Ik woon en werk als Nederlands journalist en schrijver sinds het jaar 2000 in Israël. Ik woon en werk met Israëlische joden, moslims en christenen en Palestijnen uit de Westoever, Oost-Jeruzalem en de Gazastrook. Ik reisde duizenden kilometers dwars door Israël, de Westelijke Jordaanoever en Gaza en langs de afscheidingsmuur en een wirwar van hekken, hoge betonnen muren, greppels en verplaatsbare wegversperringen in een poging om de verborgen werkelijkheid achter het nieuws – het leven van gewone Israëliërs en Palestijnen in het conflict – bloot te leggen. Ik heb in die tijd de Tweede Intifada, twee oorlogen en verschillende militaire acties en terroristische aanslagen en heel veel doden meegemaakt, en die doden van toen – de shoah, de nakba –, de doden van nu en de doden van straks zitten allemaal in het collectieve geheugen van de levenden hier. Zonder onderscheid.

De afgelopen maanden heeft de woede in de Palestijnse gemeenschappen zich langzaam opgebouwd. Deze keer niet alleen in de Westoever en de Gazastrook maar ook onder de Palestijnse inwoners van Israël zelf. In de media worden allerlei theorieën gegeven voor het ontstaan van dit conflict, maar de meeste zijn gebaseerd op onvermelde bronnen.

Sinds het begin van de Ramadan, de heilige vastenmaand, nu een maand geleden, heeft de politie de ingang van de Damascuspoort in Jeruzalem afgezet en gelovige moslims de toegang tot de heiligste plaats in Jeruzalem, de Al-Aqsamoskee, ontzegd. Dat leidde tot betogingen en schermutselingen met de politie. Afgelopen maandag barstte de bom toen Palestijnse betogers bij de Al-Aqsamoskee in botsing kwamen met Israëlische veiligheidstroepen en joodse nationalisten die op diezelfde dag de Israëlische inname van Oost-Jeruzalem in 1967 – Jeruzalemdag – wilden vieren.

De directe aanleiding van de woede van de Palestijnen en het afvuren van raketten door Hamas wordt toegeschreven aan de dreigende uitzetting van zes Palestijnse gezinnen in Oost-Jeruzalem om plaats te maken voor joodse kolonisten. Maar is dat voldoende reden voor een burgeroorlog en de aanval van Hamas uit Gaza?

Het betreft hier een oud eigendomsconflict over vier Palestijnse woningen, dat al jaren duurt. Wekelijks vonden voor de betrokken woningen demonstraties plaats die ook internationale media-aandacht kregen. Na de oprichting van de joodse staat en de onafhankelijkheidsoorlog van 1948 vluchtte een deel van de Arabische bevolking naar Libanon, Gaza en kleinere groepen – 28 Palestijnse families – naar de Sheikh Jarrah-buurt in Oost-Jeruzalem dat onder bezetting van Jordanië stond. Deze families namen deel aan een door Jordanië en UNRWA gesponsord programma waarbij de betrokkenen hun vluchtelingenstatus en bijbehorende voordelen opgaven in ruil voor kleine woningen in die buurt. De Jordaniërs hadden het eigendom van de woning aan de Palestijnen moeten overdragen en het moeten inschrijven in het kadaster, maar dat hebben ze niet gedaan.

Het probleem is dat de grond waarop de vier woningen voor de Palestijnen zijn gebouwd vóór 1948 in het bezit was van twee joodse organisaties, die hun bezit, nadat Oost-Jeruzalem in 1967 door Israël was ingenomen, weer terugeisten. Inmiddels hebben ze hun rechten overgedragen aan de ‘Nahalat Shimon company’, een joodse organisatie die zo veel mogelijk joods bezit in Oost-Jeruzalem probeert te verwerven en creëren, en die nu via de rechter uitzetting van de Palestijnen heeft geëist.

De Israëlische wet geeft aan Palestijnen niet dezelfde rechten als aan joden om hun onroerend goederen van vóór 1948 terug te claimen en zo is de strijd om het eigendom van deze vier woniningen uitgegroeid tot een nationale strijd over teruggave van Palestijns bezit.

Maar nogmaals: is dat voldoende reden voor een burgeroorlog en de strijd met Hamas?

Er is meer. Na de laatste Israëlische verkiezingen was er een verrassingsoverwinning voor de Israëlisch-Palestijnse Mansour Abbas en zijn Islamitische Ra’am-partij. In de informatieperiode waarin Netanyahu niet in staat bleek om een nieuwe regering met de andere joodse partijen te vormen, heeft hij Abbas gevraagd om tot zijn coalitie toe te treden. De Palestijnse gemeenschap was verheugd over dit succes voor Abbas. Hij was zelfs bereid om zijn Palestijnse identiteit opzij te zetten voor een rechtse regering, zodat de Israelisch-Palestijnse burgers eindelijk een stem in de regering zouden hebben.

Maar de andere ultrarechtse coalitiepartners voelden niets voor een samenwerking met ‘The Arab’. Een racistische klap in het gezicht voor vele Palestijnse Israeliërs, en voor Abbas het einde van een mogelijke politieke samenwerking met de joden, want Netanyahu’s rivalen zullen onder de huidige omstandigheden geen regeringscoalitie met Abbas willen aangaan.

De oude wond werd weer opengereten. Palestijnse Israëliers worden juridisch en sociaal gezien als tweederangsburgers met minder rechten als het aankomt op het bezit van onroerend goed, de nationaliteitswetgeving en dienstplicht. Toch zijn zij een zeer belangrijke factor in de Israëlische samenleving. Zij zijn de artsen, de verplegers, de apothekers, de bouwvakkers en schoonmakers van de Israëliërs en het wordt tijd dat Israël hen erkent als volledige Israëlische burgers met gelijke rechten en plichten.

Is dat een reden voor Hamas om de strijd met Israël weer te openen en voor Israël om keihard terug te slaan?

Nee. Hamas is niet begaan met het lot van de Israëlische broeders. Er is meer. Volgens Sami Peretz van de Israëlische krant Haaretz steekt Hamas eens in de paar jaar de kop weer op, doet Israël een zware luchtaanval op Gaza en is de strook weer voor enkele jaren rustig. De prijs is hoog want onschuldige burgers worden gedood, maar dat schijnt beide partijen niet te deren. Het is een eindeloze herhaling van zetten, waarbij tot nog toe niemand in staat is geweest de genadeklap uit te delen.

Maar deze keer heeft de Israëlische politie een aantal fouten gemaakt en Peretz’ collega Zvi Harel stelt dat Hamas daarop zijn kans zag om zich als de beschermer van het Palestijnse volk te profileren en het regime van de Palestijnse Autoriteiten onder Mahmoud Abbas te marginaliseren, vooral nu de PA voor nieuwe verkiezingen staat.

Maar is dat voldoende reden voor het huidige conflict?

Sinds Hamas de Gazastrook na een bloedige strijd met de Palestijnse autoriteiten en de Fatah-overheid heeft ingenomen, hebben ze zwaar geïnvesteerd om een militair bolwerk op te tuigen. Maar ze hebben er ook voor gezorgd dat de economie van de strook dankzij de investeringen van de Wereldbank en de donorlanden vooruit is gegaan, met een sterke stijging van export van textiel en landbouwpproducten. Er zijn grote projecten gestart om de infrastructuur van de Gazanen te verbeteren. Een van de sponsors, de Verenigde Emiraten, heeft nu aangekondigd dat als Hamas zich niet rustig houdt en geen staakt-het-vuren tot stand brengt, grote investeringen zullen worden gestaakt. Dus waarom zou men een oorlog uitlokken die al deze projecten in gevaar brengt?

Is het anderzijds toeval dat Netanyahu in een poging om de demonstraties en protesten in Jeruzalem te beheersen zoveel inschattingsfouten heeft gemaakt in een tijd dat Israël probeert om een nieuwe regering te vormen?

Historicus en onderzoeker Adam Raz komt tot andere, meer verontrustende conclusies dan Peretz en Harel. Raz is verbonden aan het Akevot Institute for Israeli-Palestinian Conflict Research en onderzoekt mechanismen, processen en gebeurtenissen die een rol spelen bij het voortduren van het conflict tussen Israël en Hamas, joden en Palestijnen. De reactie van Hamas op de gebeurtenissen in Jeruzalem is volgens Raz geen spontane actie, omdat een militaire actie van deze omvang dagenlange voorbereiding eist. De lanceerplaatsen worden in stelling gebracht en raketten worden vervoerd. Het hogere echelon van Hamas moet hierbij betrokken zijn geweest.

Deze bewegingen zijn door het Israëlische leger direct gespot. Het betekent dat Israëls defensieambtenaren op de hoogte waren en er gediscussieerd werd over welke reactie Israël zou afgeven.

Waarom heeft Israël dit conflict dan niet getracht te voorkomen?

Volgens Raz is Netanyahu’s strategie algemeen bekend in Israël, al is hij niet expliciet vastgelegd. Hij wil Hamas als hoofdrolspeler in het conflict met Israël en de Palestijnen behouden om zo de Palestijnse Autoriteiten in Ramallah te ondergraven. Met Hamas hoeft Netanyahu namelijk niet te onderhandelen over een oplossing van het conflict, en vrede. Hij wil het conflict op een laag pitje houden en zal Hamas niet liquideren omdat hij dan met de PA rond de tafel moet gaan zitten. Alleen in het kader van deze macrorealiteit zijn de gebeurtenissen van de laatste dagen te begrijpen.

Netanyahu’s pogingen om een nieuwe regering te vormen waren mislukt. De oppositiepartners in het ‘pro-verandering-blok’ – formateur Yair Lapid van Blauw Wit, Naftali Bennett van Yamina, Gideon Saar van Nieuwe Hoop en de Ra’am partij van Abbas – stonden kort voor de ondertekening van een coalitieovereenkomst en het formeren van een regering, waardoor Netanyahu buitenspel zou worden gezet. Deze coalitie vormde niet slechts een gevaar voor Netanyahu, maar ook voor de hegemonie van Hamas. Het was noodzakelijk om in een snelle actie de kans op een nieuwe regering met een ander geluid de kop in te drukken.

‘In de Sheikh Jarrah-buurt, de Damascuspoort en de Al-Aqsamoskee heeft de politie geen fouten gemaakt maar werd er beleid uitgevoerd’, schrijft Raz. ‘Het conflict moest worden aangewakkerd. Bedenk ook, Hamas had zijn raketten toen al in gereedheid gebracht. Dat was geen spontane aanval op Israël.’

Bennett heeft inderdaad gisteren bij Lapid gemeld dat hij afziet van een coalitie met het ‘pro-verander-blok’ en weer teruggaat naar zijn oude partner Netanyahu. Een regering van het ‘pro-verander-blok’ is nu van de baan, maar wat levert het Hamas concreet op?

‘In de praktijk is het voor Hamas belangrijk om hun positie in Jeruzalem en de Westoever te versterken, vooral nu de PA voor verkiezingen staan. Men weet heel goed dat een andere Israëlische regering met een nieuwe premier mogelijk de lijntjes met de huidige leiding van de PA weer aantrekt en dat zou voor Hamas in deze gebieden de doodsteek betekenen. Door de raketaanvallen op Israël waarbij Hamas zich als de beschermer en strijder voor Jeruzalem en het Palestijnse volk heeft opgeworpen, is de populariteit van Hamas vooral onder de jongeren in de Westoever gestegen en worden de PA buitenspel gezet’, aldus Raz.

Nu die doelen aan beide kanten zijn bereikt, zal er binnenkort – al dan niet onder buitenlands toezicht – een staakt-het-vuren worden afgekondigd tussen Israël en Hamas. De rust in dit gebied zal terugkeren.

Er is een handige app van de grensbewaking die ik net op mijn mobiele telefoon heb geïnstalleerd. De app laat door een alarmsignaal weten waar en wanneer er ‘code rood’ in mijn omgeving is zodat ik binnen anderhalve minuut naar een schuilkelder kan gaan. De app geeft ook de lijst van recente raketaanvallen in Israël.

16/05/2021
Kissufim 14:20
Tkuma 14:14
Havat Izra’am 14:14
Netivot 14:14
Zimra en Shuva 14:13
Shokeda 14:13
Kfar Maimom 14:13
Beit HaGdi 14:03
Yad mordechai 13:45

Onderaan de app vind je een knop met ‘I’m safe’, waarop je na een luchtalarm kunt drukken als je nog leeft. ‘Alles goed bij jullie?’ vragen de vrienden. ‘Met ons gaat het oké’, mail ik.