Alles over muziek? muziek

Ruim 5000 artikelen, 5000 trefwoorden, 1000 illustraties, 250 notenvoorbeelden en 350 geluidsfragmenten die samen zo'n 5 uur muziek beslaan - en dat alles op een blinkend schijfje dat niet veel meer weegt dan een brief. Het is geen wonder dat steeds meer encyclopedieën en naslagwerken op cd-rom verschijnen. Uitgeverij Spectrum bracht onlangs het Spectrum van de klassieke muziek uit. Het bevat een gigantische hoeveelheid informatie over componisten, instrumenten, stromingen, pedagogen, muziektheorie, filosofie, esthetiek, enzovoorts.

Als je het product met een kritische blik onder de loep neemt is er veel op aan te merken. Welk niveau wordt nu eigenlijk verondersteld bij de gebruiker? De puur informatieve teksten zijn goed te volgen en op smakelijke wijze gelardeerd met luisterfragmenten. Neem de trompet. Er wordt uitgebreid verhaald over de geschiedenis, bouw en speelwijze van het instrument. Gershwins An American in Paris laat de toeter in een solistische glansrol horen (en even later als voorbeeld van de Flatterzunge en wa-wa-demper). Deze luisterfragmenten hebben over het algemeen geen kinderachtige lengte, zoals ook de trompet in het Tweede Brandenburgse concert ruim drie minuten te beluisteren is. Je kunt het instrument op foto bekijken en het met de cursor ronddraaien; een tekening demonstreert de embouchure van de mond. Voorts passeren talloze exotische trompetachtigen de revue, zoals de Tibetaanse kang ling of de natuurtrompet. Maar wie in het hoofdstuk ‘Harmonieleer’ duikt, komt van een koude kermis thuis. De dominanten en subdominanten vliegen je om de oren. Of neem de definitie van een 'grote hele toon’: 'interval waarvan de frequenties der beide tonen zich verhouden als 8:9.’ Daar wordt de gemiddelde muziekliefhebber niet veel wijzer van. Kwalijker is het feit dat veel informatie behoorlijk verouderd is. Van Philip Glass wordt Satyagraha uit 1980 als laatste werk genoemd. Bij de Kirov Opera komt Valery Gergjev ter sprake, maar niet in zijn functie als chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Ronduit slordig is het lemma over Jan van Vlijmen, die 'vooral ook als schoolleider werkzaam’ was. Van Vlijmen vertrok al in 1984 bij het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Zijn functie als artistiek leider van het Holland Festival wordt niet eens genoemd. Zonder het woord 'Notenkraker’ te gebruiken, schrijft men: 'Hij kwam herhaaldelijk in het nieuws door de aanvallen van hem en zijn medestanders op het conservatisme in het Nederlandse muziekleven.’ In werkelijkheid was Van Vlijmen de meest bedeesde Notenkraker van het hele stel: hij weigerde deel te nemen aan de verstoring van Haitinks concert met de fameuze knijpkikkers. En zo eindigt de carrière van Louis Andriessen bij De materie, voltooid in 1989. Bovendien is zijn levensbeschrijving in een onheilspellende verleden tijd gesteld. Kortom, er ontbreekt veel en de belofte van een zinderende actualiteit die nu eenmaal aan de nieuwe media kleeft, wordt geenszins nagekomen. Toch blijft er veel over dat de moeite waard is. Een klein boekwerk over Bach met illustraties van zijn handschrift, zijn standbeeld, portret, het schema van de familie, enzovoort. Al klikkend stuit je op verhandelingen die soms om te smullen zijn, zoals over het absoluut gehoor of over humor in de muziek. Het enige dat onoverkomelijk suf is, is de interface. Nadat de cd-rom met een Glass- achtig melodietje is opgestart, valt er een diepe stilte en belandt de gebruiker in een huiskamer in jaren-vijftigstijl. Op een fantasieloos kastje staan een witte buste, een metronoom, een vioolsleutel en twee dikke boeken. In een hoekje ontwaren we een zandloper en een wereldbol. Op de grond ligt een stoffig kleed en rondom staan wat planten die je je van oude zwartwitfoto’s herinnert. De ergste vooroordelen tegen klassieke muziek worden hier waargemaakt. Alsof de hele Notenkrakersactie nooit heeft plaatsgevonden. + Korrelig, eigenwijs, humoristisch en filosofisch - zo wordt de muziek van de Rotterdamse componist Hans Koolmees gekarakteriseerd, aan wie van 19 t/m 22 mei een festival wordt gewijd. Naast ouder werk gaan vier stukken van hem in première waaronder het oratorium De Toren van Babel. Ook muziek van inspiratoren als Stravinsky, Bach, Beethoven en Klaas de Vries. Info: www.lantaren-venster.nl en tel. 010-2772277.