Televisie

Alles zichtbaar

TELEVISIE Emo-tv

Waarin onderscheidt onze publieke televisie zich van die elders? Ooit was het antwoord: in verzuiling met meer aandacht voor identiteit dan voor kwaliteit; met incidenteel verheugende bijverschijnselen als het Verzameld Werk van Wim Schippers dat nergens de buis had gehaald behalve hier; en in superieure registratie van sportevenementen (Martijn Lindenberg). Maar tegenwoordig? Het belangrijkste waarin we onderscheidend zijn: nergens is zo sterk de invloed van commerciële televisie doorgedrongen in het publieke domein – vooral als emotelevisie. Kijk naar Duitsland, België, tv5 – en bbc. Nergens zoveel gewroet in lichaam, ziel, echtelijke sponde, ouder-kindrelatie, familievetes als bij ons. Ik ben gemigreerd van een land waarin bijna elk lichaamsdeel en elk innerlijk leven verborgen was – naar een waarin alles, maar dan ook alles, zicht- en bespreekbaar wordt gemaakt. En ik hoefde er niet voor te reizen.

Het land van mijn jeugd was ongezond, qua lichamelijke en geestelijke hygiëne, met zijn verstikkende stilte; het land van mijn ouderdom is dat ook, in zijn gesmijt met lichaamsdelen en emoties die letterlijk en figuurlijk verblinden en doof maken. Subtiliteit, tact, het besef dat het soms beter is stille dingen stil te laten – ze worden zeldzaam. De openheid van gelukkigen over hun loopbaan, welvaart, gezondheid, vriendenkring, schoonheid, seks creëert een tegenhanger in openheid van de ongelukkigen die niet mee kunnen of willen in de prijzenregen van de (postcode)loterij op het gebied van geld, macht en schoonheid. Wie geen held is is slachtoffer en moet dat op haar/zijn beurt met ons delen. In de nieuwste variant wordt juist de winnaar als verliezer getoond: Pia Dijkstra leidt ons langs het lijden (aan kanker) van de Bekende Nederlander – ook Willem Nijholt blijkt niet onsterfelijk.

In dit type televisie is geen wezenlijk verschil tussen publieken en commerciëlen. Hoogstens zijn de laatste nog ordinairder. Onbetwiste publiekenkampioen is de EO. Van huisarts tot Intensive Care; van pastorale zorg tot relatietherapie; van rouwverwerking tot geloofscrisis; van emigratie tot zustertwist: hijgend zit de EO er bovenop, met de Here in de Hoge Hoed maar Hem er steeds minder vaak uithalend – ten behoeve van kijkcijfers. Anders schaamteloos dan de populisten van sbs, maar schaamteloos. De verzoeningsdiners van Bert van Leeuwen zijn schoolvoorbeelden van Goed Doel als middel voor een kaskraker en hebben niets van doen met christelijke vergeving. Wie een programma Het zal je maar gebeuren noemt en daaronder zowel de vlam in de frituurpan als slachtoffers van een bombardement laat vallen is zowel schaamte- als smakeloos. Wie een aparte serie wijdt aan ongelukken en hun gevolgen mikt ook op de sensatiezoekers die vooraan staan bij frontale botsing of verdrinking zonder een poot uit te steken.

Wie Tijd voor elkaar bedenkt, waarin Bekende Nederlanders hun onbekende familieleden mee moeten brengen voor diner en overnachting in een kasteelhotel, waar ze aan de hand van favoriete foto’s over het fijne gezin van herkomst moeten praten, die jat schaamteloos van onder meer Felderhof. Rik is vreselijk, maar zijn programma heeft nog een soort allure. Tijd voor elkaar is een armoedig aftreksel, waarin gastheer Arie Boomsma geen enkele ongedwongenheid weet te bereiken bij zijn gasten, grossiert in vragen als: ‘Heb jij nog een persoonlijke visie op je toekomst?’ en die niet begrijpt dat Lee Towers bij vertrek in I want to go home uitbarst omdat dat geweldige kasteelverblijf voor hem en Geschwister een bezoeking was. Nou, dan is het daar nog erger dan voor ons kijkers.