In de zomer van 2018 hield Joe Biden, destijds bepaald niet de afgetekende nieuwe president van de Verenigde Staten, een toespraak die het waard is om op te diepen. Biden sprak op de ‘Kopenhagen Democratie Top’, een nogal pompeuze naam voor een lezing bij de ngo van Anders Fogh Rasmussen, een Deense boerenzoon die het schopte tot secretaris-generaal van de NAVO.

Biden sprak over een onderwerp ‘dicht bij zijn hart, en essentieel voor onze toekomst’, namelijk de ondermijning en uitholling van democratieën wereldwijd. Hoewel hij voor die uitholling een paar oorzaken noemde, besteedde hij aan één veruit de meeste aandacht. ‘Globalisering heeft de kloof vergroot tussen degenen aan de top die vooruit racen en degenen die worstelen om in het midden te blijven hangen of naar de bodem vallen’, zei hij. Internationale handel en economische integratie hebben miljoenen mensen uit de armoede getild in opkomende economieën, zei Biden, maar in economisch ontwikkelder landen ontnamen zij miljoenen hun mogelijkheden. ‘Als mensen zien dat het systeem wordt gedomineerd door elites en opgetuigd wordt in het voordeel van de machtigen, dan vertrouwen zij democratie minder en keren zij zich naar demagogen die hun legitieme angsten opstoken.’

Als voorspelling was dat niet slecht, en als basisanalyse ook niet. Vanaf vandaag komt dan the hard part: het concrete antwoord. Biden had daar niet erg heldere voorstellen voor. Behalve één ding, dat hij sinds zijn verkiezing verder heeft opgetuigd: een ‘alliantie van democratieën’ tegen Rusland, China en andere autoritaire landen, met een topontmoeting in 2021. Het is niet het enige idee in die richting. De Britse regering probeert sinds afgelopen zomer een hype te creëren rond haar idee van een D-10: de tien belangrijkste democratieën ter wereld. Samen moeten die de wereld redden en, misschien belangrijker, Groot-Brittannië weer belangrijk maken. ‘D-10 is een gouden kans voor Londen om wat vlees op de botten te kweken van het nog onbewezen “Global Britain”-concept dat premier Johnson in de nasleep van Brexit heeft gepitcht’, juichte schrijver Ben Judah erover in Foreign Policy.

Bidens ‘alliantie’ is meer een opwarming van Koude Oorlogs-ideeën

Helaas is internationale politiek en economie iets anders dan pitches en concepten. Daar gaf nota bene de Europese Unie onlangs een weinig fraaie illustratie van. Op 30 december sloten de EU en China een nieuw handelsverdrag. Dat was één dag voordat Duitsland het voorzitterschap van de EU afsloot, en precies in het leiderschapsvacuüm tussen Joe Biden en Donald Trump – en ook terwijl Trump maximaal was afgeleid door andere zaken (net als Europese tv-kijkers en twitteraars). Juist nu ongeveer iedereen het erover eens is dat China te veel economische macht krijgt in Europa sluit de EU een verdrag dat die invloed niet begrenst, maar het uitruilt tegen extra toegang voor Europese export naar China. En welk Europees land drijft op export? Ja natuurlijk, Duitsland. Protesten van Polen en Italië werden door de Duitsers opzij gezet – Rutte IV mag die landen straks weer namens Berlijn de les gaan lezen over hun economische moraal.

Het akkoord (dat nog wel langs het Europees Parlement moet) werd alom gezien voor wat het was. We mogen aan deze kant van de oceaan doen alsof Trump alles tussen de oude vrienden Europa en VS verpest, maar het is helder dat Duitsland dit verdrag nog net doordrukte voordat Joe Biden met zijn ‘alliantie van democratieën’ tegen China kon beginnen. Het is ook helder dat het in Europa weinig uitmaakt dat links, rechts, boven en onder het onderhand met elkaar eens zijn dat meer vrijhandel slecht uitpakt voor economische veiligheid van miljoenen mensen en de stabiliteit van onze samenlevingen en democratieën. Dit is wat de Europese Commissie doet, terwijl ze vriendelijk knikt naar iedereen die ertegen waarschuwt.

Zal Joe Bidens analyse over het neoliberalisme en vrijhandel de grondtoon zijn van zijn presidentschap? Ik denk van niet, maar ook als dat wél zo is, blijft Bidens ‘alliantie van democratieën’ meer een opwarming van Koude Oorlogs-ideeën over gedeelde belangen en solidariteit tussen democratische landen dan een afspiegeling van de werkelijkheid. ‘Het punt is dat Biden, zoals al zijn voorgangers, uiteindelijk met de wereld zal moeten werken zoals die is, niet zoals hij die zou willen’, analyseerde The Guardian droog. Een simpele maar pijnlijke waarheid.