H.J.A. Hofland

Alliantie in verval

Misschien krijgen we er binnen afzienbare tijd in de Navo drie nieuwe leden bij: Albanië, Kroatië en Macedonië. En zelfs is het niet helemaal uitgesloten dat het bondgenootschap later verder zal worden versterkt met Oekraïne en Georgië, als die, volgens de plannen van de Amerikaanse regering, de daartoe bestemde ‘routekaarten’ volgen. Verder zullen de leden van de Navo beter tegen Iraanse raketten met kernbommen worden beschermd als in Polen en Tsjechië de antiraketschilden eenmaal zijn geïnstalleerd. Dat moet allemaal nog op de Navo-conferentie begin april in Boekarest worden besproken. Komt het in orde, dan is het in het Westen weer aanzienlijk veiliger geworden.

Zou dat waar zijn? Albanië en Kroatië zijn nog geen voorbeeldige democratieën, maar dat kan verbeteren als de contacten met het Westen intensiever worden en beide landen in de gelegenheid worden gesteld troepen naar Afghanistan te sturen. Voor Macedonië moet een andere oplossing worden gevonden: volgens de Grieken moet het land zijn naam veranderen omdat er anders verwarring kan ontstaan met het deel van Griekenland dat ook Macedonië heet. Oekraïne en Georgië grenzen aan Rusland en het valt te verwachten dat Moskou zich zal verzetten tegen toetreding van beide landen tot de Navo, zelfs al is de Koude Oorlog al achttien jaar geleden geëindigd. Blijft over: het raketschild tegen Iraanse bommen die nog niet bestaan.

Neemt deze conferentie niet te veel hooi op de vork? Het ligt in de lijn van een bepaalde Amerikaans denkrichting potentiële vrienden te organiseren in bondgenootschappen. Met de Navo is dat in Europa goed verlopen. Minder geslaagd is het gegaan met het Pact van Bagdad, dat in 1954 tot stand kwam en vier jaar later in ruzies en staatsgrepen ten onder ging. Zo verging het ook de Zuidoost-Aziatische Verdragsorganisatie, die in hetzelfde jaar werd opgericht en in 1977 definitief was verwaterd en verdampt. Het ontbrak die twee laatstgenoemde bondgenootschappen aan levenskracht, omdat er te veel ongelijksoortige landen met uiteenlopende belangen in waren opgehoopt. Het einde was in de oprichting ingebouwd.

Gaat het met de Navo nu dezelfde kant op? Na de val van de Berlijnse Muur is de fundamentele saamhorigheid gestaag afgebrokkeld. Dat werd duidelijk tijdens de Joegoslavische oorlogen, toen de alliantie niet in staat bleek een einde aan het bloedbad te maken. Acht jaar lang, avond aan avond op de televisie te volgen, tweehonderdduizend doden. Onder het presidentschap van Bill Clinton hebben de Amerikanen ten slotte definitief ingegrepen. Joegoslavië heeft Washington het trauma van de desolidariteit bezorgd.

Sinds duidelijk is dat onder leiding van president Bush de Verenigde Staten zich in Irak in een moeras hebben gevochten, terwijl het in Afghanistan allerminst naar wens gaat, en Rusland onder leiding van Poetin weer een wereldmacht is geworden, hoewel geen voorbeeldige democratie, is de belangstelling van Washington voor de Navo herleefd. Maar de tijden zijn aanzienlijk veranderd. Met deze Amerikaanse president wagen de bondgenoten zich allang niet meer in Irak. In Afghanistan zijn tot dusver alleen de Nederlanders bereid tot 2010 in gevaarlijk gebied te blijven; de Canadezen vertrekken in 2009. Een deel van de rest bewijst zijn solidariteit in het relatief veilige noorden.

Een agressieve politiek van uitbreiding langs de Russische grens, althans een poging daartoe, doet het wantrouwen van Moskou toenemen, terwijl de solidariteit van Duitsland met Washington vermindert. De risico’s van de voorgestelde uitbreidingen zijn dat 1. het bondgenootschap meer ongelijksoortige leden zal omvatten, 2. de omvang van de alliantie de slagvaardigheid zal doen verminderen, 3. het wantrouwen van een nieuw Rusland in opkomst toeneemt en 4. de Atlantische samenhang van de oorspronkelijke kern verder wordt verzwakt. Dit mogelijke resultaat doet denken aan het averechts effect dat in de jaren vijftig de ‘pactomanie’ van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken John Foster Dulles had: een schijn van toegenomen zekerheid, die in werkelijkheid niets anders was dan een langdurige verspilling van energie.

In Boekarest zullen ook de twee wereldleiders, George Bush en Vladimir Poetin, aanwezig zijn, de laatste voor een kort bezoek. Poetin, gesteund door de gewonnen verkiezingen en door zijn opvolger Medvedev, van wie geen tegenspraak te verwachten valt. Bush, aan het einde van zijn mislukte presidentschap, met de onopgeloste gigantische problemen in Irak en Afghanistan en een ontluikende economische crisis aan het thuisfront. Onder deze omstandigheden moet de Navo, zich uitbreidend, de dreiging van een veelzijdige crisis bezweren. Stuur een schietgebedje.