Leve de schilderkunst

Als de sodemieter naar Rotterdam!

Wie dit weekeinde geen dringender besognes heeft, begeve zich onverwijld naar de Rotterdamse Kunsthal voor de tentoonstelling van meer dan honderd werken van tachtig verschillende figuurschilders die tot en met 6 mei blijft hangen. Deze tentoonstelling is niet zomaar belangrijk of interessant, hij is urgent.

Medium henning

De titel van de expositie – Leve de schilderkunst! – is programmatisch bedoeld. Om precies te zijn: als een Rotterdams antwoord op de Londense mega-tentoonstelling The Triumph of Painting van Charles Saatchi die in drie opeenvolgende delen over het hele jaar 2005 werd uitgesmeerd. Om er plaats voor te maken werden alle installaties van Damian Hirst alsmede het onopgemaakte bed van Tracy Emin ostentatief uit de County Hall Gallery weggesleurd. De nieuwe collectie, gepresenteerd als ‘definitieve canon van de hedendaagse kunst’, was onbeschaamd in zijn voorkeur voor schilders en meer in het bijzonder voor figuratief werk. Een deel daarvan werd aangeprezen als ‘radicaal realisme’, bedoeld als revolutie tegen de abstracte en conceptuele scholen van de vorige eeuw.

Belangrijker dan de hype van reclameman Saatchi was het achterliggende motief van de tentoonstellingsmakers en adviseurs van Saatchi Gallery, dat wel degelijk serieus moest worden genomen. Niet alleen is de figuratieve schilderkunst terug van nooit weggeweest, maar het ooit als kleinburgerlijk verguisde portret blijkt vandaag de dag bijzonder subversief te zijn.

Medium 24 terry 20rodgers  20phantom 20dialoguesi

De populaire cultuur legt steeds meer nadruk op onze individuele belevingswereld, zozeer dat de politiek, het wereldnieuws, de literatuur en de beeldende kunst geheel dreigen te worden opgeslokt door human interest. Tegen wil en dank leven we in de wereld van Oprah Winfrey, waarin de boodschapper gelijk staat aan de boodschap en een roman pas een roman is als hij over de belevenissen van de schrijver zelf gaat. Tegelijkertijd wordt ons beeld van die individuele mens tot in het oneindige digitaal en anderszins gemanipuleerd, en dat niet alleen voor commerciële doeleinden maar ook om rampen, vooroordelen en oorlogsmisdaden te maskeren, om repressie te rechtvaardigen en ons angst voor epidemieën, aanslagen en andersdenkenden aan te jagen.

Tegen dat alles vormen de gewaarschuwde blik en de langzame hand van de schilder een onmisbaar tegengif. Voorzover dat nodig was, bewees Marlene Dumas die noodzaak onomstotelijk met haar serie Blindfolded uit 2002, een reeks intieme portretten van geblinddoekte Palestijnse mannen. Door hen af te beelden buiten de gebruikelijke, gemediatiseerde context van beschuldigingen van onmenselijkheid en terreur, van de one-liners van perswoordvoerders en de geharnaste verklaringen van de ene partij of de andere, werden ze opeens mensen in wie we ons zonder de geringste moeite konden verplaatsen. Eric Fischl veroorzaakte zelfs commotie met zijn bronzen plastiek Tumbling Woman, gemaakt naar aanleiding van 9/11, die een uit de Twin Towers vallende vrouw verbeeldt. Het stuk werd op 11 september 2002 tentoongesteld in de hal van het Rockefeller Centre en enkele dagen later op verzoek van voorbijgangers met doeken afgedekt en uiteindelijk verwijderd. De reddeloze val van de vrouw, haar naakte hulpeloosheid en niet in de laatste plaats haar barokke vormen (subtiel verwijzend naar het klassiek-tragische gegeven van de mens die onbewust zijn lot over zich afroept) waren voor gezagsgetrouwe bezoekers onverteerbaar.

Sommige schilders die nu in Rotterdam hangen zijn oude bekenden uit de catalogus van Saatchi. Maar de Amerikanen zijn ditmaal in de minderheid en er is geen poging gedaan om scholen of individuele kunstenaars apart over het voetlicht te brengen. De verscheidenheid voegt een extra dimensie aan de tentoonstelling toe. Om te beginnen is daardoor goed te zien dat de hedendaagse portretkunst ondenkbaar zou zijn zonder de artistieke turbulentie van de voorafgaande honderd jaar, inclusief formele en expressieve stromingen die het portret dood verklaarden. Er is zelfs een fundamentele overeenkomst: het ‘nieuwe realisme’ is net als dadaïsme, expressionisme of surrealisme in wezen een reactie op grote maatschappelijke kenteringen.

Een ander gemene deler is dat veel portretschilders zichtbaar moeite hebben om zich los te maken van de digitale beeldcultuur, om méér te bieden dan een marginaal commentaar op de cameralach van Marilyn Monroe, de pose van de dressman of de winnende plaat van de laatste World Press Photo Award. Zozeer dat ze die iconen maar liever in hun werk incorporeren, in de hoop dat de zeggingskracht er niet onder lijdt. Helaas is dat wel het geval bij Terry Rodgers wiens gevierde ‘hyperrealisme’ nergens boven het niveau van de modeschets uitstijgt. Des te meer komt de soevereiniteit van een Lucian Freud, Eric Fischl of Marlene Dumas in Rotterdam tot zijn recht. Alleen al _Bathroom Scène #_2, een doek van Fischl afkomstig uit zijn ‘Krefeld Project’, maakt een bezoek aan de Kunsthal de moeite waard.

Medium 04 eric 20fischl

De Amerikaan van Duitse origine kreeg in het voorjaar van 2002 de beschikking over een compleet museum, het door Mies van der Rohe in 1928 als directeurswoning ontworpen ‘Haus Esters’ in Krefeld. Hij veranderde het voor de gelegenheid weer in een villa en nodigde twee acteurs, een man en een vrouw, uit om het gedurende drie dagen te bewonen als waren zij een echtpaar. Fischl bewoog tussen hen door en schoot meer dan tweeduizend foto’s. Later maakte hij daaruit een selectie die hij digitaal bewerkte en vervolgens als onderwerp nam voor twaalf grote doeken.

Het resultaat is duizelingwekkend mooi en buitengewoon confronterend. De wetenschap dat de echtelieden acteurs zijn terwijl hun scènes en poses niettemin volmaakt alledaags zijn, werpt meteen de vraag op in hoeverre iedereen in zijn persoonlijke relaties vaak, of zelfs voortdurend, een rol speelt en daarin op elk willekeurig moment te betrappen is. De veilige routines van het eten, wassen en omkleden verhullen niet dat de partners geheel in hun eigen gedachten en fantasieën opgaan. Het contrast tussen de onvolmaaktheid van hun naakte lichamen en de elegantie van het interieur versterkt het effect. Ze hebben elkaar ogenschijnlijk niets te zeggen, maar is dat stilzwijgen het resultaat van volmaakte vertrouwdheid met elkaar of juist van vervreemding en eenzaamheid, slechts verhuld door de vanzelfsprekendheid waarmee ze de ruimtes delen?

Medium 13 philip 20akkerman

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
Informatie:

Kunsthal Rotterdam
Westzeedijk 341
3015 AA Rotterdam
Nederland / The Netherlands

Tel: (010) 440 03 00
Fax: (010) 436 71 52

Website: www.kunsthal.nl

dinsdag t/m zaterdag 10.00-17.00 uur
zon- en feestdagen 11.00-17.00 uur
gesloten op koninginnedag, eerste kerstdag en 1 januari
De Kunsthal is gerechtigd CKV-bonnen te accepteren.

De museumkaart is niet van toepassing: www.museumkaart.nl

…………………………………………………………………………………………………………………………………………

Beelden:
Anton Henning, Pin-up No. 62, 2002 olieverf op doek, 125,5 x 157,5 cm Particuliere collectie, München © VG Bild-Kunst, Bonn 2006 Foto: Jörg von Bruchhausen, Berlin

Terry Rodgers
Phantom Dialogues, 2005
olieverf op doek
157,5 x 167,5 cm
courtesy TORCH Gallery, Amsterdam

Eric Fischl Krefeld Project: Bathroom, Scene # 2, 2003 olieverf op doek, 182,8 x 274,3 cm Particuliere collectie München Courtesy Jablonka Galerie, Köln

Philip Akkerman, 2005 schilderij nr. 68
olieverf op paneel, 40x34 cm
Particuliere collectie
Courtesy TORCH Gallery Amsterdam