Boekenweekgeschenk 2015

Als een piëta

Ofschoon God zelden of nooit antwoord geeft, acht het leeuwendeel van de mensheid het zinvol zich bij tijd en wijle tot Hem te richten.

De conversatie moge eenzijdig lijken, toch kan dit contact met de allerhoogste instantie een heilzaam effect sorteren, zeker wanneer het gebed niet uit half begrepen formules bestaat, maar een serieuze poging behelst iets wezenlijks met de Ander te delen. Omdat Hij niet zomaar iemand is, doe je je best wat op je hart ligt met enige zorgvuldigheid te formuleren, hetgeen ook voor jezelf verhelderend kan zijn. Maar het grootste voordeel van een gebed boven een gesprek onder vier ogen is dat God je niet in de rede valt, Hij laat je altijd rustig uitpraten en lijkt niet te oordelen, althans niet voorzover valt na te gaan. Daarom voelen vele gelovigen zich na afloop van hun monoloog opgelucht.

Small dimitri verhulst

Het boekenweekgeschenk van Dimitri Verhulst opent met een veelbelovende volzin: ‘Pierre hield van ellenlange, in zekere zin altijd weer contemplatieve autoritten op z’n eentje, en dus gaf het niet dat zijn passagier tijdens deze, volgens de gps, tien uur durende tocht naar de Provence een zwijgzame, vegetatieve imbeciel was.’ De protagonist, een eenzame zestiger met een verleden in de theaterwereld, heeft een bijna zestienjarige zwakzinnige meegenomen uit de zorginstelling waar hij woont, zonder het verplegend personeel in kennis te stellen van zijn plan de jongen mee te nemen naar Zuid-Frankrijk. Het kind is rustig gezelschap: ‘Het zou een eufemisme zijn te stellen dat zijn taalgebruik kleiner was dan het eensyllabige vocabularium van de meeste lunatieke komieken met wie hij samen de vloertegels van de instelling onderkwijlde: hij sprak eigenlijk nooit.’ Sonny, zo heet hij, kan niet lopen, vertoont nooit enige emotie en is incontinent. Wat heeft Pierre bezield juist hem als reisgenoot uit te kiezen? En hoe contemplatief is de tocht?

‘Als het op leed en miserie aankomt gaan vergelijkingen toch altijd weer te rade bij de religie'

Gaandeweg wordt duidelijk hoe de vork in de steel zit. Sonny is de zoon van een voormalige geliefde van Pierre, een vrouw die intussen is overleden. Pierre is steeds een trouwe bezoeker van het hulpeloze kind gebleven, zodat het feit dat hij Sonny komt ophalen geen opzien baart. Tijdens de lange rit begint Pierre aan een reeks monologen, die hij ook voortzet wanneer het tweetal is neergestreken op een heuvel in de omgeving van Avignon, een stad die niet alleen een vermaard theaterfestival herbergt, maar bovenal geruime tijd de residentie van pausen is geweest. Pierre wijst Sonny, die hij vrij consequent Chopin noemt, op de top van de Mont Ventoux in de verte, waar ooit Petrarca een bergwandeling maakte ‘om empirisch te bewijzen dat er daar boven helemaal geen goden woonden’.

Verhulst strooit met signalen die erop wijzen hoe de queeste van Pierre en Sonny begrepen moet worden. Het was, schrijft hij, een titanenklus geweest om Sonny die heuvel op te zeulen, ‘waarbij vergeleken het beeld van Christus zwalpend onder het gewicht van zijn kruishout over de plavuizen van Jeruzalem voor watjes was’. Omdat de rolstoel zich niet omhoog laat duwen, draagt Pierre de jongen in zijn armen de berg op: ‘Als een piëta, want als het op leed en miserie aankomt gaan vergelijkingen toch altijd weer te rade bij de religie.’ Kortom, Sonny is de Zoon, Pierre’s monologen zijn gebeden tot een zwijgende Verlosser, waarbij een theatraal aspect steeds herkenbaar is. Pierre probeert zijn leven zin te geven door er een licht pathetisch verhaal over te vertellen, ten overstaan van een geduldig zwijgend publiek. Hij is zich bewust van de belachelijkheid van de situatie, maar aarzelt niet erin te zwelgen, onder het genot van vele dure flessen wijn.

Medium dimitri verhulst

Het voornaamste onderwerp dat Pierre aanroert, is zijn liefde voor de moeder van Sonny. Het is een eenvoudig, maar doeltreffend verteld verhaal over een verbintenis die gedurende enkele jaren bijna te mooi was om waar te zijn. ‘Aan onze, aan onze, aan onze liefde is er nooit geraakt, Chopin. Nooit. We zijn geen seconde opgehouden elkaar te aanbidden.’

En toch komt er een kink in de kabel. De naamloze vrouw wil een kind, maar Pierre, die al een volwassen dochter heeft, peinst er niet over opnieuw vader te worden. In ‘onmededeelzaamheid’ gaan de geliefden uit elkaar, drie maanden later is zij zwanger van Sonny, en wanneer het kind zeven jaar oud is, sterft ze aan huidkanker.

Het verhaal is goed, de cultuurhistorische inbedding geeft er een spirituele dimensie aan, maar de stijl van zowel de verteller als zijn personage maakt het niet altijd gemakkelijk erin mee te gaan. De toon is ironisch, hier en daar zelfs cynisch, alsof de auteur zijn held, en de held zichzelf niet helemaal serieus neemt. Het voorkomt sentimentaliteit en schept de noodzakelijke afstand die het drama voor Pierre verteerbaar maakt, maar voor ons, de lezers, is de gewilde grappigheid van de formuleringen soms op het randje. Jammer is ook dat Verhulst op de slotpagina’s aan het psychologiseren slaat (‘angst om te vervallen in de fouten die hij in de relatie met zijn dochter had gemaakt’), wat het mysterie van de band tussen Pierre en Sonny ondermijnt.


Dimitri Verhulst: De zomer hou je ook niet tegen. CPNB Boekenweekgeschenk, 94 blz.


Beeld: Dimitri Verhulst – Het verhaal is goed, de cultuurhistorische inbedding geeft er een spirituele dimensie aan (Chris van Houts).