Vijftig jaar Privé-domein

Als er maar niet te veel aan geredigeerd is

In vijftig jaar verschenen meer dan driehonderd delen van Privé-domein. Kees ’t Hart heeft ze het liefst zo puur mogelijk – eigenlijk niet voor publicatie bestemd. Die van Flaubert bijvoorbeeld, ‘daarin geeft hij zowel een schrijfcursus als een opleiding in wangedrag’. Bloedmooi.

Medium kierkegaard

Had ik maar een dagboek bijgehouden. Dan had ik nu veertien romans meer geschreven en verscheen volgend jaar een uitgave van ‘the best of’ uit mijn dagboeken in de zeer fraaie Privé-domein-reeks. Maar mij is het niet gelukt. Ik begon er wel eens aan maar na drie dagen gaf ik het op. Niet narcistisch genoeg? Te lui? Heb ik wel eens iets bijzonders meegemaakt? Soms heb ik spijt dat ik niet heb volgehouden. We hebben bijvoorbeeld stapels foto’s van onze vakanties, voor een groot deel moeten ze nog worden uitgezocht. Waar was dit ook weer? En wanneer? Genua? Milaan? 1982? 2005? Geen idee. Nee, dit was Taos. Of toch Minneapolis?

Medium maarten 20t 20hart

Heb ik ooit een beroemdheid ontmoet? Ik aarzel. Als het gesprek daarop komt vertel ik altijd het verhaal over mijn ontmoeting met een telg uit een wereldberoemde en stinkend rijke oliefamilie. We waren met vakantie in de buurt van Siena, we gingen een nachtje logeren bij Michaël Zeeman die daar met een vriendin een appartement had gehuurd. Een kasteel, schreef hij. Wanneer was het? Als ik een dagboek had bijgehouden wist ik het. Vijfendertig jaar geleden, denk ik. We reden met het hele gezin, plus twee honden, in een Lancia Thema 2000 (ook daar zit een verhaal achter) door de omgeving van Siena. Hier is het? Of is het daar, voorbij die heuvel? De verharde weg hield op, we reden over een zandweg. Langzaam steeg de weg omhoog, geen huis meer te zien. We reden een tijdje langs een hoge muur. Door een fraaie poort zagen we aan het einde van een door bomen omringde oprit een schitterend landhuis liggen. Midden in een fraai onderhouden park, en met een zwembad. Nee, hier zat Michaël niet. Doorrijden dus. Steeds dieper de bossen in, het pad werd smaller, uiteindelijk was het nauwelijks een pad meer te noemen. Zijn we verdwaald? riep onze dochter gezellig vanaf de achterbank. Ik keerde de auto. Bij het landhuis ging ik informeren. Ik drukte op een bel, een stem zei door de intercom iets in het Italiaans. Ik probeerde uit te leggen wat er aan de hand was. Na een tijdje kwam een jonge man naar de poort, ik zag hem vanaf het zwembad naar me toe komen. Vakantiekleding. Hij deed de poort open, een Amerikaan. O yes, hij wist waar het kasteel was. ‘One of these days I want to bring it a visit’, zei hij, ‘it’s very old and interesting.’ ‘My friend stays there’, zei ik. Hij legde uit waar het was. Toen ik afscheid nam sprak ik de volgende verbluffende woorden: ‘Nice place you’ve got here.’ Waarop hij een beetje grinnikte. Een kwartiertje later arriveerden we bij Michaël. Een paar weken erna kregen we van hem een kaartje. ‘Weet je wie die jonge man was die jullie de weg wees? Paul Getty IV, nazaat van de oliebaron.’ Hij was bij Michaël op bezoek geweest.

Medium mary 20mccarthy

Met zo’n verhaal kun je aankomen. Maar als dat alles in mijn leven is… En wat dan nog? Ik maak verder niet genoeg mee en wat ik meemaak zet ik zelden, en dan geheel veranderd zodat niemand zich herkent, in een roman. Mijn belevenissen uit 2000 bij SC Heerenveen staan in een boek. Wat valt er verder over te zeggen?

Je hebt levende schrijvers die in opdracht van Privé-domein een dagboek van een jaar of een aantal jaren bijhouden. Atte Jongstra deed het, Ilja Pfeijffer, Gerbrand Bakker, maar daar begin ik niet aan, ook niet als Privé-domein me vraagt. Wat moet ik vertellen? Is mijn dagelijks leven interessant genoeg? Nee, dus. Ik schrijf, ik lees en ik kijk naar sport. Mijn literaire leven? Moet ik precies uit de doeken doen, zoals Ilja Pfeijffer in Brieven uit Genua deed, wat hij beleefde in de literaire ‘scene’? Namen erbij? Vrienden en kennissen in problemen brengen? Graag stel ik me op dit gebied puriteins op: het gaat om de boeken en niet om schrijvers en hun akkefietjes. Dus al die belevenissen interesseren me niet. Hypocriet is het wel, want ik lees maar wat graag Privé-domein-boeken waarin fors wordt geroddeld. Maar daarin is iedereen dood, hou ik mezelf voor, dan is het niet erg. Zelf een boek schrijven met verhalen over mijn collega’s? Dat nooit. Dit betekent dat Ilja van mij in ieder geval nooit meer een sappige geschiedenis te horen krijgt.

Medium pfeijffer brieven genua 2016

Hoeveel kregen ze ervoor? Zou het om grote bedragen gaan? Volgens mij niet. De oplagen van Privé-domein-boeken zijn niet groot. Als men vijfduizend exemplaren verkoopt is het een succes, las ik, een eerste druk bestaat vaak uit niet meer dan 1750 exemplaren. Nog altijd veel in deze barre uitgeverstijden, maar reusachtige salarissen voor nog levende schrijvers zitten er niet in.

Ik stel me op dit gebied puriteins op: het gaat om de boeken en niet om schrijvers en hun akkefietjes

Ik heb voor de gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van deze bloedmooie reeks de eerste uitgave uit 1966 erbij gehaald. Herinneringen aan mijn roomse jeugd van Mary McCarthy. Geen dagboek, maar gestileerde herinneringen aan haar jeugd. Vergeleken met de recentste uitgaven, bijvoorbeeld de herinneringen van Hemingway aan Parijs, of de brieven van J.J. Slauerhoff is er aan lay-out en opzet weinig tot niets veranderd. De eerste uitgave was meteen goed! Geweldig vind ik dat. Niks aan het format veranderen, zeiden ze in de loop van de jaren bij De Arbeiderspers tegen elkaar. Gewoon volhouden. Take it or leave it.

Medium rousseau

Ik heb mijn exemplaren, ook recente dus, uit de boekenkast erbij gehaald. Allemaal dezelfde vormgeving, maat, hetzelfde lettertype en dezelfde indeling. Hoogstens piepkleine veranderingen in dikte en lettergrootte op het omslag, maar dat valt alleen drukwerkgekken op. Altijd dezelfde lay-out, je moet maar durven en De Arbeiderspers heeft het toch maar mooi gedurfd. Zou er niet ooit iemand gezegd hebben: we moeten die lay-out veranderen, het moet vrolijker, niet zo antiek, we moeten de jeugd bereiken, of zoiets, meer kleur, grotere letters, mooie vrouwen op het omslag, glimmend plastic, meer rood erin, ander lettertype? Vast wel. Dat men de reeks toch op deze manier heeft voortgezet, vormt voor een belangrijk deel het succes ervan. En tekent de gelukkige hardnekkigheid van de bedenkers en samenstellers.

Er verschenen in vijftig jaar meer dan driehonderd delen. Gemiddeld zes per jaar. Erg veel als je bedenkt dat er steeds een inleiding moest komen, notenapparaten moesten worden samengesteld, dat er keuzes moesten gemaakt, dat de teksten goed moesten geredigeerd. Ik kocht in de loop van de jaren 32 delen, niet eens zo veel, ik schaam me er nu wat over. Ik heb mijn exemplaren tijdelijk op mijn bureau opgestapeld. Ze kwamen uit alle hoeken en gaten van mijn bibliotheek (je kunt ze natuurlijk ook bij elkaar zetten). Kierkegaard, Virginia Woolf, Maarten ’t Hart, Rousseau, Saint-Simon, Doeschka Meijsing, Debussy, Flaubert, Marcel Proust en de rest.

Medium slauerhoff brieven 2016

Het mooiste vind ik de niet voor publicatie bestemde geschriften, zoals de dagboeken van Kierkegaard en van Doeschka Meijsing. Het geouwehoer is dan niet van de lucht en daar zit ik bij dit soort privé-geschriften altijd met smart op te wachten. Je leest bij de brieven van Proust en Debussy af en toe onversneden rancune. Heerlijk is dat. Als er maar niet al te veel aan geredigeerd is. Gedenkschriften vind ik dus altijd minder, dan heeft de schrijver enorm zitten selecteren. Of liegen. De dagboeken van Flaubert (drie delen in de reeks) heb ik verslonden. Daarin geeft hij zowel een schrijfcursus als een opleiding in wangedrag.

Veel belangrijke Amerikanen ontbreken. Ik telde in de hele reeks slechts zes autobiografische geschriften van Amerikaanse schrijvers. Een taak voor de toekomst. Ik pleit voor een uitgave van het prachtige Specimen Days (1882) van Walt Whitman. En daarna de herinneringen van Mark Twain, die recent in Amerika verschenen. Dat zou een publicatie kunnen worden van minstens vier delen. En van Herman Melville ligt ook materiaal te wachten. Gelukkig heb ik geen verstand van uitgeven, anders zou ik het wel weten. Arbeiderspers: gefeliciteerd met het vijftigjarig jubileum van Privé-domein!

Medium vdh9789029572439

Schrijvers ‘over hun liefde voor Privé-domein’ treden 4 november op.