Hallelujah op de evenaar: de paus naar Afrika

‘Als God van me houdt, waarom ben ik dan arm?’

Paus Franciscus gaat naar Oeganda, waar de katholieke kerk moet concurreren met nieuwe kerken die in swingende diensten materiële voorspoed beloven. ‘Wij beloven ook instant-rijkdom, maar we schenken tevens aandacht aan Jezus, die het geld verschaft.’

Medium anp 35111500

Brenda Onyutta (35) wordt niet warm of koud van het bezoek van paus Franciscus aan Oeganda. De freelance videojournaliste groeide op met katholieke ouders maar werd elf jaar geleden wedergeboren. ‘De katholieke kerk legde me nooit uit waarom ik moest doen wat ik deed’, herinnert Onyutta zich van haar jaren op een kostschool. ‘De kerk was zo strikt. Tijdens vakanties moesten we langs de deuren.’ Onyutta ging als adolescent experimenteren met geloof, een proces dat op haar 24ste resulteerde in een kerkelijke overstap, ondanks bedenkingen van haar ouders. ‘Ik dacht: als ik geen antwoorden krijg op mijn vragen, dan kan ik misschien ergens anders zoeken. In born again-kerken heeft God altijd een antwoord, er is geen limiet aan wat je kunt vragen tijdens een gebed.’

Onyutta werd na uitvoerige lezing van Jezus’ woord en na intensieve gebeden verlost van de jeuk die ze kreeg iedere keer dat het regenseizoen en het droge seizoen elkaar afwisselden. Artsen boden geen oplossing. Jezus wel. ‘Mijn genezing was een mirakel’, zegt Onyutta. Tegenwoordig zingt ze op zondagen voor de congregatie van Spirit Word Tabernakel in Kampala, de hoofdstad van Oeganda. Vrijdagavonden zijn voor gebedsbijeenkomsten en dinsdagen voor werk bij het evangelische radiostation Spirit FM. ‘Jezus helpt me mijn leven te leiden.’

Brenda Onyutta is exemplarisch voor de opmars van de pinksterkerken en evangelische gemeentes in Oeganda, een proces dat zich ook voltrekt elders in Afrika, van Nigeria en Kenia tot Zambia en Ghana. Met hun individuele band met God, levendige diensten en beloftes van materiële en immateriële voorspoed in het hier en nu vormen de relatief nieuwe denominaties een formidabele concurrent voor de hiërarchische katholieke kerk met haar nadruk op deemoedigheid en het hiernamaals.

‘De geïnstitutionaliseerde kerk beantwoordt niet aan de spirituele dimensies van Afrikaanse levens’, zegt Paddy Musana. Hij doet aan de universiteiten van Makerere in Kampala en Cambridge in Engeland onderzoek naar de moderne verschijningsvormen van het christendom in Afrika. ‘Geesten, demonen, mirakels, magie, mystieke gebeurtenissen: dat is onze Afrikaanse wereld’, zegt hij. ‘Christendom made in Europe is meer rationeel, zonder uitbundige muziek en dans. Mensen stappen dus over. Dit is dé uitdaging waar de katholieke kerk in Afrika mee wordt geconfronteerd.’

Joseph Kambugu voegt toe dat Afrika ondanks de economische groei steeds meer arme mensen telt, een verschijnsel dat samenhangt met de bevolkingsexplosie. ‘Het is moeilijk om iemand te leren dat God van je houdt als iemand niet te eten heeft’, stelt Kambugu, een leraar godsdienst op de Sint-Theresia kostschool in Kampala waar hij op zondagen optreedt als catechist tijdens de eucharistieviering. ‘Mensen stellen tegenwoordig vragen, ze zeggen: “Als God van me houdt, waarom ben ik dan arm?”’

Het is tegen deze achtergrond dat paus Franciscus zijn eerste bezoek brengt aan het continent. De katholieke kerkleider is van 27 tot 29 november in Oeganda. Voorafgaand bezoekt hij buurland Kenia; na afloop reist hij door naar de Centraal-Afrikaanse Republiek indien de veiligheidssituatie dat toelaat. De vraag is of het Vaticaan een respons heeft op de enorme aantrekkingskracht van de nieuwe kerken. Joseph Kambugu de catechist meent dat de katholieke kerk terug moet naar haar oorsprong van dienstbaarheid en nederigheid, een boodschap die bij uitstek kan worden uitgedragen door Franciscus. Diens pontificaat staat onder meer in het teken van solidariteit met minder bedeelden.

Paddy Musana de onderzoeker denkt juist dat de toekomst ligt bij een vrijere beleving van het katholicisme, bij ‘Afrikanisering’. Wedijveren met de nieuwe kerken, kortom. Musana, die zichzelf omschrijft als ‘katholiek maar niet rooms’, zegt: ‘Beweeglijkheid in plaats van dogmatiek sluit ook aan bij het gegeven dat veel Oegandezen elementen van verschillende denominaties met elkaar combineren. Een katholiek die op zondagochtend de mis bijwoont gaat op woensdagavond misschien naar een pinksterkerk in de hoop op genezing van een kwaal. Of hij gaat zelfs naar een medicijnman. Er is veel overlap. De scheidslijnen tussen de nieuwe kerken zijn ook dun. Kerken concurreren met elkaar om relevantie. In deze context leggen de katholieken te veel nadruk op het instituut van de kerk.’

Binnen de katholieke kerk bestaat wel de zogeheten charismatische vernieuwingsbeweging die ruimte biedt aan gebedsbijeenkomsten buiten de mis om en aan profetieën en spirituele en fysieke genezing. Het onderscheid met pinksterkerken is soms maar moeilijk te ontwaren. Musana noemt dit de weg vooruit: ‘De charismatische beweging staat voor de katholieke kerk die zichzelf heruitvindt. Voor een christendom dat de taal van Afrika spreekt.’

Afrika is het werelddeel waar in de afgelopen honderd jaar het aantal christenen het sterkst is toegenomen. Leefden er in 1910 zo’n negen miljoen, in 2010 waren het er volgens het Amerikaanse onderzoeksinstituut pew meer dan een half miljard – ruim vijftig keer zo veel. De verklaring voor de groei schuilt in de kerkelijke missie en de bevolkingstoename.

Maar terwijl eenderde van de Afrikaanse christenen katholiek is, behoort 57 procent tot protestantse kerken waaronder de pinksterkerken en de evangelische gemeentes. Van de 279 miljoen pentecostals wereldwijd leeft 43 procent in Afrika, aldus pew, meer dan in enige andere regio. Van alle mensen die zichzelf omschrijven als evangelical leeft ruim 38 procent in Afrika, eveneens meer dan elders. Pentecostalism en evangelicalism overlappen elkaar soms.

In Oeganda zijn recente cijfers niet voorhanden, maar iedereen is het erover eens dat de nieuwe kerken zich hier ook razendsnel verspreiden. In 2002 behoorde volgens een volkstelling 4,6 procent van de 24 miljoen Oegandezen tot een pinksterkerk, 41,9 procent was katholiek en 35,9 procent anglicaan. De uitkomsten van de nieuwste volkstelling, van vorig jaar, zijn nog niet bekend, maar ‘het is een feit dat het aantal pentecostals in Oeganda blijft toenemen’, aldus onderzoeker Musana. De National Fellowship of Born Again/Pentecostal Churches of Uganda claimt dat zij meer dan 22.000 genootschappen vertegenwoordigt. President Yoweri Museveni en zijn vrouw Janet zijn born agains.

De moderne kerken zijn prominent aanwezig in woord en gebaar. Predikanten zwaaien op de straten van Kampala met de bijbel en zetten Gods woord kracht bij via megafoons en handsfree-sets. Kerken spuwen via versterkers hun aanroepingen uit over de heuvels – zie de uit golfplaten opgetrokken International Ambassador’s Mission for the Church of God en de Christian International Celebration City of Blessing Church (‘supernatural equipments for impossibilities great exploits’). Billboards kondigen crusades aan van Vader Majoor Profeet Herder Bushiri – hij kan lopen door de lucht. Meterslange banieren vestigen aandacht op een naderende Death must die conference en een Nothing to lose event. Televisiekanalen zenden risk tamers en game changers uit. Gelovigen raken in vervoering tijdens zogeheten overnights. Amen op de evenaar van zonsondergang tot zonsopgang.

De eerste pinksterkerken begonnen hun activiteiten in Oeganda voor de onafhankelijkheid van 1962, maar de echte doorbraak kwam na de machtsovername door Museveni in 1986. Hij herstelde de vrijheid van godsdienst in het land. Onder de moslim Idi Amin waren in de jaren zeventig de pinksterkerken verboden. In de eerste helft van de jaren tachtig heerste er in Oeganda burgeroorlog.

De politieke wedergeboorte in 1986 werd vergezeld door een godsdienstige en spirituele wedergeboorte die gesymboliseerd werd door de nieuwe kerken. De regering-Museveni begon al snel de publieke sector te verwaarlozen, wat ruimte bood aan de pinksterkerken en evangelische gemeentes om zich op te werken tot een soort alternatieve dienstverlenende instanties voor de bevolking. Dit proces werd versterkt doordat de nieuwe kerken zich enkel konden registreren als non-gouvernementele organisaties. De oorlog in Noord-Oeganda tegen Joseph Kony’s Verzetsleger van de Heer en de aidsepidemie verschaften de kerken nog meer werk. Menige moderne kerk werd financieel gesteund vanuit Amerika.

De voedingsbodem werd – zoals in andere Afrikaanse landen – verder vergroot door verstedelijking en de opkomst van televisie en internet. Afrika kreeg als gevolg van de bevolkingsexplosie steeds meer jonge mensen. Brenda Onyutta, de videojournaliste die het katholicisme verruilde voor een born-again-kerk, keek voorafgaand aan haar wedergeboorte naar Amerikaanse televangelists als Benny Hinn en Billy Graham. ‘Zij waren belangrijke invloeden voor me’, zegt ze. ‘Het is ook een generatie-ding: mijn katholieke vader vertelde altijd over missionarissen die voedsel kwamen brengen. In zijn tijd wisten mensen in Oeganda alleen van katholicisme en anglicanisme.’ Onyutta’s vader is overleden. Haar moeder vraagt tegenwoordig ietwat beschroomd wel eens of ze samen met Brenda kan bidden voor een concreet verzoek aan God. Wat trouwens de grootste doorslag gaf voor Onyutta om een born-again-kerk op te zoeken, was de muziek. ‘Tijdens katholieke diensten moest ik altijd mijn best doen om wakker te blijven’, zegt ze.

‘Ik heb geen moeite met een predikant in een Benz. God wil voor zijn kinderen the good stuff’

De ijzeren tucht op katholieke scholen is een terugkerend thema in Oegandese literatuur. In de internationale bestseller Abessijnse kronieken (1998) van Moses Isegawa omschrijft de hoofdpersoon Moegezi het seminarie dat hij in de jaren zeventig bezoekt als een slang met drie giftige koppen: hersenspoeling, gespletenheid en dictatuur. ‘Deze koppen werkten samen als een Helse Drie-eenheid: het instampen van nieuwe ideeën was bedoeld om elk verband tussen de gedachten, gevoelens en handelingen van de leerlingen af te breken.’

Het contrast met de beleving in de nieuwe kerken is immens. In The Synagogue of All Nations Church van profeet Samuel Kakande dreunt op een donderdagmiddag live gospelmuziek uit manshoge speakers. Een paar honderd volgelingen dansen, zingen en klappen. ‘Ik ben hier vandaag zodat de profeet ervoor kan zorgen dat mijn baby gezond geboren wordt’, zegt de twintigjarige Shema, wier dikke buik bedekt wordt door een blauwe jurk van Oost-Afrikaanse katoen, kitenge. Shema schreeuwt bijna, terwijl om haar heen de armen de lucht in gaan en de kelen nog verder worden opengesperd. Honderden mensen voor wie in de kerk geen plek is, kunnen buiten via televisieschermen de mirakels rechtstreeks volgen.

We zien een man in een rood shirt opstaan uit zijn rolstoel, het ding wegsmijten en onder luid gejuich van de toeschouwers uitbarsten in een shuffle – hallelujah! We zien een man die een visum kreeg voor Amerika waar hij een opleiding volgde, kijk daar op de televisieschermen is een opname van zijn diploma hallelujah! Een vrouw met een etterende wond op haar rechterbil wordt genezen en krijgt van profeet Kakande een pak bankbiljetten van bij elkaar vijf miljoen Oegandese shilling, bijna vijftienhonderd euro voor haar en haar familie! Hal-le-lu-jaaah…! LOOF Jezus!

Pinksterkerken en evangelische kerken ogen dan vrijer en zijn geen onderdeel van een gecentraliseerde orde, er heerst ook hier vaak genoeg een verstikkende moraal, aldus Allan Tacca. De commentator van de krant Daily Monitor vaart regelmatig uit tegen de moderne kerken en hun eigengerechtigheid, superioriteitsgevoel en intolerantie tegenover andersdenkenden.

Deze houding stampen de predikanten er althans in bij hun volgelingen; zelf zijn de pastorpreneurs volgens Tacca ‘flamboyante schurkachtige exhibitionisten’, ‘variété-artiesten’ en ‘bedriegers’ die mensen oplichten met ‘onverholen religieuze kwakzalverij’ uit naam van ‘neo-christelijk heidendom’. Tacca ziet een parallel tussen de kerkelijke uitbuiters en de politici in Oeganda die in ruil voor een schep suiker, een zakje zout en valse beloftes stemmen ophalen bij ongeletterden.

Arnould de Schaetzen krijgt ook ‘een beetje de kriebels’ van ‘de succeskerken’. ‘Ze roepen: “Geef geld en je zult rijk worden. Wij zijn zus, zij zijn zo, en wij zijn beter.”’ Maar, erkent hij: voor Oegandezen is het ‘een hele zaak’.

De Schaetzen, een zeventiger uit Vlaanderen met een grijze baard, is als missionaris verbonden aan de basiliek van Namugongo, misschien wel de voornaamste locatie van de katholieke kerk in Afrika. Paus Franciscus zal hier, net buiten Kampala, op 28 november een mis in de open lucht verzorgen. De anticipatie onder katholieken is reusachtig, winkelhoudster Helen Namazzi heeft haar zaak tegenover de basiliek in de volle twintig meter breedte ondergekalkt met een welkomstboodschap voor de paus. Boven de weg richting Namugongo hangt een billboard waarop staat dat gebeden wordt voor de komst van de Heilige Vader naar ‘de parel van Afrika’, zoals Oeganda wel bekendstaat.

Namugongo is zo belangrijk omdat hier 22 Oegandese heiligen worden vereerd. Geen ander land bezuiden de Sahara heeft ook maar in de verste verte zo veel heiligen voortgebracht. Dit verklaart ook waarom Oeganda al twee keer eerder pauselijk bezoek kreeg, in 1969 van Paul VI en in 1993 van Johannes Paulus II. Met Franciscus erbij is Oeganda het enige land in Sub-Sahara Afrika dat drie pausen heeft mogen verwelkomen.

Medium img 0127 20  20copy

Het verhaal van de heiligen, de Uganda Martyrs, gaat terug tot het begin van het Europese zendingswerk in Oost-Afrika. In 1875 ontmoette Henry Morton Stanley de koning van Buganda, de regio die het hart zou gaan vormen van het Britse protectoraat Oeganda. De koning meende dat de blanken van pas konden komen als tegenwicht tegen de handelaren uit Arabië. Stanley riep via The Daily Telegraph in Engeland en The New York Herald in Amerika op tot de kerstening van Buganda. In 1877 arriveerden twee anglicaanse missionarissen uit Engeland aan de oevers van het Victoriameer. In 1879 volgden twee Witte Paters uit Frankrijk. Beide kampen installeerden zich aan het hof van koning Muteesa en begonnen met hun zendingswerk.

De zoon die in 1884 Muteesa opvolgde, Mwanga, zag echter in de nieuwe godsdiensten een bedreiging voor zijn positie. In 1885 verordonneerde hij de executie van pages aan zijn hof die waren bekeerd tot het anglicisme en het katholicisme. Tussen 1885 en 1887 werden 23 anglicanen en 22 katholieken gedood. Het anglicisme zou in Oeganda uitgroeien tot de politiek meest invloedrijke kerk wegens de banden met kolonisator Engeland, maar de katholieke veroordeelden werden bekender als gevolg van de roomse traditie van heiligenverering.

De climax van de persecutie vond plaats op 3 juni 1886 toen dertien van de katholieke bekeerlingen verbrand werden in Namugongo. Namugongo is tegenwoordig ieder jaar op 3 juni het toneel van Afrika’s grootste katholieke bedevaart. Honderdduizenden pelgrims vereren er de martelaren, die op 18 oktober 1964 gecanoniseerd werden in de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad. Pelgrims leggen te voet honderden kilometers af, sommige komen uit Kenia, Rwanda of Tanzania. 3 Juni is in Oeganda een vrije dag.

Arnould de Schaetzen hoopt dat paus Franciscus tijdens de mis op 28 november de martelaren opvoert als voorbeeld voor de katholieke kerk. Opofferingsgezindheid, daar staan de heiligen voor. Ze waren volgens de officiële leer maar wat graag bereid te sterven voor hun godsdienstige overtuiging. Volgens de populaire overlevering riepen ze in 1886 hun beulen op om het vuur waarop ze geroosterd werden verder op te stoken.

‘We zitten tegenwoordig in een klerikale kerk. De oorsprong van de kerk was een lekenkerk. Naar die oorsprong moeten we terug’, stelt De Schaetzen in een tijdelijk kantoortje naast de basiliek van Namugongo die met inzet van het leger gerenoveerd wordt voor het pauselijke bezoek. ‘De katholieke kerk heeft in Oeganda het imago van rijk en machtig. We moeten weer een kerk worden in dienst van de armen. Priesters moeten eropuit. Als je de reuk niet hebt van de schapen sta je naast de plaats.’

Hernieuwde dienstbaarheid kan volgens De Schaetzen zwervende christenen terugbrengen naar de moederkerk. ‘In de succeskerken draait alles om geld. Je hebt mensen die een paar jaar naar zo’n kerk gaan en dan weer naar een andere, het is echt toerisme. Sommige van die kerken manipuleren, een week na een genezing ziet ge mensen nog steeds met hetzelfde probleem rondlopen. Is dat een geval van werkelijk genezen of van massaperceptie?’

‘Ik ga christen worden. Veel vrienden van me die moslim waren, zijn dat hier al geworden’

De vraag is of die regeneratie werkt, of dat een fundamentele vernieuwing is geboden. Oftewel, een revival, of een renewal? Onderzoeker Paddy Musana hamert nog maar eens op het belang van vernieuwing van de katholieke kerk in Afrika. ‘Terugkeren naar de wortels gaat niet, wegens de veranderde omstandigheden’, zegt hij. Mensen hebben tegenwoordig andere verwachtingen van godsdienst, en de moderne kerken leveren wat er wordt gevraagd.

Poging tot terugkeer naar de wortels vond bovendien al eens plaats in Oeganda, vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw. Binnen de anglicaanse kerk ijverden de balokole (Luganda voor ‘geredde mensen’) voor herbronning. De beweging verloor aan vaart na de onafhankelijkheid. Musana, vrij naar het bijbelboek Mattheüs: ‘Je moet geen nieuwe wijn in oude zakken proberen te doen want dan barsten de zakken. De zakken moeten ook vervangen worden.’

Brenda Onyutta heeft geen bezwaar tegen de door Arnould de Schaetzen gehekelde nadruk op geld en wonderen in de moderne kerken. Onyutta’s kerk Spirit Word Tabernakel bevindt zich aan de meer gematigde kant van het spectrum, maar als leden van andere kerken rijkdom najagen, dan mag dat. ‘Ik heb geen moeite met een predikant in een Benz. God wil voor zijn kinderen the good stuff. De bijbel zegt dat we dat moeten krijgen voordat we naar de hemel gaan. Als kerkleden geld geven en een predikant een auto krijgt, dan vind ik dat in orde. Zolang de predikant maar verantwoording aflegt.’

Predikant Imelda Namutebi legde recentelijk in de krant The Observer verantwoording af over de roze Hummer waarmee ze door Kampala rijdt. Namutebi, van Liberty Worship Centre International, de grootste kerk van Oeganda met vijftienduizend plaatsen, legde uit dat ze in een mooie wagen rijdt, maar dat ze door de jaren heen ook zo’n honderdzeventig auto’s heeft weggegeven. ‘God instrueerde me’, aldus Namutebi, die ooit als predikant begon in Rubaga Miracle Centre Cathedral van Robert Kayanja, de jongere broer van de anglicaanse aartsbisschop van het Engelse York, John Sentamu. Kayanja woont in een wit paleis aan het Victoriameer.

Het krachtigste voorbeeld van een katholieke kerk in Oeganda die inzet op de door Paddy Musana bepleite vernieuwing is Mount Sion Prayer Centre. De kerk van de charismatische beweging staat op een heuveltop in het plaatsje Bukalango. Langs de twintig kilometer lange plak asfalt van Kampala naar Bukalango staan zeker twaalf bordjes met bewegwijzering van pinksterkerken en evangelische gemeentes, als getuigen van de concurrentie waar Mount Sion Prayer Centre het tegen opneemt. Solid Rock Pentecostal Church. Truth Worship Centre. Glory be to God International Church. Holy City of Jerusalem International Ministries. Grace Discipleship Centre (‘The Solution Centre’). Enzovoort.

Mount Sion Prayer Centre blijkt er een geheel eigen kijk op katholicisme op na te houden. Op een dinsdagmiddag wonen naar schatting vijfduizend mensen er de mis in de open lucht bij onder de regie van monseigneur Expedito Magembe. De massa wordt in de stemming gebracht met een zacht zingen van Heilige Geest in het Swahili, Roho Mtakatifu. Dan komt monseigneur Magembe op. ‘Vandaag gaan we het hart van de duivel vernietigen uit naam van Jezus Christus’, bast hij door zijn microfoon, waarna misdienaren met elektrische gitaren los gaan en een jongeman met een zwarte zonnebril op tekeergaat op een paars drumstel dat aan de voet staat van een vijf meter hoge Jezus-aan-het-kruis.

De menigte raakt al snel buiten zinnen, Magembe en een assistent gaan over tot het spreken in tongen, rapapapapapa! ‘Steek de zetel van Lucifer in je hart in brand!’ gilt de assistent. ‘Rapapapapapa! There is a power rapapapapapa! The power of the name rapapapapapa! The power of the name is in the shrine rapapapapapa!’ Gelovigen houden foto’s van geliefden voor wie ze bidden in de lucht, kerkzusters in hemelsblauwe habijten boksen wild tegen de lucht, mensen storten zich ter aarde, stuiptrekkingen, dansen, rollen, krijsen, woeste preken en bonzende bassen galmen door de groene dalen, kwijlen, huilen, vervoering, extase, fire fire FIRE – verlossing!!

‘Niets is zo sterk als een Heilige Geest die de mensen aanraakt’, legt monseigneur Magembe uit na afloop van de mis. ‘Dat is beter dan droge doctrine.’ Hij stelt de eucharistieviering nog altijd centraal en zo bezien kan zijn kerk doorgaan voor katholiek, maar is zijn benadering van katholicisme niet wat erg rekkelijk? Mount Sion Prayer Centre beoefent ook exorcisme. Stoomt dit alles mensen niet klaar voor een overstap naar de pinksterkerken – naar the real deal?

‘Critici kiezen ervoor om achter te blijven’, zegt Magembe. ‘God is een beweeglijke God, de kerk verandert. Wij halen juist de andere kerken leeg. In pinksterkerken gaat het enkel om geld, geld, geld. Natuurlijk beloven wij ook instant-rijkdom maar we schenken tevens aandacht aan Jezus, die het geld verschaft.’

Magembe lijkt een punt te hebben voor wat betreft het lokken van mensen die eigenlijk elders te kerke gaan. Tijdens de mis hield een moslimvrouw met een zwarte hoofddoek een kruis in de lucht terwijl ze met dichtgeknepen ogen naar adem hapte. Een andere moslimvrouw, de 27-jarige Hajara Nansubuga, legt uit dat ze naar Mount Sion Prayer Centre komt voor goddelijke bijstand omdat haar man is overleden en ze haar baan is kwijtgeraakt. ‘Ik ga christen worden’, zegt ze, ‘veel vrienden van me die moslim waren, zijn dat hier al geworden.’

Arnould de Schaetzen, de Vlaamse missionaris in Namugongo, vraagt zich af of je Mount Sion Prayer Centre nog wel katholiek kunt noemen. ‘Een beetje een fotokopie van de evangelicals’, noemt hij het. ‘Zo!, zo!, zo!, zo!, doen ze daar’, zegt hij terwijl hij met een vuist stompende bewegingen maakt. ‘Repeteren, mensen laten zingen. Ik voel me meer op mijn gemak met luisteren naar mensen.’ Hij voegt eraan toe dat in Afrika de tijd voorbij is dat missionarissen bepaalden wat er gebeurt. ‘De generatie is een beetje aan het uitsterven.’

Rodgers Atwebembeire werkt in Kampala voor het Afrika Centrum voor Apologie Onderzoek. De organisatie hangt naar eigen zeggen niet een bepaalde denominatie aan; ze bewaakt slechts het bijbels christendom. Ze doet dat door kerken te ontmaskeren die zich te buiten gaan aan cultusverering en regelrecht occulte praktijken. Wat dat precies betekent, wordt duidelijk tijdens een gesprek in het kantoortje van Atwebembeire. ‘Ik aarzel om te zeggen dat iedereen die naar een rooms-katholieke kerk gaat eindigt in de hel’, zegt hij, ‘maar ik kan gerust zeggen: iedereen die de traditionele katholieke leer volgt, is geen christen.’

Het Afrika Centrum voor Apologie Onderzoek baseert zich op de Reformatie, legt Atwebembeire uit. Dat is objectief de juiste weg. Hij stopt de verslaggever flyers toe die inzicht geven in andere godsdienstige verschijnselen die scherp in de gaten moeten worden gehouden. ‘Vier gevaren van Jehova’s Getuigen’, en: ‘Wat is er verkeerd aan Zevendedagsadventisme?’ Er is ook een dvd: ‘Wat de mormoonse missionarissen je niet vertellen’. Kopiëren aangemoedigd, staat er op het schijfje.

Pinksterkerken met mirakels zoals die van profeet Samuel Kakande zijn demonisch. De charismatische vernieuwingsbeweging van de katholieke kerk is daarom evenzeer verkeerd, legt Atwebembeire uit. ‘De beweging incorporeert de verkeerde elementen. Alsof de oorspronkelijke katholieke leer nog niet fout genoeg was. Als de katholieke kerk fout is, dan is Mount Sion Prayer Centre drie keer fout.’

Volgens Atwebembeire graaft de charismatische beweging dan ook haar eigen graf. ‘Ze nodigen de vijand uit in hun midden. Ze importeren geestelijke corruptie. Ze worden het gevaar dat ze vrezen.’

Brenda Onyutta snapt niet waarom er in Oeganda zo’n heisa is omtrent denominaties. ‘Er zou geen katholieke kerk moeten zijn, geen anglicaanse kerk, geen born-again-kerken’, zegt ze. ‘En ook geen paus. Er zou alleen een kerk van Christus moeten zijn. Ja, dat lijkt inderdaad op de bestaande overtuiging van ons born agains, haha.’


Beeld: (1) Dienst in een Pentecostal Church in Kampala, Oeganda. Foto Trevor Snapp / AFP /ANP; (2) De weg richting Namugongo Foto Mark Schenkel