Kate Moss als moeder

Altijd een icoon

Bedoeld of onbedoeld laat fotograaf Mario Testino in het boek Kate Moss by Mario Testino de onbeperkte houdbaarheid zien van topmodel Kate Moss, boegbeeld van zowel hoge kunst als platte commercie.

WE LEVEN in een tijd waarin, in de woorden van Facebook-bedenker Mark Zuckerberg, privacy een ‘evoluerend begrip’ is. We staan met meer mensen dan ooit in contact: als vanzelfsprekend weten we ons 'ik-narratief’ te vormen in de blogs en tweets en op foto’s die we wel of niet online zetten. 'Ours is an age of memoir - inevitably, faux-memoir: the highly selective and enhanced employment of “real” persons, events and settings in the creation of art’, schreef Joyce Carol Oates over Annie Leibovitz’ memoires-in-foto’s A Photographer’s Life (2007); als je mee wilt doen, populair wilt zijn, zul je jezelf aan de massa moeten presenteren, op z'n minst de illusie van intimiteit moeten tonen.

Die nieuwe intimiteit geldt niet alleen voor de gewone, anonieme man, maar juist ook voor de acteur, de popzanger, de kunstenaar. Onherroepelijk is daarmee onze focus op wat iemand tot een ster maakt veranderd: glamour is niet intiem, privacy is niet intiem - cellulitis is intiem. Wie nu de roddelglossy’s openslaat vindt vast wel, ergens na het nietje, een spread met daarop rode-loperfoto’s, sterren in galakleding op premières en prijsuitreikingen. Meestal zijn de foto’s voorzien van tekstballonnetjes, met citaatjes van de fashiongoeroe van de week die bij elke ster opmerkt of zijn of haar ensemble 'hit’ of 'miss’ is. Maar het merendeel van de pagina’s is besteed aan paparazzi-kiekjes van bekendheden in supermarkten, op het schoolplein van hun kinderen, in de McDrive. Ik meen dat het de Britse OK! was die begin januari een 'winter bodies special’ had, een lange reportage met strandfoto’s van bekendheden op hun zonvakanties, waarin met telelenzen werd vastgelegd wie tijdens de kerstdagen het meest was aangekomen.

Wat we echt willen weten is niet wat de sterren tot sterren maakt, maar wat de sterren met ons gemeen hebben. Hoe gewoon ze zijn, hoe simpel. Als het even kan hebben onze popsterren bij ons in de spoelkeuken gewerkt of bij ons in de klas gezeten en stemmen we ze per sms naar een platencontract, bij Idols en X-Factor. Het is een van de redenen dat de porno-industrie financiële klappen krijgt, omdat amateurfilmpjes op internet steeds meer terrein winnen. Onze 'next top models’ breken door bij RTL, niet bij Vogue. Schrijvers die over zichzelf schrijven kunnen, zeker in Amerika, aanzienlijk sneller op de bestsellerlijsten rekenen. Het gevolg is ook dat de houdbaarheid van de sterrenstatus steeds beperkter wordt. Als het moment van intimiteit bereikt is, en de fans alles van je weten, waarom zou je dan nog interessant zijn?

EEN MOOIE CASUS is supermodel Kate Moss, al twee decennia het boegbeeld van zowel hoge kunst als platte commercie, en het lievelingetje van de boulevardpers. Je kunt alles van haar weten. Sinds Katherine Ann Moss, (16 januari 1974; vader was reisleider, moeder barvrouw) op haar veertiende werd 'ontdekt’ in de rij op een vliegveld, haalt ze de voorpagina’s. Eerst als iel, bleek, androgyn meisje dat de heroin chic van de jaren negentig inluidde, daarna met een serie mislukte relaties met bekende acteurs en popsterren. Haar opkomst kwam gelijk met de Cool Brittannia-periode, halverwege de jaren negentig, waarin Britse bands als Oasis en Blur wereldwijd de hitlijsten aanvoerden (Moss speelde in videoclips van beide bands) en Young British Artists als Damien Hirst en Tracy Emin doorbraken (Moss poseerde voor beide kunstenaars). Haar concurrenten uit die tijd vloeiden langzaam af, ze gingen met wisselend succes zelf mode ontwerpen (Cindy Crawford), gingen acteren (Elle Macpherson), vielen op foute, dictatoriale vriendjes (Naomi Campbell), of verdwenen in huwelijk en moederschap (Claudia Schiffer). Zo ging Moss het nieuwe millennium in als het laatste feestende, snuivende, niet-etende supermodel, met de volledige roddelpers op haar gericht. Ze is misschien de meest gefotografeerde Engelse (op de koningin na, maar hoe tel je zoiets?) en nooit is de interesse van het massapubliek afgenomen.

De kunstboekenuitgeverij Taschen speelde hier slim op in door eind vorig jaar Kate Moss by Mario Testino te publiceren, in een oplage van vijftienhonderd, negenhonderd euro per stuk. Binnen een paar weken was de eerste druk uitverkocht; je kunt nog exemplaren verkrijgen, maak je geen zorgen, via eBay, vanaf 2250 dollar. Of je kunt de goedkopere versie kopen, voor net vijftig euro, die sinds vorige week in de winkel ligt. De Peruviaan Testino (1954) geldt al jaren als de belangrijkste portret- en modefotograaf ter wereld, zeker nadat hij was doorgebroken met een serie foto’s van prinses Diana vlak voor haar dood. Veel met mode heeft zijn werk niet te maken, kleding is ondergeschikt aan kunstzinnige esthetiek. Testino zou, zo pocht Taschen, 'the unseen Kate’ tonen. Kiekjes van haar in de dagelijkse omgang, foto’s op feestjes en thuis, met familie. Testino en Moss kennen elkaar al jaren, noemen elkaar in de inleiding 'familie’.

Toch heeft Testino een aantal formele, geposeerde foto’s opgenomen in het boek. Een karakteristieke Testino-foto is die van Moss gemaakt voor modehuis Burberry in Londen, 2009: Moss, naakt in regenjas, slaat haar kraag omhoog. De paar schaduwen die er zijn accentueren de rechte lijnen van haar jas en de gouden tint van haar blonde haar. Wat stijl betreft bevindt de foto zich ergens tussen Helmut Newtons Big Nudes, de beroemde serie uit de jaren tachtig van naakte supervrouwen, en de gestileerde glamour van Annie Leibovitz, al werkt Testino meer met felle kleurencombinaties.

Maar het grootste deel van het boek bestaat uit zogenaamd nonchalante foto’s van Kate, in alle hoedanigheden. The unseen Kate. Kate die zich opmaakt, Kate die in de coulissen wacht totdat ze de catwalk op mag, Kate in een taxi. Een rode draad in stijl is niet te ontdekken; de foto’s zijn in kleur, zwart-wit, van dichtbij, van ver, overbelicht, clair-obscur. Er zijn paginagrote close-ups van haar navel en van haar knieën; een tweepaginagroot shot van alleen haar billen in een slipje van een fijnmazig, doorzichtig stofje waarin edelstenen lijken te zijn verwerkt. Er is een serie van zes zwart-witfoto’s waarin ze haar jurkje los ritst, uittrekt, naar de wc gaat, en haar jurkje weer aantrekt. Er zijn verschillende foto’s van haar huis, van chaotische kasten vol handtasjes en naaldhakken, van een openstaande koffer in een chique hotelkamer, volgepropt met bloezen en broeken en riemen en beha’s. Er is een foto van Moss die in een kleine, rommelige keuken een ei klutst, naakt, op een opnieuw doorzichtig onderbroekje na.

En dan, halverwege het boek, na wat drukke, wazige en hyperfelgekleurde shots van Moss op feestjes en rode lopers, komen er ineens foto’s van Moss met haar dochtertje. De foto’s zijn kalm, meestal in zwart-wit. Er staan geen andere mensen op de achtergrond. Moss gaat volledig op in het kind. Het mag duidelijk zijn dat we in een narratief zitten: nadat Testino haar superstatus heeft vastgesteld, haar hectische leven, haar ongenaakbare schoonheid, komt nu een ander sentiment. Moss met baby, lachend, spelend, alsof Testino wil zeggen: uiteindelijk is Kate ook maar een mens.

IN THEORIE klopt dit, maar in de praktijk pakt het volkomen ongeloofwaardig uit. Testino’s foto’s bedoelen teder te zijn, maar zijn dat niet. Je kunt dat misschien het best zien in de foto van Moss en dochter Lila, een ongewoon huiselijk beeld, genomen op Ibiza, 2004. Moss heeft een azuurblauwe doek omgeslagen, ze heeft een Calippo-ijsje, frambozensmaak, in haar hand en ze draagt Lila. Het kind trekt een gekke bek, of huilt, en kijkt schuin het beeld uit. Moss kijkt recht de camera in met haar afstandelijke modellenblik, die even uitdagend als leeg is. De zachte, ronde vormen van de baby versterken alleen maar Moss’ scherpe, katachtige gezicht. Testino heeft, onbedoeld, van de baby het ideale decorstuk gemaakt.

De vraag is of dit aan Testino ligt. Zijn vorige fotoboek Rio de Janeiro (2009) bestond uit dezelfde afwisseling van geposeerde foto’s en snapshots in het voorbijgaan, uit het echte leven, in dit geval van sporters, acteurs, modellen en andere belachelijk knappe mensen met een body mass index van minder dan drie, op de stranden en in de nachtclubs van de Braziliaanse stad. De hoofdrol was weggelegd voor Gisele Bündchen, een van de weinige topmodellen van een jongere generatie die het internationale kaliber van Moss heeft bereikt; Testino fotografeerde Bündchen in dezelfde settings en houdingen als Moss, maar het effect verschilt hemelsbreed. Haar gezicht is karakteristieker, voller, grotere neus, grote mond, haar schoonheid heeft een natuurlijke vanzelfsprekendheid. Het maakte van Rio de Janeiro een ontspannen werk met een zwoele aantrekkingskracht die zich gemakkelijk naar de kijker vertaalde.

Bij Moss blijft de vertaalslag haperen. Testino sluit zijn boek af met een zwart-witfoto over twee pagina’s, uit Londen, 2006: Moss ligt poedelnaakt op de grond, haar ene been hoog opgetrokken over het andere, ze draagt alleen een jaren-tachtig-Wayfarer-zonnebril en gelakte witte naaldhakken. Met haar linkerhand ondersteunt ze haar hoofd, met haar rechterhand brengt ze een sigaret naar haar mond. Als de pose al niet postcoïtaal is, dan wel precoïtaal. Het beeld is flamboyant geil, pure seks - maar het is niet seks voor jou, de kijker.

Het doet onvermijdelijk (onvermijdelijk als je over fotografie schrijft) denken aan wat Susan Sontag opmerkte in haar essay On Photography: 'The knowledge gained through still photographs will always be some kind of sentimentalism, whether cynical or humanist. It will be a knowledge at bargain prices - a semblance of knowledge, a semblance of wisdom.’ In dit geval is het a semblance of sex: een gelijkenis van seks, niet de real deal. De seks van Moss is in zichzelf gekeerd, alsof ze wel met de camera communiceert maar niet met de kijker. Hoe pornografisch Moss ook door Testino wordt neergezet, nergens krijg je het idee dat je seks ziet. Het blijft op afstand, het wordt nooit intiem. En daarin schuilt dan de onbeperkte houdbaarheid van het icoon Kate Moss.


Kate Moss by Mario Testino, Taschen, 229 blz., € 49,95