MUZIEK

Altijd in wording

Ig Henneman

Experimenteren gaat zo. Je bespeelt wat instrumenten. Je gaat naar het conservatorium, keurig klassiek. Maar je bent nergens thuis. Te breed van opvatting. Je strijkt wat mee in een orkest, je speelt in een bandje. Dat gaat vervelen: keurslijf op keurslijf. Je leeft tussen wal en schip: half componist, half speler, maar ook als instrumentalist een soort van schepper, vraag niet hoe: improviseren is componeren. Met wat je maakt, zwevend tussen genoteerde en geïmproviseerde muziek, ben je aangewezen op je eigen clubs, kleinere en grotere, samen met musici uit alle werelden die je aandeed op doortocht van nergens naar nergens. Altijd onderweg, altijd in staat van wording. Zo wil je het ook. Niks fixeren, dan loopt alles vast.
Zo moet het bandleider, componiste, altvioliste en improvisator Ig Henneman (1945) ongeveer zijn vergaan. Ze speelde piano, viool en altviool, genoot een klassieke conservatoriumopleiding, speelde freelance in symfonieorkesten, was medeoprichtster van de popgroep FC Gerania, ging componeren, schreef film- en theatermuziek, liet zich als autodidact enige tijd coachen door componist Robert Heppener, en maakte de afgelopen 25 jaar naam als componerende en improviserende aanvoerster van een reeks onorthodoxe ensembles met, op het Queen Mab Trio na, altijd haar naam in top: Henneman Quintet, Henneman String Quartet, Henneman Sextet, Henneman Tentet.
Wat Henneman maakt is met geen pen te beschrijven. Dwars, dissonant, steeds van gedaante veranderend. Het is geen jazz en geen Nieuwe Muziek met Hoofdletters, maar ook niet het soort fusion dat er verantwoord bruggenbouwend tussenin zweeft. Het is muziek zonder thuisbasis. Met middeleeuwse muziek, Galina Oestvolskaja, jazz, punk en wat verder ter tafel komt aan tijdelijke ankerpunten kan en gaat het met onbeteugelbaar onaangepast elan alle kanten op. Uit die staat van ontheemding komen bij Henneman de meest krasse samenwerkingsverbanden voort met zowel jazzmusici - Misja Mengelberg, Ab Baars - als ‘klassieke’ musici - harpiste Godelieve Schrama - en, godbetert, leden van The Ex. Bien étonnés? Het is voorbeschikt. Haar altviool krast even nurks verbeten slagklanken als de gitaar van Terrie Hessels van The Ex. Mooi, ongeregeld mens.
Dit jaar is Henneman 25 jaar bandleider; volgende maand wordt ze 65. Dat jubileum wordt gevierd met een Europese tournee ('Kindred Spirits’) van het Ig Henneman Sextet. Het echte feest vindt plaats op 19 december in het Bimhuis, waar Henneman de confrontatie aangaat met de beide Ex-gitaristen Hessels en Andy Moor, Reinbert de Leeuw Oestvolskaja’s Vijfde pianosonate zal spelen en het duo Heleen Hulst/Gerard Bouwhuis de première brengt van Hennemans Chant voor viool en piano. Verder verschijnt Collected, een verzamelbox met vijf eerder verschenen cd’s, een dvd en een boekje over een leven op het grensgebied van componeren en improvisatie.
Collected omvat haar hele spectrum van ontwrichtende verkenningen: jazz die geen jazz is (Grassetto), het improviserende strijkkwartet-met-contrabas van Strepen, verwonderde duo-improvisaties met saxofonist/klarinettist Ab Baars (Stof), de beukende Oestvolskaja-hommage op Galina U van het Queen Mab Trio en de ritselende, roffelende vogelmuziek van Repeat that, Repeat. Toen ik de cd’s draaide tijdens nachtelijke autoritten, op scherp gehouden door het kordaat intieme knarsen van de aanvoerster, schoot me te binnen dat je bij Henneman hoort hoe verbeeldingskracht werkt. Er komt iets binnen - Schubert, Oestvolskaja, een geluid, een ritme - dat als een kiemcel in je kop begint te spoken en uitvaart in een onbeheersbare zigzagbeweging, hortend en stotend of fast ride, onderweg opgehouden of uit koers geworpen door de tegenkrachten van weer andere objets trouvés die in de stream of consciousness hun eigen dynamiek ontwikkelen. Wat zo'n reis oplevert is een tucht mijdende, pseudo-anarchistische wordingsgeschiedenis zonder eindbestemming, vol zijpaden waarin de vrije geest altijd een uitweg ziet. Dit is verzetsmuziek. Je hoort wat erin meeklinkt: contramine, nieuwsgierigheid, een gezonde avant-gardementaliteit die anno nu tegen alle schoonheidsregels in toevallig ook eens balsem voor de ziel is.

Carte Blanche Ig Henneman, 19 december in het Bimhuis, Amsterdam; www.stichtingwig.com