televisie: NCRV Dokument

Altruïstische zaaddonor

In ncrv’s Dokument portretten van Ed en Matthijs. Een groter verschil dan tussen die mannen en hun documentaires is nauwelijks denkbaar. Toch zijn er overeenkomsten. Beiden zijn uitzonderlijk, al zou je dat van brave burger Ed op het eerste gezicht niet denken.

Beider leven wordt gekenmerkt door tragiek. Bij Matthijs komt die je als een bergstroom tegemoet zodra je zijn woning betreedt: totale chaos waarin onmogelijk te leven lijkt. Bij Ed, in zijn opgeruimde appartement, gaat het om een ondergronds stroompje dat fundamenten aanvreet. Matthijs is ziek – heeft een vorm van autisme. Hij is zich daarvan bewust en gebruikt medicatie maar is regelmatig woedend omdat zijn regels en methoden om het leven aan te kunnen niet door anderen, personen en instanties begrepen, gedeeld of geduld worden.

Ed is gezond en zet met regelmaat het resultaat van zijn recentste medische check-up op de eigen website. Wat voor de Facebook-generatie wellicht normaal is, en vanuit Eds gezichtspunt zelfs logisch omdat hij zo als zaaddonor aan belangstellende vrouwen bewijst dat hij gezond is. Hij prijst zijn waar aan, zoals elke winkelier, met als verschil dat Ed hooguit reiskosten in rekening brengt. Het doneren is een hobby – uit de hand gelopen, tenzij je het normaal vindt dat Ed 75 kinderen heeft en zeven op komst. Zijn beroep: stadsgids van Maastricht. Zoals Leporello in een fameuze aria het aantal veroveringen van zijn meester Don Giovanni per land noemt, zo somt Ed de West-Europese landen op waar een of meer kinderen van hem zijn geboren. Hij beschrijft, hij pocht niet. Vergeet Casanova-associaties met skileraar of berggids. Ed, onzekere lobbes met trieste familiegeschiedenis, heeft lang niet geloofd dat ooit een intelligente vrouw hem zou willen.

Ed is bescheiden hulpverlener. Hooguit is hij trots dat hij ongelukkige vrouwen (en eventuele partners) in hun verdriet over ongewenste kinderloosheid kan helpen. De wijze waarop hij belangstellenden voorlicht, zijn inzicht in hun aarzelingen en angsten, leiden vaak tot het besluit met hem in zee te gaan. Waarbij die zee de injectiespuit of de ‘natuurlijke weg’ kan zijn. Wat hem zelfvertrouwen geeft en uiteindelijk ook een relatie heeft opgeleverd, die door voortzetting van zijn humanitaire activiteit onder druk staat. Door veranderde wetgeving inzake anonimiteit is het aantal donoren sterk afgenomen. Ed laat het aan vrouwen over of die zijn vaderschap bekend maken. Voor wie dat willen is er een jaarlijkse bijeenkomst waarop het kroost tal van halfzusjes en -broertjes ontmoet. Ze zijn nu nog te jong dat te beseffen. ‘Papa Ed – the best there is’, zoals het T-shirt van een kleine vermeldt, kent de meeste namen en deelt cadeautjes uit.

Toch is het meer dan rariteitenkabinet. Ethische, juridische en psychologische vragen dringen zich op; er wordt getoond en niet geoordeeld – dat moet de kijker doen. In het geval van Matthijs dringt zich vooral de vraag op wat maker en kijker het recht geeft een zo getourmenteerd leven binnen te komen. Voor de kijker ligt die rechtvaardiging, afgeleid, in de integriteit van regisseur Marc Schmidt. Matthijs is zijn jeugdvriend; zijn belangstelling voor diens lot, leef- en denkwereld, intelligentie en wanen is oprecht, ook al is er het filmersbelang. Matthijs spreekt expliciet zijn vertrouwen uit. Onderweg aanvaardt Marc even expliciet zijn verantwoordelijkheid door niet alleen te registreren maar ook in te grijpen. De film is indrukwekkend, portret en monument voor een lijdende vriend ineen. Bij Ed kijk je je ogen uit. Bij Matthijs wil je ze soms het liefst sluiten.


NCRV Dokument. Vuk Janic, De man met 100 kinderen, 1 oktober, Nederland 2, 23.00 uur. Marc Schmidt, De regels van Matthijs, 8 oktober, Nederland 2, 23.00 uur

_* * *

Op dinsdagavond 2 oktober wordt in de Balie de documentaire_‘De man met 100 kinderen’ uitgezonden in aanwezigheid van Ed Houben, de zaaddonor in kwestie. Zie de website van De Balie voor meer informatie