500 weeskinderen #2

‘Ama’s in Griekenland opvangen? Dat is naïef. Nee, sorry: het is extreem arrogant.’

Minderjarige kinderen op de vlucht zonder ouders worden naar andere landen in de EU overgebracht. Athene, 11 mei 2020. © Dimitris Lampropoulos / Anadolu Agency/ Hollandse Hoogte

Veertig CDA-afdelingen doen een dringend beroep op de fractie om zich tegen het plan van staatssecretaris Broekers-Knol te keren en vijfhonderd vluchtelingenkinderen niet in Griekenland maar hier op te vangen. Volgens Griekse deskundigen is haar plan hoe dan ook ‘onmogelijk’.

Opeens was het oorverdovend stil. Bijna niemand had het meer over de zwaar getraumatiseerde vijfhonderd alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama’s) die Nederland níet uit Griekse kampen wilde opnemen.

Tot dinsdag 26 mei. Voorpaginanieuws: meer dan veertig lokale en provinciale afdelingen van het CDA doen een dringend beroep op de fractie en het partijbestuur om zich tegen het hardvochtige standpunt van de regering te keren. CDA-wethouder van het Noord-Hollandse Bergen Klaas Valkering is de motor achter de opstand. De reden voor de oproep is volgens hem simpel: ‘Omdat het weeskinderen zijn, daarom. Wij vinden dat het niet in ons gedachtengoed past om hen in die overvolle kampen te laten zitten, waar allerlei misstanden zijn en de situatie van dag tot dag verslechtert. Europese solidariteit is niet alleen dat Nederlandse coronapatiënten op Duitse ic’s terechtkunnen.’

Daarmee wordt de ‘coup’ van Ankie Broekers-Knol ondermijnd. De staatssecretaris heeft 3,5 tot maximaal 4 miljoen euro uitgetrokken voor Nederlandse en andere ngo’s om over een periode van drie jaar vijfhonderd kinderen op het Griekse vasteland op te vangen, in plaats van hen naar Nederland te halen. Ze kwam ermee als een deus ex machina op 23 april, en legde alles nog eens een keertje uit in een brief aan de Kamer op 7 mei, waarna het stil werd. Ogenschijnlijk. Achter de schermen gebeurde er van alles.

Wat ging er allemaal aan vooraf? In oktober 2019 had de Griekse minister van Burgerbescherming - die tóen ging over Migratie en Asiel bij gebrek aan een aparte ministerpost – een noodkreet aan de EU gericht. Hij vroeg om acute opname in de rest van de EU van minimaal 2500 onbegeleide minderjarige vluchtelingen, de zwakste van de in totaal 5300 ama’s in heel Griekenland.

Tot maart 2020, tot het gevaar van een corona-uitbraak in de overvolle smerige kampen, reageerde niet één Europese lidstaat. ‘Dankzij’ corona beloofden tóen pas elf EU-landen in totaal zestienhonderd vluchtelingenweeskinderen op te nemen. Duitsland en Portugal elk vijfhonderd. Luxemburg twaalf. Frankrijk 47. Nederland schitterde door afwezigheid.

De Nederlandse regering bleef weigeren ook maar één kind op te nemen, ondanks de Nederlandse campagne van #500Kinderen, gevoerd door Stichting Vluchteling, Vluchtelingenwerk en Defence for Children. Het leven in uitpuilende kampen zonder voldoende sanitaire voorzieningen op de Griekse eilanden tart iedere beschrijving. De verhalen en de beelden kennen we nu wel. Ook de internationale campagne #SOSMoria werd geboren: zevenduizend artsen stelden dat het onmenselijke kamp Moria op Lesbos, waar bijna zevenhonderd ama’s vastzitten, per direct geëvacueerd moet worden.

Maar de regering bleef onvermurwbaar.

Inmiddels hebben maar liefst 100 Nederlandse gemeenten zich bereid verklaard vijfhonderd weeskinderen uit de kampen op de Griekse eilanden zo snel mogelijk op te vangen, bijgestaan door lokale voogdijinstellingen. Ook prominente Nederlanders hebben zich achter deze oproep geschaard, waaronder oud-coryfeeën van alle regeringspartijen.

D66 en CU hadden het graag anders gezien. Zolang er geen Kamermeerderheid is, kunnen ze niks. Op 11 mei zaten Joel Voordewind van de CU, Abdeluheb Choho, directeur van Vluchtelingenwerk, en ik samen op NPO1 in het BnnVara-radioprogramma Nieuws BV. In de ngo-wereld is de verbijstering groot. Alle ngo’s die er toe doen spreken van een ‘schijnoplossing’, ‘een nepactie’, een slimme truc van Broekers-Knol, bedoeld om een probleem binnen de coalitie op te lossen, niet voor het redden van weeskinderen in acute nood. Choho sprak zijn grote teleurstelling uit en benadrukte dat Griekenland helpen een voogdijinstelling op te zetten iets voor de langere termijn is, net zoals verspreid over drie jaar vijfhonderd kinderen binnen in Griekenland op te vangen. Allemaal leuk en wel voor de 2500 kinderen die Griekenland houdt, maar niet voor de 2500 allerzwaksten waarvoor Athene smeekte om opname in andere EU-landen.

De interviewer vroeg of de CU nu niet baalde, want het was toch ooit haar eigen motie om kinderen in Nederland op te nemen? Voordewind was geheel niet uit het veld geslagen. Hij was zelfs nogal tevreden: ‘Er was een patstelling in de coalitie, voor opname in Nederland kregen we alleen maar njet. Wij hebben toen twee weken geleden gezegd: wat kunnen we dan wél doen. Door dit plan is er tenminste nu íets van verlichting voor vijfhonderd kinderen.’

Op het verwijt dat het allemaal veel te lang zou duren, dat er nog geen 48 kinderen, laat staan vijfhonderd, geselecteerd zijn, dat de nodige opvanghuizen voor 48 kinderen, laat staan vijfhonderd, nog niet eens bestaan, reageerde hij geïrriteerd. Hij somde een hele rij dingen op, waardoor duidelijk werd dat de CU al veel langer dan twee weken bezig is met dit tot voor kort onbekende plan. Er zijn volgens Voordewind al vele weken en maanden gesprekken, er komen vier opvanghuizen met 48 kinderen per keer, ze beginnen echt niet vanaf nul. In samenwerking met de Griekse regering gaan die kinderen die wel al voor een groot deel geselecteerd zijn versneld door de asielprocedure, en er komt substantiële psychosociale begeleiding, onderwijs en medische hulp. En nee, in het verleden is geleerd dat zomaar geld geven aan Griekenland geen goed idee is. Dus dat geld van Broekers-Knol zal gaan naar Nederlandse en andere maatschappelijke organisaties die al maanden bezig zijn en staan te trappelen om met die kinderen in Griekenland aan de slag te gaan. En ik wist heus wel om welke organisatie het ging.

Welke dan? Dat wilde hij niet zeggen op de radio.

Direct daarna stuurde ik een lijst vragen naar de woordvoerder van Voordewind. Was het nou een nieuw plan, van nog maar twee weken oud? Of was er al maanden in het geheim van alles gaande waar verder niemand iets van wist, zoals hij op de radio suggereerde? En hoezo was op 23 april aan Nieuwsuur ‘gelekt’ dat de Nederlandse ngo Movement On The Ground (MOTG) – mede opgericht door Johnny de Mol – een hoop geld van Broekers-Knol zou krijgen voor de opvang van ama’s op het Griekse vasteland, als alternatief voor opname in Nederland?

MOTG doet goed werk in kampen op Lesbos, maar heeft verder toch helemaal geen specifieke ervaring met ama’s? Is MOTG geld beloofd en doet die ngo daarom, in tegenstelling tot alle andere Nederlandse ngo’s die werkzaam zijn met vluchtelingen in Griekenland, níet mee aan de campagnes #SOSMoria en #500Kinderen? Waar staan die vier opvanghuizen dan? Is er al personeel in die huizen voor de eerste 48 kinderen? Wie selecteert die kinderen? Wanneer zullen de eerste kinderen daadwerkelijk hun nieuwe opvanghuis betrekken?

Voordewind belde me in hoogsteigen persoon.

Veel verder dan op de radio kwamen we niet. Hij wist er het fijne niet van, maar verwachtte op grond van informatie die hij had wel dat binnen een paar weken de eerste kinderen in hun nieuwe bedje zouden kunnen slapen. Dat zou echt geen maanden gaan duren. Waar die huizen staan - in Athene? - wist hij niet. Ja, het ging om MOTG, maar alles is nog in de onderhandelingsfase, dus daarom kon hij dat niet op de radio zeggen. MOTG werkte samen met organisaties die wel speciale ervaring hebben met de delicate problematiek rondom ernstig beschadigde ama’s die maanden, soms jaren zonder familie en begeleiders in die vreselijke kampen hebben gezeten.

Had Broekers-Knol de informatie over samenwerking met en geld voor MOTG zelf gelekt? Dat moest ik maar aan haar vragen.

Tot slot vroeg ik het CU-Kamerlid of hij wel wist dat de kersverse Griekse minister voor Asiel en Migratie, en zijn onderminister, die directe ambtsgenoot van Broekers-Knol waar zij, kennelijk samen met MOTG, zaken mee doet, ín Griekenland zwaar onder vuur liggen. Ze worden beschuldigd van verregaande corruptie. Terwijl het Griekse parlement vanwege corona letterlijk gedecimeerd was, dat wil zeggen vanaf 12 maart maar voor tien procent functioneerde, zijn allerlei louche deals gesloten met bedrijven waarvan de ceo’s vriendjes zijn van de premier en zijn partij. Die vriendjes mogen nieuwe gesloten vluchtelingenkampen bouwen en monitoren. Het zou gaan om meer dan vijf miljoen euro. Allemaal geld van de EU. Zonder publieke aanbestedingen. Volgens analisten is het nog maar de vraag of dit duo, waar de staatssecretaris precies in díe tijd zaken mee deed, na de coronatijd overeind zal blijven. Wat blijft er dan over van het plan Broekers-Knol, samen met MOTG?

Dat wist hij niet. Hij praat met Broekers-Knol. Zij praat met Griekenland. Punt.

Hij is moeilijk te pakken te krijgen: Pantelis Dimitriou, sinds 2016 dé consultant en begeleider van diverse ngo’s voor ama’s in het door vluchtelingen overbelaste Griekenland. Hij heeft de enige bestaande Griekse voogdij-organisatie voor ama’s, ILIAKTIDA, van 2016 tot en met 2018 helpen oprichten, en laten groeien tot een instelling met driehonderd man personeel en een jaarlijks budget van 12 miljoen euro.
Als hij hoort dat Broekers-Knol samen via MOTG 3,5 tot 4 miljoen euro’s wil besteden om gedurende drie jaar vijfhonderd kinderen van de eilanden geleidelijk aan in tehuizen op het vaste land op te vangen, buldert hij door de telefoon: ‘Dat is pertinente totale nonsens. Het is ronduit onmogelijk. Mensen die hier íets van weten kunnen hier alleen maar keihard om lachen. En dat kan natuurlijk niet, omdat het allemaal zo vreselijk is. Kon ik dit plan maar een “lachertje” noemen. Daar is het helaas te cynisch voor.’

Hij legt uit: een huis met veertig kinderen waar minstens twintig man personeel voor nodig is, kost in Griekenland minimaal één miljoen euro per jaar. Minimaal. Dat wil zeggen met minimaal onderwijs, minimale psychosociale begeleiding, rechtsbijstand, nachtopvang, catering, schoonmakers, the works. Alles minimaal.

Voor vijfhonderd kinderen is dat dus minimaal 12,5 miljoen per jaar. Drie jaar is dan 37,5 miljoen. Waarom ‘minimaal’? Omdat de meeste mensen voor hun werk in dat soort tehuizen het minimumloon krijgen, zoals schoonmakers, keukenpersoneel, en bewakers. En anderen, zoals leraren en therapeuten, per definitie onderbetaald worden. Daardoor is de zorg alles behalve optimaal, en blijven kinderen in die ‘shelters’ gemakkelijke prooi voor seksuele uitbuiting en criminaliteit. Ook op het vaste land.

Redenen om ama’s vooral niet in Griekenland zelf, maar zo snel mogelijk buiten het overbelaste land op te vangen zijn er te over, voor wie daar nog aan mocht twijfelen.
Dimitriou dreunt ze op: ‘Er is nog steeds een giga economische crisis in Griekenland. Veel Grieken hebben geen geld voor hun eígen kinderen. Meer dan achthonderdduizend Griekse gezinnen zitten zonder stroom, hun kinderen krijgen een keer per dag op school eten, en dat krijgen ze nu al weken niet vanwege corona. Griekse pleeggezinnen zoeken en vinden voor vijfhonderd ama’s binnen korte termijn is uitgesloten. Veertig of 48 zwaar getraumatiseerde kinderen in één tehuis samen onderbrengen is veel en veel ingewikkelder en ook kostbaarder, bovendien veel problematischer dan vijfhonderd kinderen verdelen over, hoeveel? 86 Nederlandse gemeenten? Waar hebben we het over: zeg maar vijf kinderen per gemeente tussen andere niet zo zwaar getraumatiseerde kinderen in Nederland? Dan gaat genezen en je verder ontwikkelen duizend keer sneller, en beter. Iedere geldsom die van buiten naar Griekenland komt, zelfs via een buitenlandse ngo, duurt minstens zes maanden. De Griekse bureaucratie is dodelijk. Moet ik nog even doorgaan?’

Een dag na de brief van Broekers-Knol aan de Kamer, op 8 mei, nog steeds in lockdown, wist de conservatieve Griekse premier Mitsotakis een nieuwe nóg strengere wetgeving voor asielzoekers door het gedecimeerde parlement te jassen. Die nieuwe wetgeving verlengt alle huidige vrijheidsbeperkingen voor asielzoekers. Strenge regels in het kader van corona die tijdelijk zouden zijn, zullen voortaan voor altijd gelden. Gesloten detentiecentra in plaats van de huidige open opvangcentra zijn sinds vrijdag wettelijk toegestaan. Als straks de coronamaatregelen worden opgeheven, geldt dat voor Grieken en legale buitenlanders, niet voor asielzoekers.

Op Lesbos is de wanhoop groter dan ooit. Onder de vluchtelingen, én onder de bewoners. Niemand ziet licht aan de horizon. Iedereen weet na vijf jaar misère dat Athene noch Brussel ook maar iets wezenlijks zal doen aan de uitzichtloze situatie voor vluchtelingen, noch aan het ingestorte toerisme en de noodlijdende economie op de eilanden.

Thanasis Voulgarakis voorziet een worst case scenario: nog meer geweldsuitbarstingen van de lokale bevolking en van de wanhopige vluchtelingen, nog meer politieke verrechtsing, toename van racisme en sociale verharding, nog minder democratie. Hij is oud-directeur en nog steeds bestuurslid van het piepkleine derde opvangcentrum Pipka, niet ver van het vliegveld op Lesbos. Daar toefden ooit zeshonderd vluchtelingen, nu 110.

Voulgarakis is sinds een jaar ook werkzaam als fixer en producent voor diverse internationale documentairefilms over de vluchtelingencrisis op Lesbos - inmiddels een business op zich. Dat is niet voor niets, want hij weet alles. Meer dan lokale bestuurders en hulpverleners, veel meer dan Griekse politici in Athene. Ook hij is bezig met de verpletterende nieuwe asielzoekerswetgeving van Mitsotakis, en bagatelliseert op Facetime de kwestie ‘Nederland gaat vluchtelingenkindjes in Griekenland helpen’ in eerste instantie.

‘Five hundred kids, here in Greece?’ verzucht Voulgarakis. ‘Drie jaar?’ En dan, met een doodvermoeide stem: ‘Ama’s híer opvangen? Als alternatíef voor een paar honderd kinderen naar Nederland? Dat is naïef. Utopia. Nee, sorry: het is extreem arrogant.’