Niemand heeft het over Meredith Kercher

Amanda Knox is hot

Een mooie Amerikaanse studente werd verdacht van de moord op haar Britse roommate in de Italiaanse stad Perugia. Seks, sadisme – een mega-mediazaak met een cultureel tintje.

Medium amanda

‘HET IS DE nachtmerrie van iedere ouder die een zoon of dochter naar het buitenland stuurt voor het “overgangsjaar” of het studie-uitstapje waar onze goed gesitueerde westerse jeugd het geboorterecht op heeft’, schrijft Tina Brown in haar voorwoord bij Angel Face: The True Story of Student Killer Amanda Knox. Het boek is geschreven door Barbie Latza Nadeau, de Rome-correspondente voor Newsweek en de door Brown opgerichte nieuwssite The Daily Beast. Zij reconstrueert wat er gebeurd zou kunnen zijn in Perugia in de nacht van 1 op 2 november 2007, toen de 22-jarige Engelse studente Meredith Kercher in haar eigen studentenkamer met messteken om het leven werd gebracht.

Het kwam Tina en Barbie op een enorme stroom hatemail te staan. Amerika had namelijk vanaf het begin besloten dat Amanda Knox, de adembenemend mooie Amerikaanse studente uit Seattle die samen met haar Italiaanse vriendje Raffaele Sollecito in de nacht van 1 op 2 november in een nevel van drugs en alcohol haar roommate Meredith zou hebben vermoord na een sadistische seksuele treiterpartij, onschuldig was.

Dat kon niet anders. Je kunt er niet zo uitzien en zoiets ergs doen. Angel Face is de vertaling van Amanda’s Italiaanse bijnaam in de pers: Faccia d’Angelo. En ook het uiterlijk van haar vriendje Raffaele, een Italiaanse Harry Potter, kon niet anders dan bewijzen dat er sprake was van een vreselijk misverstand. Kijk die hartveroverende kids nou toch eens aan! Tel daarbij op de Italiaanse justitie, die natuurlijk op het niveau van een bananenrepubliek staat, en de conclusie vanuit Amerika was glashelder vanaf dag één: Free Amanda, zoals stond op de T-shirts die in Seattle werden gedrukt en door het hele land werden verspreid.

De ‘Zaak Amanda’, zoals hij al snel werd genoemd, is een buitengewoon complexe zaak. De setting wordt goed omschreven door Tina Brown in haar voorwoord voor Angel Face: ‘De pittoreske Umbrische heuvelstad Perugia lijkt de ideale setting voor culturele en taalkundige verrijking. Maar voor de kids die zich inschrijven voor de buitenlandse studieprogramma’s van de universiteit van Perugia is vooral de reputatie van de stad als partycentrum de grote aantrekkingskracht. De langdurige onderzoeken naar de mores van Merediths vermeende killers Amanda en Raffaele hebben een genadeloze cultuur van seks, drugs en alcohol aan het licht gebracht. Pas door Merediths gruwelijke dood werd duidelijk dat de Engelse studente en haar roommate zich hadden ingelaten met een groep die doelbewust op zoek was naar de diepste afdaling in het kwaad.’

Amanda en Raffaele zijn op maandagavond 3 oktober jongstleden echter in hoger beroep vrijgesproken. Perchè il fatto non susiste (Omdat het feit niet bestaat), luidde de formulering van het Assisenhof in Perugia. Het feit dat Meredith is vermoord bestaat natuurlijk nog steeds wel, maar door wie, dat is een groot raadsel. Het kroonbewijsstuk, het mes, bleek na het in het hoger beroep gelaste tweede sporenonderzoek toch niet voldoende bewijsbaar bezoedeld met het DNA van Amanda (op het heft) en Meredith (op het lemmet). In het eerste sporenonderzoek voor de rechtbank gold het mes wel als bewijs en daarom waren Amanda en Raffaele tot respectievelijk 26 en 25 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Amanda kreeg een jaar meer omdat ze in haar nooit opgehelderde hoeveelheid leugens over die nacht een onschuldige als de dader had aangewezen: Patrick Lumumba, de eigenaar van bar Le Chique (waar Amanda een studentenbaantje had), een Congolees die na twee weken gevangenis totaal niets met de moord te maken bleek te hebben.

Patrick Lumumba maakte plaats voor ‘een andere zwarte’, zoals het meteen denigrerend heette in de Italiaanse en de Amerikaanse pers: van Rudy Guede, afkomstig uit Ivoorkust, was wel onomstotelijk bewezen dat hij aanwezig was op de plaats van misdaad in die nacht. Rudy’s sporen zijn all over the place: zijn in bloed gedrenkte voetstappen naast het dode lichaam van Meredith, zijn vingerafdrukken met bloedsporen op de muur, en – onsmakelijk detail – Rudy’s drollen nog drijvend in de wc. Rudy, een van de talloze lokale drugsdealertjes waar de studentenscene in Perugia van wemelt, is apart berecht omdat hij heeft gekozen voor het rito abbreviato, een verkorte en versimpelde procedure met een pro deo-advocaat, een mogelijkheid die het Italiaanse recht biedt. In ruil voor zijn schuldbekentenis en voor zijn getuigenis dat hij de misdaad samen met Amanda en Raffaele heeft begaan, is Rudy Guede veroordeeld tot zestien jaar, voor zijn daad ‘in samenspanning met anderen’.

Maar welke anderen, nu Amanda en Raffaele zijn vrijgesproken? Het DNA-materiaal ging in het tweede sporenonderzoek als bewijs onderuit. Het eerste sporenonderzoek was een rommeltje, zoals ook omschreven in Angel Face. Het onderzoeksteam dat in de eerste uren na de moord het lichaam, de kamer en het studentenhuis van Meredith heeft doorzocht, was het verkeerde team. Dit was in zeker opzicht te wijten aan het schimmige gedrag van Amanda en Raffaele in de cruciale uren direct na de moord.

Toen twee agenten van de polizia postale (een team van de staatspolitie dat gespecialiseerd is in informaticacriminaliteit) op de ochtend van 2 november 2007 om 12.35 uur het trapje afdaalden naar de Via della Pergola no.7, troffen ze een ‘verward en geschrokken ogende’ Amanda en Raffaele op de drempel voor de ingang. Naast Amanda stond een nog natte emmer met een nadruipende mop. Ze waren juist op weg naar het privé-appartement van Raffaele een paar honderd meter verderop, verklaarde Amanda, omdat daar een lek in de gootsteen was. Vandaar de emmer en de mop. De agenten hadden twee mobieltjes in de hand, die door een buurvrouw van de Via della Pergola no.7 onder haar rozenstruiken waren gevonden. De simkaarten van beide mobieltjes stonden op naam van Meredith Kercher; een Engelse en een Italiaanse. De informatica-agenten die de mobieltjes kwamen terugbrengen, waren verbaasd over de situatie die ze aantroffen. Want, zo bleek, er was ingebroken in het huis. Althans, dat zeiden Amanda en Raffaele. Nu de agenten er toch waren, waren ze misschien geïnteresseerd om dit te weten, en wellicht ook dat Amanda ‘een soort bloedsporen’ had aangetroffen in de badkamer. Ook opvallend was het feit dat de kamer van een van de studenten, toevallig dezelfde Meredith Kercher van de simkaarten, van binnenuit op slot zat.

Dan arriveert het onderzoeksteam van de informaticapolitie, de ERT (Esperti Ricerca Tracce), gespecialiseerd in computercriminaliteit, niet in moord. De huiszoeking gaat van start, en de aandacht gaat vooral uit naar de dichte deur van Meredith. De politie heeft geen huiszoekingsbevel, maar de nieuwsgierigheid is groot, en daarom besluiten twee in de haast door Amanda opgetrommelde studentenhuisgenoten met stilzwijgende goedkeuring van de politie om Merediths deur in te trappen. Vanaf de drempel is een plas bloed en een blote voet zichtbaar, de rest van Meredith is bedekt met een donsdek. Amanda en Raffaele staan achteraan het groepje van inmiddels zo’n vijftien man en spurten als eersten gillend naar buiten, de tuin in. Vanaf het punt waar zij stonden was het onmogelijk om iets te zien, maar Amanda pocht later bij iedereen die het maar wil horen dat zij degene is die het dode lichaam van Meredith heeft ontdekt, ‘op haar knieën voor de kast’. Dat is een opmerkelijk statement, omdat de dode Meredith niet voor de kast lag, maar daar mogelijk wel de fatale doodsteek in haar halsslagader heeft gekregen. Merediths doodsstrijd moet lang hebben geduurd – ze is uiteindelijk gestikt in haar eigen bloed – maar ze heeft zich nog weten te verslepen naar het midden van de kamer, waar ze ruggelings met wijdopengesperde ogen onder een donsdek werd gevonden. Helaas maakt het ERT-team van de informaticapolitie veel fouten in het vergaren van het bewijsmateriaal, fouten die allemaal keurig zijn geregistreerd door een videocameraatje van een plichtsgetrouwe collega. Met dezelfde rubber handschoenen worden verschillende bewijsstukken opgepakt. Cruciaal materiaal, zoals Merediths met een mes opengesneden bh, blijft weken in de kamer onder haar bed liggen (op het haakje van haar bh werd in het eerste sporenonderzoek het DNA van Raffaele aangetroffen, maar het tweede onderzoek accepteerde dit bewijsstuk niet omdat het haakje inmiddels was verroest). Een sweater van Meredith met geronnen bloed wordt pas maanden na dato door het tweede onderzoeksteam onder uit de wasmand gevist, enzovoort.

Hadden de twee fidanzatini diabolici (‘de diabolische verloofdes’, een van de vele bijnamen van Amanda en Raffaele) wel meteen het alarmnummer 112 gebeld, dan was alles mogelijk heel anders gelopen. Dan was de RIS (Reparti Investigazioni Scientifiche) van de carabinieri uitgerukt, dat gespecialiseerd is in moord. Maar het feit dat ze dat niet hebben gedaan, zou verklaard kunnen worden uit de getuigenis van de bediende van de Conad-kruidenierswinkel vlakbij Via della Pergola no.7. ‘Ik herinner mij Amanda heel goed’, aldus de bediende, ‘vlak nadat ik de rolluiken omhoog had getrokken op 2 november 2007, om 07.45 uur zoals iedere dag, stond ze bij de schoonmaakmiddelen. Ze heeft een heel bataljon gekocht, kan ik me herinneren.’

Van alle informatie die Barbie Natza Ladeau in Angel Face heeft weten op te duiken, blijft dit detail op de een of andere manier het meest hangen. Amanda die met een puffy face (zoals ook op de politievideobeelden van later die dag goed te zien is) om 07.45 uur bij de schoonmaakmiddelen van de Conad staat, zo te zien na een wilde nacht. ‘Ja, die bediende is ook verhoord in het eerste proces’, zegt Barbie, ‘maar, typically Italy, hij kon geen kassabon van haar aankopen op dat vroege uur produceren. En dus gold zijn getuigenis niet als voldoende bewijs.’

Wat Amanda en Raffaele in de nacht van 1 op 2 november 2007 precies hebben uitgespookt, is nooit duidelijk geworden. Ze hebben talloze verschillende versies van die nacht gegeven en uiteindelijk, naarmate het bewijsmateriaal almaar zwakker en zwakker werd, is door hun advocaten besloten tot een totale ontkenning van hun aanwezigheid in Via della Pergola no.7. Ze zouden de hele avond bij Raffaele thuis pot hebben gerookt, filmpjes hebben gekeken (Stardust en Amélie), wat hebben gekokkereld en natuurlijk seks hebben gehad, want dat hadden ze non-stop vanaf het moment dat ze elkaar hadden leren kennen (een paar weken eerder). Controle heeft uitgewezen dat er die avond geen films zijn gedownload op Raffaele’s computer, en dat Amanda en Raffaele op precies hetzelfde tijdstip hun mobiele telefoon hadden uitgeschakeld – om half negen op de avond van 1 november – en ook op precies hetzelfde tijdstip hun telefoon weer hadden aangezet – om zes uur op de ochtend van 2 november. Volgens versie nummer zoveel van die nacht zouden Raffaele en Amanda ‘tot diep in de ochtend hebben uitgeslapen’.

WAT IN Angel Face wordt beweerd, staat grotendeels ook in de politierapporten. Toch weegt het loodzware circumstantial evidence niet op tegen de twijfels over de DNA-sporen. Althans niet in deze fase van het proces. Italië kent voor moordzaken het Assisenhof, oftewel rechtspraak met een volksjury, net als België en Frankrijk. Anders dan in België en Frankrijk bestaat in Italië ook nog het Assisenhof in beroep, dat de veroordeling van Amanda en Raffaele op 3 oktober heeft omgezet in een vrijspraak. Maar dan rest nog het Cassatiehof, vergelijkbaar met de Nederlandse Hoge Raad, dat gaat over de juiste toepassing van het recht. Over de feiten kan het Cassatiehof niet oordelen, maar wel over de wijze waarop het Assisenhof de feiten heeft gebruikt in zijn motivering, de kwaliteit en betrouwbaarheid van het onderzoek et cetera. En het lijkt bijna of de president van het Assisenhof in beroep in Perugia hoopt dat zijn vonnis wordt vernietigd door het Cassatiehof. ‘Onze vrijspraak is het resultaat van de waarheid zoals die in het proces naar voren kwam’, zei president Pratillo Hellman op 5 oktober. ‘Maar de ware waarheid zou een andere kunnen zijn, ze zouden schuldig kunnen zijn, maar wij hadden niet de bewijzen.’

Een opmerkelijke uitspraak voor de president van een Hof. Ook de open brandbrief van de twee experts van het sporenonderzoek van het Openbaar Ministerie van Perugia aan de militante linkse krant Il Fatto Quotidiano is opmerkelijk. ‘DNA kan alleen via direct contact worden achtergelaten’, schrijven de experts, ‘op het lemmet van het mes zit Merediths DNA. Dat Amanda’s DNA op het heft eventueel ook gevolg zou kunnen zijn van het feit dat dit het keukenmes was van Raffaele, haar vriendje, doet aan dat feit niets af. Het mes is gevonden in de keuken van Raffaele, dat klopt, maar met Merediths DNA op het lemmet. Dat zegt genoeg.’ Net zo goed houden de experts vol dat onomstotelijk vaststaat dat er DNA van Raffaele op het ijzeren haakje van Merediths bh zit. ‘DNA is geen mening, maar een feit.’

Inderdaad kun je je afvragen waarom het tweede sporenonderzoek voor honderd procent wel en het eerste helemaal niet wordt vertrouwd. Nog los van de vraag hoe het dan zit met de sporen van Rudy Guede, die in het eerste onderzoek direct aan het licht kwamen en tot zijn veroordeling hebben geleid. ‘You can’t pick your evidence,’ zegt Barbie Latza Nadeau. Overigens heeft ze onverminderd vertrouwen in de Italiaanse justitie, zoals vanaf het begin. ‘Ze konden niet anders dan dit besluiten,’ zegt Barbie, ‘wat mij verwondert is de reactie van mijn landgenoten. Voor Amerika stond de Italiaanse justitie op het niveau van Burundi toen Amanda schuldig was, en nu ineens is Italië al met al toch a civil country.’

Dat is inderdaad wat het meest verbaast in de Zaak Amanda. De blinde, gepassioneerde manier waarop Amerika vanaf de eerste seconde en zonder twijfels als één blok achter Amanda stond, alsof er iets bewezen moest worden. ‘It’s funny, isn’t it,’ zegt Latza Nadeau, ‘onze kinderen sturen we naar het oude Europa “voor de echte cultuur”, waarbij Italië uiteraard favoriet is, maar als er dan iets gebeurt dat buiten het studiepretpakket valt, dan ineens blijken ze midden in de rimboe te zitten. Het was van Oprah tot opinieleiders van links en rechts meteen van Free Amanda, niemand heeft de stukken gelezen, de Amerikaanse journalisten die voor de hoogtepunten in het proces naar Perugia werden gevlogen spraken of verstonden geen woord Italiaans, maar één ding was zeker: Amanda was onschuldig.’

Het ‘Fort Knox’, zoals de familie van Amanda wordt genoemd, is onbenaderbaar voor onafhankelijke journalisten als Barbie. De contracten voor het Dit is mijn leven-boek van Amanda, de film en exclusieve talkshow-optredens zijn al getekend. De familie Knox is talloze keren op en neer gereisd naar Perugia op kosten van de networks, en ook de hotel- en verblijfkosten waren voor rekening van de media. Over Amanda (want niemand heeft het over Meredith) is een tv-film gemaakt door Lifetime, Amanda Knox: Murder on Trial in Italy. En alweer over Amanda zijn inmiddels al twintig boeken verschenen, in het Engels en het Italiaans.

Barbie is net klaar met het laatste hoofdstuk, dat zal worden toegevoegd aan Angel Face. ‘De verleiding is groot om de Amanda-dossiers nu eindelijk eens naar de kelder te verplaatsen’, zegt ze, ‘maar ik denk dat er nog een staartje komt.’ Eigenlijk zou ze nu het liefst beginnen aan een boek over Joran van der Sloot, die haar ook buitengewoon fascineert. ‘Those kids, what do they think? That life is a videogame?’ De Engelse familie van Meredith heeft zelfs nu nog de zelfbeheersing om op de tong te bijten en ‘de beslissingen van de Italiaanse justitie in alle vertrouwen af te wachten’. Ze hebben alle aanbiedingen geweigerd.