TELEVISIE

Amateuristisch zeurjournaal

Beagle

Nieuwsgierig afgestemd op Beagle Scheepsjournaal, nieuw zaterdags ankeilertje van het ware zondagse werk, de Nederlands-Vlaamse megaproductie Beagle: In het kielzog van Darwin. Was de Stad Amsterdam in het moederprogramma diezelfde week al bij Vuurland, hier bleek het schip nog via Kaapverdië naar Salvador de Bahia onderweg. Eigenaardig maar te rechtvaardigen in geval van prachtmateriaal dat de reguliere uitzending niet haalde; of van een formule ten gerieve van scheepsfanaten die alles willen weten van het echte zeilwerk en het leven aan boord. Geen van beide. We horen een vrouw. Ongeschoolde commentaarstem, met bar weinig vrolijkheid. Nog net geen Pauline Broekema die in het NOS Journaal alle leven tot lijden bestempelt, maar het enthousiasme van Darwin, O’Hanlon, Draulans is ver weg. De walvis met mosselpokken die we destijds al uitgebreid gezien hadden, daar wordt ze even blij van, maar dan wordt het zwaar weer, wordt ze misselijk, later ook bang en horen we ‘ik mis je’. Zonder te weten wie ‘ik’ en wie ‘je’ is. Dat geeft het iets onaangenaam particuliers. De evenaar wordt overgestoken en de al bekende ongeinrituelen worden nu voorzien van het commentaar: ‘Had ik dat geweten, had ik niet meegedaan.’ Gelijk heeft ze, maar wat moeten wij ermee?
Bereiken ze land, is het weer niet goed. Voor wetenschappelijk onderzoek naar culturele verschillen bij geurwaarneming moeten voorbijgangers op Kaapverdië aangeklampt – maar het is zó warm. Gelukkig komen er in het ook al weer warme Brazilië journalisten aan boord die dan meteen even kunnen ruiken: hoeft zij tenminste straks niet de straat op. Dat zo een reis heel wat ongerief meebrengt neem ik onmiddellijk aan, maar wie of wat is gediend met dit amateuristisch Beagle Zeurjournaal?
Nee, dan de hoofdmoot, Beagle: In het kielzog van Darwin. Daarin beklaagt Simon Keynes, Brits historicus, ook al weer nazaat van Darwin, zich over de kou bij Vuurland, om zich prompt te generen voor zijn verwendheid: al die warme kleding en veilige schepen terwijl Darwin, FitzRoy en de Beagle-bemanning pas echt afzagen. Die vijftiende aflevering begon al zo mooi met O’Hanlon die uit Darwins reisverslag het op een haar na vergaan bij Kaap Hoorn in 1833 beschrijft; prompt gevolgd door archiefbeelden uit 1929, gefilmd aan boord van een ander Brits zeilschip dat op diezelfde plek in vliegende storm belandt. Met fraai commentaar uit die tijd en beelden van een bemanning die in onmogelijke omstandigheden het schip in bedwang moet zien te houden. Andere koek dan speelfilmnatuurgeweld. Zoveelste bewijs van grondige voorbereiding, van archiefonderzoek, van dramaturgische opbouw van de vertelling.
Esthetisch mooi ook vanwege prachtige tekeningen die in 1833 door Conrad Martens, scheepskunstenaar van de Beagle, waren gemaakt en vanwege schitterende beelden van de Stad Amsterdam in het natuurlijk decor van zuidelijkst Amerika. En mooi vooral vanwege het kinderlijk enthousiasme van al die wetenschappers, permanent aan boord of even langskomend, van kwalexpert tot antropoloog. Vol verwondering over de schepping – excuseer, evolutie; vol bewondering voor Darwin. Vol liefde vooral voor eigen en andermans vak. O’Hanlon ontpopt zich als pater familias, komisch en roerend duo vormend met slapie Anthony Smith, jong kunstenaar en bioloog, even getalenteerd als Martens. Soms glijdt de nestor uit. Chili en Argentinië loeren in die hoek continu naar elkaar, soms op rand van oorlog. Dus gaat het gesprek over territoriumgedrag. O’Hanlon vertelt over chimpanseemannetjes die brullend hun terrein afbakenen. Sarah Darwin over de lieflijker baltsvormen die prieelvogels erop nahouden. Braaf toneelstukje. Dan vertrouwt O’Hanlon ons in dit verband toe dat alle kunst en wetenschap zijns inziens is voortgekomen uit ‘onze’ liefde voor het vrouwelijk geslacht. Vrouwelijke kunstenaars en wetenschappers had je in Sir Redmonds tijd kennelijk nog niet. De schat.

Beagle Scheepsjournaal, zaterdags, Nederland 2, 21.40 uur. Beagle: In het kielzog van Darwin, zondags, Nederland 2, 21.10 uur