Ambtenarensocialisme houdt Berlijn in zijn greep

Berlijn – In de hal van vliegveld Berlijn-Schönefeld staat een reclame: ‘Berlijn is geen stad, het is een levensinstelling’. De slogan is duidelijk niet bedoeld voor de bewoners maar voor de steeds verder groeiende stroom toeristen.

De reclamejongens weten immers precies met welke verwachtingen de bezoekers hier aankomen. ‘Berlijn als levensinstelling’ moet verwijzen naar de dynamiek van de stad, de uitstraling van creativiteit, de snelle start-ups en het alternatieve uitgaanscircuit. Voor de toeristen wil Berlijn niet meer de failliete stad van vijftien jaar geleden zijn, maar de vrolijke hoofdstad van het economisch sterkste land van Europa.

Het reclamebureau heeft echter niet met de actualiteit rekening gehouden, waardoor zo’n leus begin 2016 dubbelzinnig overkomt. De vluchtelingencrisis heeft wereldwijd namelijk ook de schaduwzijde van de Berlijnse ‘levensinstelling’ laten zien. Een ‘mislukte stad’ was onlangs de vernietigende conclusie van het weekblad Der Spiegel. De falende aanpak van het Landesamt für Gesundheit und Soziales (Lageso) in de vluchtelingenopvang was hiervoor de aanleiding. Dagenlang moeten verkleumde vluchtelingen er voor de deur wachten, ook als ze ziek of zwanger zijn. Dat een valse melding van een gestorven 24-jarige Syrische vluchteling vorige week door alle media werd geloofd, zegt genoeg over de negatieve reputatie van dit ambt.

Voor veel Berlijners is het Lageso-fiasco slechts het topje van de ijsberg van oude en nieuwe ambtelijke pijnlijkheden. Maanden duurt het om een simpele afspraak op het Bürgeramt geregeld te krijgen; schoolgebouwen brokkelen af; vuilnis kan wekenlang op straat liggen.

Volgens de Berlijnse krant Der Tagesspiegel is 25 jaar na de val van de Muur een nieuwe tweedeling in de stad ontstaan. Aan de ene kant is er inderdaad de ‘creativiteit en levenslust’ van het ‘nieuwe Berlijn’, aan de andere kant zijn daaronder de oude structuren van de gedeelde stad blijven bestaan. Dit ‘grauwste ambtenarensocialisme’ zorgt er volgens de krant voor dat weinig goed functioneert, omdat hierin ‘de letterlijke opvolging van de voorschriften belangrijker is dan het gezonde mensenverstand’.

Misschien is dat wel het wrange voordeel van het drama rond de vluchtelingenopvang in Berlijn. Het stedelijke bestuursapparaat kon zich jarenlang verschuilen achter de dynamische reputatie die de stad – ondanks het beleid – heeft opgebouwd. Nu kan dat niet meer. Het kan zelfs zomaar gebeuren dat sommige politici en ambtenaren zich voor dit aspect van de ‘Berlijnse levensinstelling’ zullen moeten verantwoorden.