Amerika is een fantasie

Geert Mak somt in zijn achtervolging op John Steinbeck de overbekende Greatest Hits uit de Ameri kaanse Geschiedenis op, terwijl de Amerikanen zelf die nauwelijks nog kennen.

Medium mak reizen zonder john

In september 1960 ondernam schrijver John Steinbeck een tocht door Amerika, vanuit zijn woonplaats Sag Harbor, aan de oostkust, over het platteland, langs de grote steden, de kleine dorpen, en weer terug – met in zijn hoofd de hamvraag wat Amerikanen Amerikanen maakt. Precies vijftig jaar later, in september 2010, maakte historicus Geert Mak dezelfde tocht, om te onderzoeken wat er van de observaties van Steinbeck is overgebleven, wat er van het goedburgerlijke jaar 1960 in 2010 nog terug te vinden is.

Van beiden werd nooit meer iets vernomen.

Nee, grapje – maar ook dat was een passend einde geweest voor beide projecten: zowel Steinbeck als Mak onderkent het Don Quichot-achtige aspect van de reis, het besef dat hij te grote vragen stelt, dat je niet kunt afdwingen dat de kern van de Amerikaanse identiteit zich zomaar aan je zal openbaren. Toch leverden ze twee buitengewoon leesbare boeken op, Travels with Charley (1962) van Steinbeck, en nu Reizen zonder John: Op zoek naar Amerika van Geert Mak.

Het is verstandig om meteen te zeggen dat het onvergelijkbare grootheden zijn. Travels with Charley is het werk van een romanschrijver, Reizen zonder John het werk van een historicus. Steinbeck is dichtbij, Mak is ver weg. Steinbeck schrijft persoonlijk, loopt op goed geluk een kerk binnen en durft toe te geven hoezeer de woorden van de dominee van dienst hem van energie en hoop voorzien; Mak citeert liever dan dat hij observeert, loopt een kerk binnen en weidt een hoofdstuk lang uit over de Quakers en de Rapture, over de Great Awakening en tv-dominees. Steinbeck is een Amerikaan die in de drie woorden die een klant er ’s ochtends aan vuil maakt om in een koffietent een refill te krijgen de mentaliteit leest van een streek (‘An early morning waitress in New England leads a lonely life’); Mak is een Nederlander die keurig met vaste gasten en voorbijgangers praat maar uiteindelijk zijn autoriteit zoekt in citaten van andere, Amerikaanse, journalisten en historici.

Steinbeck praatte hardop tegen zijn Franse poedel Charley (een unieke hond, schrijft Steinbeck: ‘He respects the right of cats to be cats although he doesn’t admire them. He turns his steps rather than disturb a caterpillar. His ­greatest fear is that someone will point out a rabbit and suggest he chase it’) en excuseerde zich tegen hem als hij voor de route moest vertrouwen op de sterren; Mak werd vergezeld door zijn echtgenote, Mietsie, die hem waarschijnlijk niet eens hoefde te helpen met het instellen van de TomTom.

1960 is een goed jaar voor Mak om te beginnen.

  • De rest van dit artikel is alleen beschikbaar voor vaste abonnees. Zij kunnen hier inloggen om de rest van dit artikel te lezen.
  • Als u al een abonnement op De Groene Amsterdammer heeft maar nog geen gebruikersnaam en wachtwoord, klik dan hier om u te registreren.
  • Geen toegang? Klik dan hier om de abonnementen te bekijken of neem voor slechts vier euro week-toegang tot het gehele digitale archief en lees De Groene van deze week tevens in pdf op uw scherm of iPad.