De slag om het Capitool: Bijna een machtsgreep

Amerika op een kruispunt

Alleen als het volledige stelsel zich tegen Donald Trump en zijn getrouwen keert, is de Amerikaanse democratie te redden.

Een groot deel van de Republikeinse Partij weigert Trump aan te wijzen als aanstichter van de aanval op het Capitool © Ahmed Gaber / Reuters

Nadat op 6 januari de relschoppers uit het Capitool waren verwijderd, kwam een aantal van hen bijeen in de lobby van het Grand Hyatt Hotel, op een steenworp afstand van Capitol Hill. Er werden cocktails besteld, alsof het de nazit van een sportwedstrijd betrof. Het illustreert hoezeer de schenders van Amerika’s parlement leefden in de overtuiging dat ze deelnemer waren geweest in een vertoning. Amerikanen spelen graag veldslagen na, compleet met uniformen, de rook van geweerschoten en soldaten die tijdelijk dood neervallen. Na afloop wordt er samen gegeten en gedronken.

Het grimmige spektakel in Washington was niet het uitbeelden van Gettysburg, Lexington of een andere historische veldslag, maar die van een actueel scenario dat speciaal voor het nu verzonnen was: dappere patriotten die gestolen verkiezingen kwamen rechtzetten. ‘De rollenspel-coup’, noemde politiek commentator Bruno Macaes het in een artikel in City Journal, een New Yorks tijdschrift. Het grote verschil was dat de grens tussen spel en realiteit werd opgeheven. Er vielen daadwerkelijk slachtoffers, er werden daadwerkelijk vernielingen aangericht en de Amerikaanse democratie lag echt in de waagschaal.

Toen het Capitool weer enkel onderdak bood aan mensen die daar behoren te zijn, besloot een deel van de Republikeinse Partij de fictie te blijven voortzetten. De relschoppers waren binnengevallen toen het Congres de verkiezingsresultaten staat voor staat afging en bij de A van Arizona was – de aanval, ingezet na de speech van Trump, was minutieus getimed. Ongeacht de levensbedreigende situatie voor henzelf en hun collega’s en het feit dat misdadigers hun werk onmogelijk probeerden te maken, stemden tientallen Republikeinen daarna alsnog tegen het goedkeuren van de uitspraak van het kiescollege dat Biden en Harris de verkiezingen hebben gewonnen. Ze probeerden het bij Arizona, bij Pennsylvania en bij Wisconsin. Als de Republikeinse fractie iets groter was geweest, had er daadwerkelijk een machtsgreep plaatsgevonden.

Sommige deelnemers aan de grote leugen waarmee Trump zijn presidentschap afsluit hielden het voor gezien. Lindsey Graham, senator uit South Carolina, zei ‘genoeg is genoeg, ik doe niet meer mee’, nadat de stemming was hervat. Het zijn woorden die onderstrepen dat Republikeinen niet geloofden in de waarachtigheid van hun claims dat er verkiezingsfraude is gepleegd. Volgens Graham hadden hij en de president een ‘hell of a ride’ gehad. Zo werd politiek een pretpark, met een spannende achtbaan waar je uit kunt stappen als je er misselijk van wordt.

Andere senatoren hielden de façade overeind. Onder hen Ted Cruz, die het opnam tegen Trump bij de Republikeinse voorverkiezingen in 2015, Trump afschilderde als een gevaar voor de partij, maar daarna een transformatie onderging tot loyale Trump-acoliet. Ook Josh Hawley, een senator uit Missouri die een trotse vuist opstak richting de ‘Maga’-menigte toen hij op 6 januari aan het eind van de ochtend het Capitool betrad, bleef het verzet tegen de verkiezingsuitslag volhouden.

Cruz en Hawley zijn geen backbenchers uit een marginale vleugel binnen de Republikeinse Partij. Cruz heeft zijn presidentiële ambities waarschijnlijk niet opgegeven. Als beloning voor zijn loyaliteit zette Trump hem op zijn lijst van mogelijke benoemingen voor het Supreme Court. Hawley geldt als een jonge belofte bij de Republikeinen. Hij is een van de gezichten van ‘common good conservatism’, een ideologische stroming die christelijk geïnspireerd sociaal conservatisme, nationalisme en een overheid die een actieve rol op zich neemt in het vormgeven van de economie met elkaar wil combineren. Het was, in andere woorden, de toekomst van de Republikeinse Partij die de meest volhardende uitdragers van Trumps fictiepolitiek vormde.

Ook bij de lokale staatsfracties van de Republikeinse Partij lijkt 6 januari niet tot een nieuwe koers te leiden. The New York Times tekende een verslag op van een partijbijeenkomst op 8 januari. Geen van de aanwezigen zag Trump als aanstichter van de aanval op het Capitool. Vertegenwoordigers uit verschillende staten spraken de hoop uit dat Trump de komende jaren een actieve rol in de partij blijft spelen, in ieder geval als stemmentrekker. Toen Trump inbelde om de bijeenkomst toe te spreken, werd hij met applaus onthaald.

Wie probeert zand in de electorale machine te gooien plaatst zichzelf buiten de democratie

Zo tekent zich een tafereel af dat zo mogelijk nog schokkender is dan het binnendringen van het Capitool zelf. De Republikeinen die Trump op geen enkele manier als verantwoordelijke zien. Trumps enablers in het Congres die een aanval op het parlement niet zagen als aanleiding om het verspreiden van valse informatie over de verkiezingen te staken, terwijl de geweldplegers even verderop het glas hieven op hun daad. Dat ze een Grand Hyatt Hotel hadden uitgekozen voor de afterparty is symbolisch. Deze hotelketen hielp Trump decennia terug met de aankoop van zijn eerste vastgoedproject en deed daarmee de eerste grote investering in het sprookje van de succesvolle zakenman-president.

Het is nu een andere hotelketen die besloot om donaties te staken aan Republikeinen die tegen de verkiezingsuitslag hebben gestemd. Voor Marriott was de aanval op het Capitool een reden om hun politieke sponsoring te herzien en niet langer geld te geven aan politici die, aldus het persbericht, ‘destructieve gebeurtenissen’ hadden uitgelokt. Marriotts beslissing bleek een startschot voor het doorsnijden van de financiële banden tussen grote bedrijven en Trump-getrouwe Republikeinen. Onder andere verzekeraar Blue Cross Shield en Commerce Bank volgden Marriotts voorbeeld.

Amerika’s professionele golfbond wil niet langer kampioenschappen organiseren bij Trumps golfclub. Wall Street-firma’s als Goldman Sachs, Morgan Stanley en Citigroup hebben aangekondigd voorlopig al hun politieke sponsoringen op pauze te zetten.

Bedrijfsgeld is al tijden de grote derde speler in de Amerikaanse politiek, naast kiezers en politici. Deze dollarreserves zijn zo nauw verweven met de Amerikaanse democratie dat verandering niet kan plaatsvinden tenzij ook geldstromen worden verlegd. Alleen de kiezer of de partij zelf is in de VS op dit moment niet bij machte om een autoritaire aanval op de democratie af te wenden.

Trump kon vier jaar geleden de Republikeinse Partij overnemen en die in korte tijd transformeren tot een club nederige dienaars die zijn verzinsels naspraken en hem de hand boven het hoofd hielden. Een electorale afstraffing werden de verkiezingen van 2020 vervolgens niet – de Democratische opkomst was simpelweg iets groter. Pas nu ook de leveranciers van financiële brandstof voor het trumpisme dreigen af te haken, groeit de hoop dat met een actief aangemoedigde aanval op het Capitool Trump en de zijnen daadwerkelijk hun krediet verspeeld hebben.

In dit licht moet ook Trumps Twitter-verbod worden gezien. Waar grote Amerikaanse bedrijven de vier jaar durende ondergraving van Amerika’s democratie financieel steunden, schonken sociale media Trump en de Republikeinen iets nog veel kostbaarders: een manier om kosteloos propaganda te verspreiden naar miljoenen binnen en buiten de VS. Met name Twitter was een gratis brug over de reguliere media heen en bood gelegenheid om zonder tussenkomst van vragenstellers en feitencheckers een verzonnen werkelijkheid op te tuigen.

Dat Twitter nu Trump de megafoon uit handen neemt lokt een ingewikkelde discussie uit over vrijheid van meningsuiting, censuur en de macht van grote tech-bedrijven. Tegelijk is de president het zwijgen opleggen omdat hij oproept tot een staatsgreep een vorm van verlate corporate social responsibility. Twitter wil het om zeep helpen van de Amerikaanse democratie niet op zijn geweten hebben. Ook is het welbegrepen eigenbelang: het bedrijf is groot geworden dankzij de Amerikaanse democratie waar de vrije markt een essentieel onderdeel van is. Door de Twitter-president op mute te zetten draagt het bedrijf bij aan het beschermen van de eigen bestaansvoorwaarden.

Ongetwijfeld probeert Big Tech op deze manier ook voor te sorteren op eventuele regulering en antitrustzaken onder de Biden-regering. De bijvangst is dat de infrastructuur die autoritair-rechts nodig had om de macht te grijpen in de VS wordt ontmanteld. Stripe, een betalingsbedrijf dat door de Trump-campagne wordt gebruikt om donaties op te halen, zegt niet langer transacties te zullen verwerken voor de vertrekkende president. Toen de Trump-achterban en Trump zelf hun toevlucht zochten tot communicatiedienst Parler besloot Amazon geen serverruimte meer aan het bedrijf te verkopen. Apple verwijderde de Parler-app uit de App Store.

De bedrijven die zich van Trump en Republikeinen distantiëren stellen zich zo op het standpunt dat er gevolgen zijn van het aanwakkeren van gewelddadig verzet tegen een eerlijke verkiezingsuitslag. Hiermee groeit ook de druk op het Congres om hetzelfde te doen. Het waren de leden van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat zelf die het doelwit waren van de opgehitste meute. Mogelijk had Pence inderdaad gebungeld aan de galg die ze hadden klaargezet buiten het Capitool. En dus klinkt er een steeds luidere roep om Trump af te zetten en wellicht ook strafrechtelijk te vervolgen wegens landverraad. Deze impeachment zou ook anders zijn dan de voorgaande. Toen was het een manier van het Congres om toezicht te houden op de president. Nu zou het zelfverdediging zijn van een democratisch instituut dat werd aangevallen.

En net als de beslissing van de politieke geldschieters en digitale platformen zou impeachment niet alleen maar symbolisch zijn. Met een meerderheid van stemmen kan de Senaat Trump voor de rest van het leven verhinderen zich kandidaat te stellen voor een politieke positie. Het signaal dat daarvan uitgaat is glashelder: wie probeert zand in de electorale machine te gooien plaatst zichzelf buiten de kaders van de democratie. Om duidelijk te maken dat Trump een ongekend gevaar vormt, verwezen de opstellers van Trumps impeachment-aanklacht dan ook naar het Veertiende Amendement, aangenomen na de Amerikaanse Burgeroorlog. Dit verbiedt een politiek ambt voor iedereen die deelneemt aan ‘opstand of rebellie tegen de Verenigde Staten’.

Joe Biden en de Democraten staan voor een historische keuze, concludeerde journalist Osita Nwanevu in The New Republic. De aanval op het Capitool bracht Amerika op een kruispunt, schreef hij. Nu Trump en de Republikeinen die met hem meewerkten tot alles bereid bleken, moeten ze met alle mogelijke middelen verantwoordelijk gehouden worden. Verspeel die kans, en de toekomst van Amerika als democratie ziet er somber uit, waarschuwde Nwanevu.