Amnon lipkin shahak

MET HET VERDWIJNEN van de apparatsjiks zijn er in Israel eigenlijk nog maar twee soorten politici overgebleven: de gewetenloze manipulator (type Netanyahu en Peres) en de ‘solide’ oud-militair die een tweede carrière in de politiek maakt. Prototype van de tweede categorie was Moshe Dayan. Rabin, Sharon, Weizman en Barak horen in dezelfde rubriek. Nu dient zich als jongste exemplaar in deze rij Amnon Lipkin Shahak aan.

De gemiddelde human quality in het leger is hoger dan onder de ‘snelle jongens’ die met mooipraterij en goocheltrucs omhoogschieten. De gewiekstheid van deze demagogen zal Shahak niet meevallen. Shahak opende zijn campagne als onafhankelijke kandidaat van een nieuwe centrumpartij met de bewering dat hij 'de klus’ geloofwaardiger zal klaren dan de lijsttrekker van de Arbeiderspartij, Ehud Barak. Opiniepeilingen ondersteunen hem. Barak was pijnlijk getroffen met deze extra competitie - hij had Shahak liever als nummer twee of drie aan zijn eigen lijst toegevoegd. Shahak verkondigde echter dat hij weinig geloof hecht aan de kansen van de - met het etiket 'oud links’ opgezadelde - Arbeiderspartij. Zijn eigen lijst in aanbouw bevat nu al namen van een aantal oud-militairen en leden van de geheime dienst, wat in Israel altijd een betrouwbare indruk maakt. SHAHAK, 54 JAAR, afkomstig uit een nette Asjkenazische familie, heeft een indrukwekkende staat van dienst in Israels verdedigingsmachinerie. Sinds zijn achttiende permanent in uniform bracht hij het van officier in de paratroepen tot stafchef. Hij werd meervoudig gedecoreerd wegens heldenmoed. Vanaf 1986 leidde hij de spionageafdeling van het leger. In 1994 speelde hij een rol in de onderhandelingen met de Palestijnen die tot het tweede Oslo-akkoord leidden. Een jaar later maakte Rabin hem opperbevelhebber. Shahak volgde daarmee Barak op. Zowel Barak als Shahak tooien zich nu met Rabins mantel, en beiden waren inderdaad favoriet bij de vermoorde staatsman. Nu moeten zij zich ten opzichte van elkaar profileren, zonder al te harde confrontatie, daar ze in de toekomst wellicht nog zullen moeten samenwerken. Barak liep in het leger telkens twee jaar voor op Shahak, en heeft politiek een nagenoeg identiek profiel. De overeenkomsten in sociale achtergrond - beiden komen uit gegoede Europees-joodse kringen -, carrière en opinies, zullen de spin doctors, die hun cliënten aan het publiek moeten verkopen, voor een zware opgave stellen: wie van de twee is het originele product en wie de imitatie? Omdat het merkonderscheid niet onmiddellijk evident is, zal de nadruk vallen op karakterverschillen. Shahak heeft op zijn concurrenten voor dat hij overkomt als iemand die wel in zijn eigen capaciteiten gelooft, maar niet gedreven wordt door pure machtshonger. Anders dan Bibi is hij geen geboren charmeur die baby’s kust en iedereen alles belooft. Anderzijds mist hij Baraks killer instinct en de nietsontziende genadeloosheid die velen nodig achten om impopulaire maatregelen aan een onwillig gepeupel op te leggen. Maar is de grote man nog van deze tijd? Shahak heeft iets van Rabins imago: de wat onhandige, niet helemaal aan de gepolijste civiele wereld gewaagde ex-militair, die echter door alle schijnbewegingen heen ziet en dankzij zijn fatsoen erin slaagt het vaderland te redden. De vraag is echter of Shahak genoeg charisma heeft. Hij komt warmer en menselijker over dan Barak, maar waar staat hij voor? Zijn opvattingen en intenties lijken op het eerste gezicht nogal vaag. 'Israel first’ en andere fuzzy slogans over eenheid, nationale verzoening ten spijt, staat hij vierkant achter de historische akkoorden van Oslo en Wye. Hij is voor een gedemilitariseerde Palestijnse staat. Jeruzalem moet Israelisch blijven, maar voor de niet-religieuze (dus politieke) aspiraties van haar niet-joodse bevolking moet een faire oplossing worden geboden! Shahak onderschrijft joodse kolonisatie van alle gebieden die tot het grondgebied van de staat Israel behoren, maar sluit ontmanteling van bestaande nederzettingen niet uit. Hij is tegen eenzijdige Israelische terugtrekking uit Libanon, maar voor een territoriaal compromis met Syrië inzake de Golan-hoogvlakte. Shahak heeft het voordeel (nog) niet eenduidig met links geassocieerd te worden. Persoonlijk seculier, maar zich meer 'joods’ dan 'Israelisch’ voelend in een land dat nog steeds zijn identiteit zoekt, houdt Shahak zich ver van het religieus-seculiere mijnenveld. Hij weigert te zeggen of hij in God gelooft of varkensvlees eet. Zolang hij deze dubbelzinnigheid kan volhouden, hoeven ook behoudender kiezers niet voor hem te vrezen. Shahak zou 'blij zijn met een joodse meerderheid’ voor het onvermijdelijke territoriale compromis met de Palestijnen. In de geheimtaal der Israelische politiek betekent dit: een pijnlijke maatregel als Israelische terugtrekking uit bezet Palestijns gebied is legitiemer als de Knesset hem niet slechts bij absolute meerderheid aanneemt, maar met een meerderheid binnen de (joodse) meerderheid, 'omdat Israel per slot van rekening de joodse staat is’. Shahaks opmerking, voor veel Israelische joden een politieke lakmoesproef, zette kwaad bloed bij de Israelische Arabieren, die zich toch al als tweederangsburgers behandeld voelen, en vergroot de kans dat straks een onafhankelijke Arabische kandidaat meedingt en een aantal van Baraks stemmen inpikt. Per saldo dus winst voor Shahak, die ook op andere fronten onder Baraks duiven dreigt te schieten. Zo zou hij populaire, gefrustreerde Laborites als Avrom Burg of Haim Ramon naar zijn nieuwe partij kunnen lokken. Hetzelfde geldt voor teleurgestelde Bibi-klanten als defensieminister Yitzhak Mordechai. CENTRUMPARTIJEN zonder duidelijke ideologie, een terugkerend verschijnsel in Israel, hebben het echter zelden goed gedaan. Ook nu lijkt het niet eenvoudig een alternatieve lijst op te bouwen uit kandidaten die elk op zich capabel genoeg zijn voor het premierschap, maar die elkaar naar het leven staan. Het gevaar is dat zo'n partij alleen voormalige linkse stemmers aantrekt, en daarmee rechts in de kaart speelt. Er zouden zelfs twee of meer centrumkandidaten kunnen meedingen, in een land waar de twee grote partijen eigenlijk toch al centristisch zijn. Versplintering tussen een veelvoud aan would be-premiers zal een tweede ronde onontkoombaar maken. Shahak houdt intussen zijn opties open en heeft zelfs een coalitie met Netanyahu niet uitgesloten, nu 'gematigd rechts bereid blijkt de prijs voor vrede te betalen’. En Netanyahu zou kunnen overleven. Hij heeft de opstand binnen eigen gelederen al de nek omgedraaid. Ondanks het wijdverbreide anti-Bibi-sentiment kan hij, anders dan zijn concurrenten, genoeg conservatieve kiezers omkopen met een (al aangekondigde) verkiezingspolitiek van hernieuwde subsidies voor nederzettingen, economische trucs tegen de snel groeiende werkloosheid en een orthodoxe bekeringswet. Eerste indicaties wijzen erop dat de anti-Arabische sefardische onderklasse van marktkooplui en werklozen in ontwikkelingssteden en verloederde arme wijken opnieuw voor Bibi zal stemmen. Ondanks enkele bedenkelijke - vermoedelijk door verkiezingsopportunisme gedicteerde - uitspraken, zouden Israel, de Palestijnen en de vrede in het Midden-Oosten vermoedelijk meer gediend zijn met Shahak als eerste minister dan met Barak, die vanwege zijn formeel linksere signatuur voortdurend zal moeten bewijzen dat de Arabieren van hem niet te veel hoeven te verwachten. Op tal van punten zou Shahak, de linkse kandidaat binnen het centrum, wel eens progressiever uit de bus kunnen komen dan die van rechts binnen links; Barak was niet voor het Oslo-akkoord en uit zich havikachtig met betrekking tot de nederzettingen. Niet minder belangrijk is Shahaks zorg om de kwaliteit van het bestaan binnenslands. Zijn vrees voor een golf van geweld indien Israel de scheuren in zijn maatschappelijk weefsel niet heelt, is bepaald niet imaginair en haakt in op een algemeen verlangen naar binnenlandse verzoening. Shahaks meer ontspannen temperament zou zowel voor het intern verdeelde Israel als voor de betrekkingen met de buren een zegen kunnen blijken. Maar voorlopig blijft hij nog een ongeteste mythe. Het is te vroeg om in te schatten of Shahaks keuze voor een onafhankelijke 'derde weg’ de beste manier is om van Bibi af te komen.