Kunst

… and justice for all

Beeldende kunst: Taryn Simon en Fiona Tan bespelen vooroordelen

Taryn Simons foto’s lijken alledaags. Anonieme Amerikaanse bur gers, tamelijk veel zwarten, geportretteerd op nietszeggende locaties, zwijgend, hun blik ge richt op de lens. Een baseballveld, een slaapkamer, een straatje ach teraf, een korenveld. Het bijschrift is cruciaal. De geportretteerden zijn allemaal ex-gevangenen, ten onrechte veroordeeld, vrijgelaten na eindeloze beroepsprocedures, totdat uiteindelijk DNA-tests hun onschuld aantoonden. Daar gingen jaren overheen. Het juridisch systeem in de Verenigde Staten is dermate taai dat de gevangenen gemakkelijk tien, twaalf, zestien jaar van hun leven kwijtraakten, om nog te zwijgen van degenen die in de gevangenis werden mishandeld en verkracht en daar blijvende schade door le den. De lading – willekeur, ra cisme, corruptie – is beklemmend; het lot van de mannen – en een enkele vrouw – gruwelijk. De foto’s gaan over Tijd. De gedetineerden keren terug naar de plaats delict, de plek waar hun leven als bij blikseminslag in een andere dimensie te rechtkwam. Ze verdwenen van de aardbodem. Ondertussen groei den op die plek de bomen gewoon door, werd de straat opnieuw geasfalteerd, de kamer opnieuw behangen.

De Nederlandse fotografe en do cumentairemaakster Fiona Tan baart dezer dagen in de VS opzien met een imposante presentatie van vergelijkbaar werk, dat minder politiek beladen, maar niet minder onthutsend is. Tan maakte in vier gevangenissen in Illinois en Californië portretten van gevangenen en bewakers. Het zijn videobeelden, ademende foto’s, die levensgroot op zes schermen in een cirkel worden geprojecteerd. De kijker bevindt zich er midden in, zoals de bewakers in een koepelgevangenis. De mannen en vrouwen staan, zwijgend, geduldig, met de ogen knipperend, stil; alleen de geluiden van de gevangenis zijn te horen. Ook hier is tijd voelbaar. Zij leven in een parallel universum, waar een andere tijd heerst. Ze wachten aan de andere kant van een glazen wand. Ze kunnen ons niet zien.

Tan vertelt niets over hun straf, hun schuld, of hun werk, maar ze is even uitdagend als Simons in het bespelen van vooroordelen. De blik op een gevangene is dwingend en beangstigend. Kijk naar ze, die koppen, die dikke lijven, die sombere blikken. Dat moeten wel misdadigers zijn. Zachtjes fluistert het duiveltje op je schouder je in dat die mannen, die vrouwen hun lot op de een of andere manier verdiend hebben. Dan hadden ze maar niet zwart en dom en arm moeten zijn, in Amerika, aan het einde van de twintigste eeuw.

Taryn Simon, The Innocents

Museum Jan Cunen, Oss, tot 19 juni

Fiona Tan, Correction

UCLA Hammer Museum, Los Angeles, 26 juni–16 oktober
www.hammer.ucla.edu