Anderhalve minuut

Alle ogen zijn gericht op het CDA, dat in de komende dagen moet beslissen over een kabinet. Vier jaar geleden mislukte er een variant met het CDA. Heeft de partij daar iets van opgestoken?

VVD-INFORMATEUR IVO OPSTELTEN dacht drie weken nodig te hebben voor de onderhandelingen over een minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV. Eind deze week zijn die drie weken om en eind vorige week lagen de onderhandelingen volgens Opstelten nog op koers. Dus is nu de grote vraag: zijn ze er uitgekomen?
Voordat VVD-leider Mark Rutte dan echter van de koningin de opdracht krijgt de poppetjes voor de ministersposten formeel te gaan benaderen, moet het CDA-congres eerst beslissen of het met de hulp van de PVV wil gaan regeren. Dat heeft interim-voorzitter Henk Bleker de CDA-achterban kort na de verkiezingen beloofd om de gemoederen te bedaren. De Volkskrant meldde maandagochtend echter: ‘Weerzin in CDA tegen formatie groeit’. Trouw had op basis van hetzelfde TNS Nipo-onderzoek overigens de kop: 'Achterban CDA neigt naar steun kabinet’. De cijfers van dat onderzoek waren dat 48 procent van de CDA-leden een minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV steunt en dat 39 procent het afwijst. Het is dus maar wat je wilt zien en zo zal ook de CDA-top daarmee omgaan. Afgaande op dit onderzoek kun je in ieder geval stellen dat de steun niet overhoudt. Voorstel voor een nieuwe kop: 'Regeren met gedoogsteun PVV splijt CDA’.
Trouw meldde vorige week ook dat er Kamerleden zijn die principieel bezwaar maken tegen regeren met gedoogsteun van de PVV. Over eventuele dissidenten doet de partij geheimzinnig, maar vooral wordt geprobeerd het gegeven te bagatelliseren. 'Er geldt voor iedereen, ook voor mezelf, een voorbehoud op de inhoud van de onderhandelingen’, reageerde CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen. Dat klopt. Interessanter is daarom: tot hoe ver gaat de weerzin? Met slechts 76 zetels voor VVD, CDA en PVV samen kunnen er niet veel stemmen worden gemist.
Mogelijk is de weerzin dadelijk weg als blijkt dat er - zoals Verhagen heeft toegezegd - geen hoofddoekjesbelasting, geen bouwstop voor moskeeën of etnische registratie komt. Daar schiet de CDA-partijgenoot met een moslimachtergrond dan echter niet veel mee op. Hij is daarmee niet verlost van de haatdragende taal van de man met wie zijn partijleiding zichzelf heeft verbonden om te kunnen gaan regeren. Deze CDA'er moet dan aan zijn familieleden, vrienden en kiezers uitleggen dat zijn partij Wilders’ uitlatingen over de islam en de koran verafschuwt, maar de steun van de PVV goed kan gebruiken om te bezuinigen. Dat is toch ongeveer alsof je tegen ze zegt: laat je nou maar beledigen, het is goed voor het begrotingstekort.
Maar stel nu dat deze onderhandelingen, al dan niet door toedoen van het CDA-congres, spaak lopen. Hoe zal Wilders dan reageren?
Daarom even terug naar december 2006. Toen was de SP de grootste winnaar, zoals de PVV nu, maar de formatie van een kabinet van CDA, PVDA en SP ketste al snel af. Reden was dat het CDA onderhandelen met de SP écht niet zag zitten en dat de SP niet wilde meewerken aan een voortzetting van het CDA-beleid. Waar geen wil is, is geen weg.
Toenmalig SP-leider Jan Marijnissen zei tijdens het Kamerdebat over het mislukken van deze kabinetsvariant destijds: 'Of je nu met z'n tweeën of met z'n drieën een gesprek begint, je mag van de ander verlangen dat hij gelooft in het doel dat je beiden of alledrie zegt na te streven.’ Deze Haagse wet indachtig moet voor iedereen die daar eventueel nog twijfels over had dit duidelijk zijn: de huidige drie onderhandelaars geloven in het doel dat ze nastreven.
Maar nog interessanter is terugkijken naar wat Wilders in dat debat zei over het stuklopen van de gesprekken met de SP. 'Jan Marijnissen en zijn Socialistische Partij mag dan wel fors hebben gewonnen, waarvoor hij terecht ook van mijn partij felicitaties verdient, maar dat wil natuurlijk nog niet zeggen dat wij ook vinden dat hij de macht in Nederland moet krijgen. Ik zou daar eerlijk gezegd niet aan moeten denken… Ik heb ook eigenlijk geen enkele vraag aan de informateur over het mislukken van de combinatie CDA, Partij van de Arbeid en SP, hooguit een compliment aan de heer Hoekstra dat het niet is gelukt. Goed werk, mijnheer de informateur, echt goed werk dat dit niet is gelukt!’
De Kamervoorzitter reageerde op Wilders’ inbreng met deze woorden: 'Wilt u weten hoeveel tijd u hebt gesproken? Dat was anderhalve minuut.’
Als PVDA-fractieleider Job Cohen de tekst van de PVV-leider zou herhalen - maar dan ten aanzien van Wilders - tijdens een debat over mislukte onderhandelingen tussen VVD, CDA en PVV, dan zal hij door Wilders furieus worden bekritiseerd. Dat is een ding dat zeker is. Wilders zal grote verwijten maken, zeggen dat de stem van anderhalf miljoen kiezers wordt genegeerd en dat de grootste winnaar van de verkiezingen buitenspel wordt gezet. Met twee maten meten is Wilders wel toevertrouwd.
Wat toenmalig CDA-onderhandelaar Jan Peter Balkenende destijds zei over het liever gaan regeren met de ChristenUnie dan met de SP is ook het memoreren waard. 'Duidelijk is dat het CDA, de PVDA en de ChristenUnie inhoudelijk de meeste overeenkomsten hebben. Ik doel dan niet alleen op de standpunten. Wat mij betreft gaat het dan ook om zaken als de visie op de mens en de maatschappij…’ Waarom was de CU dan wel aanvaardbaar als coalitiegenoot en de PVV niet, die had toen tenslotte ook gewonnen? 'De heer Wilders vertegenwoordigt een ander spectrum…’
Blijkbaar is binnen vier jaar tijd de visie van het CDA op de mens en de maatschappij in de richting van die van Wilders opgeschoven. Althans, in de ogen van de CDA-top. Of laat die zich gijzelen door de angst voor de hoon van Wilders, die zijn aanhang daarin mee zal slepen?