Hoogleraar sociologie, Rijksuniversiteit Groningen

Andreas Flache

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Wellicht het meest overschatte probleem op dit moment in Nederland is het integratieprobleem, uitvoerig besproken in het “integratiedebat”. Voor alle duidelijkheid: er zijn uiteraard belangrijke maatschappelijke problemen gerelateerd aan de immigratie van niet-westerse allochtone minderheden in Nederland in de laatste decennia. Nog steeds (zie bijv. jaarrapport integratie 2010 van het CBS) doen niet-westerse allochtonen het duidelijk slechter in de arbeidsmarkt dan autochtonen en zet zich dit ook bij de tweede generatie immigranten voort. Ook bij de tweede generatie is er een duidelijke achterstand te zien ten opzichte van de autochtone bevolking in onderwijsprestaties. En inderdaad wijst onderzoek uit dat de criminaliteit onder niet-westerse allochtonen duidelijk hoger is als we deze vergelijken met de criminaliteit van de autochtone bevolking (zie Dagevos & Gijsberts, 2007).

Vanuit mijn (sociologische) optiek is al dit echter nauwelijks verbazingwekkend en is er weinig reden om aan te nemen dat deze problemen niet geleidelijk aan - wel over meerdere generaties heen - zullen worden opgelost. Niet-westerse immigranten waren in de eerste generatie gekenmerkt door een relatief laag opleidingsniveau en een lager niveau van taalbeheersing van het Nederlands dan allochtonen. Dit verklaart voor een groot deel hun problemen in de arbeidsmarkt en die van hun kinderen in het onderwijs, en dat verklaart wederom voor een groot deel het criminaliteitsprobleem. Maar Nederland investeert - terecht - veel op terreinen zoals het wegwerken van onderwijsachterstanden, of het bevorderen van integratie en sociale cohesie in probleemwijken. En ondanks alle problemen vindt op scholen, in het werkleven en in wijken in Nederland veel positief contact plaats tussen allochtonen en autochtonen. Dit blijkt ook uit ons eigen onderzoek naar de beeldvorming over andere etnische groepen onder jongeren op etnische gemengde scholen in achterstandswijken. We vonden dat er over het algemeen best positief wordt gedacht over de “vriendelijkheid” en “eerlijkheid” van andere groepen, zowel door allochtone jongeren over autochtonen dan andersom.

Terwijl in het politieke debat en in de media vaak de indruk wordt gewekt dat problemen met de integratie van allochtone minderheden in Nederland steeds groter lijken te worden is dan ook het tegendeel waar. Zo concludeert het CBS jaarrapport 2010: “Het proces van integratie ontwikkelt zich over generaties heen. Ondanks een ongunstige uitgangssituatie doet de tweede generatie het steeds beter in het onderwijs en staat ze er sociaaleconomisch beter voor dan de eerste generatie. Ook in demografisch gedrag en maatschappelijke participatie staan zij dichter bij autochtonen dan de eerste generatie. Bovendien beschouwen tweedegeneratieallochtonen zichzelf veel vaker als Nederlander dan eerstegeneratieallochtonen.” (p. 12).

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

Een van de meest onderschatte problemen in Nederland hangt nauw samen met het volgens mij overschatte integratieprobleem. Dit is het probleem van een geleidelijke verharding en vervlakking van het integratiedebat in politiek en de media. Het schijnt inmiddels in grote delen van media en de politiek een geaccepteerd standpunt te zijn dat een harde aanpak van allochtone minderheden terecht is, omdat deze niet voldoende bereid zouden zijn om te integreren. In mijn ogen gaat hiervan de dreiging uit dat de bezworen polarisatie van de verhoudingen tussen de bevolkingsgroepen nu pas echt tot stand wordt gebracht en dat successen die tot nu zijn geboekt bij de integratie van allochtone minderheden teniet worden gedaan. Volgens verschillende onderzoeken zijn het in Nederland veel eerder autochtonen die geen of weinig contact met allochtonen wensen te hebben dan dat het omgekeerde het geval is. Er blijkt op dit moment nog veel bereidheid bij allochtonen te zijn om te integreren. Maar onderzoek naar de gevolgen van stereotypering en stigmatisering op intergroepsverhoudingen laat ook vermoeden dat deze bereidheid door de verharding van het integratiedebat ondermijnt zal worden. Het is te verwachten dat als gevolg hiervan de beeldvorming van allochtonen ten opzichte van de autochtone meerderheid in Nederland zal verslechteren en maatschappelijke polarisatie zal toenemen.


Verwijzingen:

Jaco Dagevos en Mérove Gijsberts. 2007. Jaarrapport integratie 2007. Sociaal en Cultureel Planbureau, November 2007.

Jaarrapport integratie 2010. Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, 2010.


Bekijk ook de website van Andreas Flache en zijn pagina bij de Rijksuniversiteit Groningen