Commentaar: Angst voor terreur

Angst sijpelt door

In zijn documentaire Bowling for Columbine toont Michael Moore hoe de Verenigde Staten in de greep zijn van een cultuur van de angst. Live aanhoudingen op televisie; veel berichten over moord en doodslag; verkrachtingen en berovingen in reality-shows. Wapenbezit dient «dus» ter bescherming. Waarop Moore over de grens naar Canada wipt om vast te stellen dat daar nauwelijks wapens circuleren. Het percentage zware misdrijven is veel lager dan in de VS. De televisiejournaals tonen nauwelijks geweld, valt hem op. Wat is de kip, wat het ei?

De laatste tijd verschijnen ook in de Nederlandse media onrustige berichten, die zoetjesaan een cultuur van de angst in de hand werken.

Afgelopen zaterdag meldde minister van Binnenlandse Zaken Remkes op tv dat Nederland was getipt door de CIA over tunnelaanslagen. Eerder al, vlak na de aanslagen in de VS, rukte de antiterreureenheid van het Korps Mariniers (BBE) uit om tunnels te bewaken. Automobilisten werden onder schot gehouden terwijl hun wagens werden doorzocht. Het leidde tot een golf van angst, en later verontwaardiging toen onbevestigde berichten opdoken dat de dreiging zou zijn aangegrepen om de paraatheid van de BBE te testen. Nu koos de minister voor een lager profiel. Maar toch voedde hij de angst door achteraf een en ander wereldkundig te maken. Oud-minister Van Aartsen meldde bovendien dat CIA-waarschuwingen sinds 11 september met enige regelmaat voorkomen. Koren op de molens der doemdenkers. Intussen bleven belangrijke vragen onbeantwoord. Uit welke hoek kwam de dreiging precies? Wat waren de aanwijzingen? Hoe effectief is de beveiliging?

Aan eerdere beweringen van de AIVD (de voormalige BVD) dat in Nederland jongeren worden geronseld voor de jihad, werd ruim aandacht geschonken. Aan berichten als in De Groene Amsterdammer van deze week, waarin naar voren komt dat de cultuur van de angst en het gewroet van de AIVD in de moslimwereld zo langzamerhand werken als een self fulfilling prophecy, maar weinig. Angst kan ook getemperd. Tijdenlang was Nederland in de ban van kogelbrieven die van alle kanten leken op te duiken. Pas onlangs bleek dat die afkomstig zijn van één man, die ze telkens tikt op dezelfde typmachine met een haperende letter r. Het Openbaar Ministerie hield die kennis wel erg lang achter.

De rassenrellen in Antwerpen van vorige week, volgens de Belgische overheid aangestuurd door de Arabisch-Europese Liga (AEL) leidden tot de vrees dat ook Nederlandse moslims zullen opstaan. Volgens een politiewoordvoerder staat een «preventief onderzoek» op stapel naar de mogelijke oprichting van een Nederlandse AEL. «Niet om de angst te voeden, maar om te voorkomen dat het straks te laat is», zei hij op de radio. En zo sijpelt de angst door. Zelfs als er nog niets aan de hand is.