Angst voor verveling

Hebben zij stront in hun ogen of ik? De enkele keer dat ik een Nederlandse dramaserie zie waarvan ik denk: ‘smaakvol’ of ‘intelligent’ of ‘vakkundig’ of ‘boeiend’ of ‘roerend’ of een combinatie daarvan - die enkele keer schrijft de Volkskrant er steevast zuinig tot vernietigend over.

Ik rep bewust van het blad en niet van een recensent want Pleidooi, De vuurtoren en Tijd van leven werden door verschillende Volkskrant-critici van hoon voorzien. Vergelijk je die series met wat de Nederlandse tv gemiddeld aan programma’s tot stand brengt, dan zijn dergelijke oordelen verbluffend omdat talentloosheid en routine troef zijn. Zoals trouwens, door de aard van het medium en de haast fabrieksmatige produktie, haast overal Koning Middelmaat en nog veel lagere knechten heersen. Maar genoemde series en het nu lopende Charlotte Sophie Bentinck (Avro) zijn niet alleen naar vaderlandse maatstaven de moeite waard, ze zouden, hadden wij niet een zo beperkt taalgebied, internationaal opvallen en aangekocht worden door zenders die zich, al was het maar incidenteel, om kwaliteit bekommeren. Bezoek een festival als de Prix Italia en je wordt niet vrolijk van wat omroepen (en dat zijn alleen nog publieke!) aller windstreken als kwaliteitsdrama inzenden.
Bentinck dus. Op de dag van de eerste aflevering meldt m'n ochtendblad ‘weinig dynamiek in dramaserie van Hella Haasse’. En hoewel ik weet dat alleen mijn eigen oordeel telt, is mijn voorpret al een beetje verdwenen. Het artikel is voor tachtig procent beschrijvend, maar de eerste beoordelende zinsnede luidt: 'Het resultaat is een zich in traag tempo ontwikkelend drama.’ En verdomd, het is traag - prachtig traag, verrukkelijk traag.
Een Amerikaanse bazin van Sesam Straat zei ooit dat de Nederlandse variant van dat programma voor Amerikaanse kinderen veel te langzaam is. Dus suggereerde ik dat er, gezien het feit dat het om de kleinste kijkers gaat, een groot genetisch verschil moet bestaan tussen kinderen in de Verenigde Staten en hier. Maar waarom hanteren Europese critici Amerikaanse normen? 'Wie zich eenmaal gewonnen geeft voor het kalme ritme kan kennis maken met een goed gespeeld verhaal’, zegt Ruud Gortzak. Daarmee massa’s potentiele kijkers van iets prachtigs weghoudend omdat die bang zijn voor verveling. Het adagium is kennelijk dat televisiedrama een hoog tempo moet hebben - snelle dialogen, snelle ontwikkelingen, snelle montage, driftig camerawerk. Heeft het dat niet, dan kunnen hoogbejaarden er wellicht plezier aan beleven. En die enkele kijker die zich, na aanvankelijk zappend tegenstribbelen, al dan niet gesteund door een shot valium 'gewonnen geeft’. Mevrouw Bentinck is een juweel, een streling voor oog en oor, de meesterproef van Ben Verbong. Een schitterende cast met onbekend talent (Nanette Kuijpers als Charlotte Sophie) naast 'bekend maar onverwacht’ (Tom Jansen als graaf Albrecht) naast 'beroemd en toch in bijrol en zichzelf overtreffend’ (Ellen Vogel als Charlotte’s moeder). Stellen we vast dat de Avro, met Pleidooi en Bentinck, dramakampioen is.