Hoofdcommentaar

Angstvisioen: er verandert niets

Een half jaar terug lonkte een linkse meerderheid. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart leken pvda, sp en GroenLinks wekenlang goed voor meer dan tachtig zetels in de Tweede Kamer. Nu is daar geen sprake meer van. Het was programmatisch al ondenkbaar, omdat Wouter Bos er niet voor koos, uit angst dat hij in het midden zou verliezen wat hij links zou kunnen winnen. De zwevende kiezers zitten immers in het midden, wil het oude en nu toch echt versleten cliché. Maar het is ook anderszins kwantitatief een illusie geworden. Circa 65 zetels, meer zit er volgens alle peilingen komende week niet in. Toegegeven, dat is ongeveer zes zetels meer dan pvda, ppr, cpn en psp in het roemruchte jaar 1977 na het kabinet-Den Uyl haalden. En tien meer dan bij de befaamde ‘overwinningsnederlaag’ in 1986, toen Lubbers zijn ‘karwei’ met de vvd mocht afmaken. Maar het illustreert hoe dan ook dat één, twee, drie en meer kabinetten-Balkenende vooral de linkse bevolking onderling kwaad hebben gekregen. Onder die krappe helft van de bevolking zou de pvda wel eens geslacht kunnen worden, hetgeen het politieke landschap op zijn kop zou zetten.

Medium hoofdcommentaar hetzelfde

Met dank aan Jack de Vries, Jan Schinkelshoek en andere campagnestrategen van het cda. Zij werden in maart niet nerveus van het electorale pak slaag. Ze voelden in juli geen paniek toen Jan Peter Balkenende het dossier-Hirsi Ali uit zijn vingers liet vallen. Ze schreven een programma dat zoveel zelfvoldaanheid uitademde dat het niet meer opviel. Ze negeerden het begrotingsoverschotje van Financiën waarop de vvd zo trots is door agressie jegens de pvda uit te stralen. Als klap op de vuurpijl slaagden ze er ook nog in om van hun eigen lijsttrekker een ontspannen man te maken die zich niet schaamt voor drie kabinetscrises in vier jaar tijd. En dan hebben we het nog niet eens over het gasthoofdredacteurschap van de premier bij RTL Boulevard van Albert Verlinde _(NRC Handelsblad-_commentator), dat 16 november alle kijkcijferrecords gaat breken.

Voorwaar een prestatie van formaat. Gevoed door de notie, bij de christen-democraten, dat de traditionele burgerij kiest conform het adagium ‘keine Experimente’ (van de eerste Duitse bondskanselier Konrad Adenauer), waarmee na vier jaar ‘ingrijpende hervormingen’ nu vvd én pvda in hun hok worden gejaagd. Want hoe de verkiezingen volgende week ook uitpakken, de ‘linkse lente’ van Femke Halsema overleeft de herfst niet.

Nu was die ‘linkse meerderheid’ in Nederland altijd al een beetje fluiten in het donker. Maar als we dat ouderwetse woord ‘links’ eens zouden optuigen met het modieuze woord ‘progressief’, dan is de nakende uitslag een tergende vorm van regressie. Nooit hebben zo veel kiezers zich zwevend gehouden. Maar die zwevers willen wel iets meer dan ‘meer van hetzelfde’. Ze willen een regering die zich niet opsluit achter de muren van klassiek financieel monetarisme en xenofobisch cultuurpatriottisme. Ze willen weten welke sociale zekerheid er nog overeind blijft, hoeveel ze zelf moeten ‘mantelzorgen’ voor hun ouders en wat de maatschappij nog voor haar rekening wil nemen als de kinderen gaan studeren. Ze beseffen dondersgoed dat aow en hypotheekrente geen dogma’s meer kunnen zijn. Voorzover bekend hebben er nooit zo veel mensen een voorkeur voor een linksig beleid gehad. Daarom is het zo pijnlijk dat uitgerekend de pvda voor het uur U ineens verwarring zaait.

Twee houdingen zijn mogelijk. De eerste houding spoort met deze naargeestige verkiezingscampagne: wat maakt het allemaal nog uit, als je haar maar goed zit. De tweede houding is politiek in engere zin.

Komende week legt niet alleen Bos maar ook de coalitie van cda en vvd verantwoording af. Kan dit duo doorgaan? Daar gaat het nu om. De inzet is hoog. Volgens de conservatiefste peiling staat de huidige coalitie op 70, volgens de andere bureaus op ongeveer 65 zetels. Dit nu biedt op de valreep een perspectief. cda en vvd mogen niet boven de 70 zetels komen.

Waarom 70, de meerderheid is toch 76 zetels? Zeker. Maar de huidige coalitie kan ook zonder formele meerderheid proberen door te regeren. Er wordt zelfs over gefluisterd, rond het Binnenhof. Die tactiek is een gok en kost tijd. Het cda moet eerst onderhandelingen voeren met de pvda om die vervolgens te laten mislukken. De partij moet daarna ook behouden door de statenverkiezingen van 7 maart 2007 komen – omdat de Eerste Kamer er ook nog is – maar als er tegen die tijd nog geen nieuw kabinet is, kan het cda het land behoeden voor een crisis. Dan kan een ‘extra-parlementair’ kabinet ineens als een reddingsboei uitgeworpen worden. Een variant op het kabinet-Den Uyl, dat in 1973 ook aangekleed ‘extra-parlementair’ was omdat de fracties van kvp en arp het niet meer gaven dan ‘gedoogsteun’. Inderdaad, gedogen is van oorsprong een cda-woord.

Stel dat het de coalitie lukt om, met een minderheid van rond 71, een gedoogmeerderheid in de Kamer bij elkaar te sprokkelen. Dan krijgt Nederland een kabinet dat, onder het mom van leep dualisme, zijn oren laat hangen naar partijen die op zondag zwembaden willen sluiten en Tweede Pinksterdag een religieuze feestdag noemen. Of, nog erger, een kabinet dat luistert naar de vertegenwoordigers van het nationaal-liberalisme dat onverhoopt net zo groot kan worden als GroenLinks. Voeg daar de reële fantasie aan toe dat kandidaat Verdonk voor zichzelf bijna net zo veel voorkeurstemmen vergaart als lijsttrekker Rutte voor de hele vvd, en het beeld is compleet. Verdonk riep zichzelf dinsdag alvast uit tot vice-premier, buiten medeweten van haar partijleider. Een angstvisioen.

Het is laat, maar mogelijk nog net niet te laat. De verkiezingen gaan over politiek. Ze gaan over toekomst én verleden. Ze gaan over de coalitie die met dit kabinet door wil, ook als daarvoor niet voldoende draagvlak is. De grens ligt woensdag nu eens niet bij de simpele 75 zetels, maar bij 70 zetels. Deze coalitie daaronder drukken, dat moet toch kunnen. Het brengt de linkse meerderheid niet dichterbij, maar zal de nachtrust wel bevorderen.