Klassieke muziek: Max Richter

Anonieme stemmen

Er werkten filosofen, activisten, schrijvers, juristen en politici van overal ter wereld aan mee, presidentsweduwe Eleanor Roosevelt had grote invloed op de tekst, en eind 1948 werd hij door de Verenigde Naties aangenomen: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (uvrm). Hoewel de Verklaring juridisch gezien niet bindend is, geldt hij nog altijd als belang-rijke bron voor nieuwe wetten en als internationaal moreel kompas – en for obvious reasons wordt er de afgelopen maanden, met name in Amerika, vaak naar verwezen.

Ik ben benieuwd wat exact de Duitse componist Max Richter (1966) op het spoor zette van de Verklaring. Of eigenlijk wat hem op het idee bracht om de Verklaring op zijn nieuwe werk Voices zo’n centrale rol te geven. Max Richter – die sinds de eeuwwisseling een indruk-wekkende verzameling instrumentale albums en soundtracks maakte, met als summum het acht uur durende meesterwerk Sleep – heeft schijnbaar ruim een decennium aan Voices gesleuteld en verwerkte talloze fragmenten uit de Verklaring in zijn muziek. We horen de Amerikaanse actrice KiKi Layne passages voorlezen, ondersteund door wegstervende operazang en ingetogen pianoloopjes. Ook anonieme stemmen uit andere continenten komen aan het woord; online konden mensen door hen voorgelezen fragmenten opsturen. Het resulteert in een wonderlijke smeltkroes van enerzijds toonvaste, neoklassieke muziek – soms dienstbaar en kalm, soms aanzwellend of zelfs episch – en anderzijds allerlei stemmen en talen.

Dat meerdere van die stemmen in elk geval voor mij niet te verstaan zijn, doet er weinig toe. Op sommige punten fungeren ze vooral als extra instrument, en bovendien is de strekking van de voices ook zonder de citaten te volgen wel duidelijk. Kernwoorden: vrijheid en gelijkheid. Het heeft iets ontroerends, om al die ferme zinnen (‘everyone has the right to take part in the government of their country’) steeds te horen terugkomen uit al die verschillende kelen. Al vraagt Voices wel de nodige toewijding van de luisteraar en vooral een gebrek aan cynisme: het ‘We are the world’-gevoel is nooit ver weg. Daarbij: hoe belangrijk de uvrm wereldwijd ook is geweest en nog zal zijn, poëtisch of ambivalent van taal is-ie natuurlijk doelbewust niet geschreven.

Gelukkig componeert Max Richter veel te behendig om dit project te laten verzanden in eenduidig of opgeklopt sentiment. Dat wordt extra duidelijk op de stemvrije versie die ook van Voices is verschenen, en die bij de fysieke uitgave als tweede plaat/album wordt bijgeleverd. Op dit geheel instrumentale werk krijgen Richters bedwelmende pianoloopjes en zware cellopartijen vrij spel, en vreemd genoeg maakt dat de muziek alleen maar intiemer, bedwelmender ook, er vallen meer kleine nuances in te bespeuren. Dat geeft toch een wat gekke bijsmaak aan dit project. Voices is overtuigend en in zijn ambitie zeer prijzenswaardig, maar is misschien iets te duidelijk als statement bedacht om te blijven beluisteren. Vermoedelijk zet ik op den duur zelf – als achtergrondmuziek, of om bij te schrijven – het liefst de stemloze versie op, waarin de idealist Richter weer helemaal plaatsmaakt voor de ongeëvenaarde componist Richter.


Max Richter – Voices