Berlijn

Anticommunisten zijn geen honden

Het was een levensgevaarlijk gezelschap revolutionairen dat afgelopen weekend bijeenkwam in de hoofdstedelijke Volksbühne. Althans, volgens de critici vooraf. Toonaangevende media als Die Zeit en de Süddeutsche Zeitung waarschuwden voor een hernieuwde flirt met het communisme. Demonstranten deelden bij de ingang van het theater, op de Rosa-Luxemburg-Platz, woedende pamfletten uit. De organisatoren van het driedaagse congres Idee van het communisme, de Franse bestsellerfilosoof Alain Badiou en de Sloveense beroepsprovocateur Slavoj Zizek, zouden niets minder dan ‘de linkse avant-garde van een antisemitische Internationale’ vormen.
De enkele honderden, veelal jonge bezoekers zagen iets anders. Met kunst, filmvertoningen en vooral urenlange voordrachten werd gepoogd de 'communistische hypothese’, ofwel de 'mogelijkheid van een andere mogelijkheid’, te redden van de bloedige geschiedenis van het reëel bestaande socialisme. Terugkerend thema was wie de gewenste communistische revolutie moet uitvoeren. Het proletariaat is immers verleden tijd, aldus Badiou en Zizek. En van vakbonden of politieke partijen valt volgens hen evenmin heil te verwachten. Vooral de overvolle paneldiscussies zetten aan tot kritische vragen - zij het niet de gewenste. Waarom dreunen filosofen toch zo vaak hun tekst stug van papier op, in de vorm van eindeloze theses en axioma’s? En hoe lang blijven die dikke zwarte monturen nog in onder brildragende academici?
Uiteindelijk redde de Italiaanse denker Antonio Negri, schrijver van het veelbesproken Empire, de bijeenkomst met een frontale aanval op Alain Badiou. De ideeën van de leerling van Althusser over revoluties als 'evenementen’ beheersten tot dan toe de discussie. Ten onrechte, meende een zichtbaar geraakte Negri: 'Voor Badiou vormt iedere massabeweging een kleinburgerlijke gebeurtenis.’ De filosofische 'idealist’ Badiou (marxistisch jargon voor 'rotte vis’ - red.) zou blind zijn voor de werkelijke maatschappelijke tegenstellingen, voor concreet verzet van mensen, zelfs voor de geschiedenis - wat geen toeval is bij een voormalige maoïst, aldus de voormalige autonoom Negri. 'Alleen een evenement kan ons bevrijden’, zo vatte hij het denken van hogepriester Badiou samen.
Diens verdediging stelde teleur. 'Er is niets theologisch aan mijn opvatting van een evenement’, riposteerde Badiou. Het verschil met Negri was volgens Badiou dat hij zelf de huidige politieke situatie gewoon veel negatiever inschat. 'We moeten bij het begin beginnen’, was dan ook zijn devies.
Nog meer filosoferen dus. Zelfs over de vijand heerst vooralsnog onenigheid. Nadat diverse sprekers Sartre hadden aangehaald, die anticommunisten honden noemde, gooide ook hier de wild met zijn armen zwaaiende Slavoj Zizek roet in het eten: 'Anticommunisten zijn geen honden. Anticommunisten zijn ratten.’