Historisch archief belicht

Antifascistisch leesvoer

Met films als Sophie Scholl en de Edelweisspiraten is de aandacht voor het antifascistische verzet in Nazi-Duitsland de laatste jaren toegenomen. Maar het blijven schaarse voorbeelden, de uitzonderingen die de regel bevestigen. Heel anders is het beeld dat ver voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geschetst wordt. Volgens een verslag in De Groene Amsterdammer van H. Böhmke uit januari 1935 wemelde het bij de oosterburen van de illegale, antifascistische bladen en pamfletten.

Het verzet was vindingrijk. Volgens Böhmke dreven de flessen met kritische berichten erin met honderdtallen de rivieren af richting Duitsland. Benzinetanks van vrachtwagens en auto’s bevatten dikwijls een dubbele bodem. Ook tussen de geïmporteerde groenten bevond zich ondergronds leesvoer, aldus Böhmke: ‘Wij hebben reden om te gelooven dat menige huisvrouw, bij het schoonmaken van haar piepers, niet onaangenaam verrast is geweest, daarin nog iets anders dan enkel oogen te vinden.’

Was het direct na de machtsovername van Hitler enkel de communistische KPD die antifascistische propaganda verspreidde, inmiddels hielden zelfs SA’ers en SS’ers zich hier volgens Böhmke mee bezig. Zo kon het gebeuren dat een touringcar van een groot nationaal-socialistisch blad niet alleen plezierreisjes naar het buitenland verzorgde, maar ook de kritische nieuwsvoorziening. Zelfs tussen de sinaasappels in Berlijn vond de auteur nog illegaal materiaal. De Gestapo had het nakijken.

Het verleidde Böhmke tot de achteraf gezien veel te optimistische conclusie dat ‘er geen middelen zijn om een oppositioneele pers volkomen tot zwijgen te brengen.’ Zijn vertrouwen in de kracht van het vrije woord was rotsvast. ‘Het blijkt dat deze pers, zelfs wanneer zij in de illegaliteit gedrongen wordt, een aktiviteit en vindingrijkheid ten toon spreidt, welke die van haar legale periode verre overtreffen.’

***

Bezoek het historisch archief van De Groene Amsterdammer en blader door de eerste 64 volledige jaargangen, van 1877 tot en met 1940. http://193.67.146.137/dga/