Hoogleraar culturele economie, Erasmus Universiteit Rotterdam

Arjo Klamer

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

De kwaliteit van de samenleving. Dit vat alles in zekere zin samen maar geeft ook duidelijk aan dat het over kwaliteiten van de samenleving zou moeten gaan en niet over kwantiteiten (economische grootheden dus). De kwaliteiten betreffen vooral de instellingen (scholen, kunst, zingevingsinstellingen zoals kerken, gezondheidscentra, overheidsorganisaties), het werk (vakmanschap!), en het culturele klimaat. Nederlanders geven op allerlei manieren aan last te hebben van wat zij ervaring als een achteruitgang in de kwaliteiten van de samenleving. Omdat niet altijd duidelijk is waar dat aan ligt, wijzen mensen op de veiligheid, de islam, de economie. Op die manier ontstaan hypes die vervolgens het politieke gesprek gaan domineren. Maar dit zijn kwesties die naar mijn inzien ondergeschikt dan wel onderdeel van deze grotere kwestie zijn. Nog nooit zijn we zo rijk geweest met “ons” allen. Desalniettemin overheerst een crisis gevoel, en uit dit gevoel in de overtuiging dat we van alles niet meer kunnen veroorloven, dat we moeten bezuinigen, dat het minder moet. Alles en iedereen is wederom gefixeerd op de kwantiteiten; de kwaliteiten raken wederom uit zicht. Het probleem is wel dat een overheid minder goed kan sturen op kwaliteiten dan op kwantiteiten. het ontbeert ons op kwalitatief gebied ook aan kennis en middelen. Een aanpak begint met het besef van wat belangrijk om te volgen met de vraag hoe we dat wat belangrijk is kunnen realiseren. Het zal dus over waarden dienen te gaan, oftewel over de aard van de beschaving. Hoe die beschaving te handhaven en te ontwikkelen: dat is de vraag. Een kwalitatieve hoogstaande samenleving zorgt goed voor haar mensen en voor haar omgeving, kent ongetwijfeld een vitale democratie is economisch sterk.

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

Het effect van de globalisering op deze samenleving. In de zucht naar meer en groter, dreigt een verwaarlozing van de directe omgeving. De constructie van de EU leidt tot een uitholling van het democratische en sociale gehalte van deze samenleving. het gevoel overheerst dat “wij” de grip kwijt raken, dat “onze” politici machteloos zijn in dat grote Europa, dat te veel buiten “ons” besloten wordt. Hier mee hangt samen de nadruk op marktwerking, prestatie beloningen, en internationalisering, zoals uitgedragen in de neoliberale gedachtegang. Een van de consequenties is een financiële markt die alles overwoekert, letterlijk de centra van wereldsteden in bezit heeft genomen met als gevolg dat de wereld om geld draait in plaats van andersom (zoals het zou moeten.) Ook bedrijven zijn te groot geworden en daarmee te machtig. Een handelsland als dit bestaat bij de gratie van handel met de rest van de wereld, maar dat kan alleen werken als het eigen huis goed op orde is.

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

De dreiging van de islamisering. Zonder de problemen met groepen moslims en Marokkaanse jongeren te willen bagatelliseren, zie ik de duiding van deze problemen vooral als grote afleider van de kwestie die mensen boven alles last bezorgt, en dat is de afnamen van de kwaliteit van de samenleving.


Bekijk ook de website van Arjo Klamer en een artikel dat hij eerder voorDe Groene Amsterdammerschreef over het ‘einde van de euro’