TELEVISIE: Mediafonds

Armoetelevisie

Mijn bedoeling was te schrijven over 900 Dagen van Jessica Gorter. Indrukwekkende film over het beleg van Leningrad (1941-1944). ‘Beste Nederlandse documentaire’ op het Idfa 2011, binnenkort bij de Ikon. Passend in een rubriek die zich als onderdeel van de ‘Kroniek van kunst en cultuur’, vooral met ‘kwaliteitstelevisie’ bezighoudt.

Juist omdat televisie in kunstzinnige kring te vaak gewantrouwd zo niet geminacht wordt; juist nu aandacht voor originaliteit, integriteit, waarheid en schoonheid elitair lijkt en ‘hoge cultuur’ verdacht is. Dat soort televisie komt nog zwaarder onder druk: moest de publieke omroep van Rutte I al tweehonderd miljoen bezuinigen (effecten worden pas volgend tv-seizoen merkbaar), Rutte II doet daar honderd miljoen bovenop. Dat zal ten koste gaan van veel middle-of-the-road-_programma’s waarvan het merendeel evengoed door commerciële omroepen gemaakt kan worden. npo-baas Henk Hagoort stelt bezorgd dat de kro niet meer _Boer zoekt vrouw én Spoorloos én De reünie kan maken.

Tja. Maar dat juist het ‘kwaliteitsdeel’ veren zal laten, daar kun je gif op innemen. Uitgerekend dat deel waarin het bestaansrecht van de publieke omroep deels is gelegen en waarin het zich van de commerciële moet onderscheiden. Die kwaliteitsaantasting zou, zoals vaker in Hilversum, sluipend plaats vinden in beleid van omroep en netmanager. Maar ze wordt nu openlijk gesanctioneerd in een onthutsend kabinetsvoornemen: opheffing van het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties, kortweg Media­fonds. Dat startte in 1988 omdat de overheid zag dat omroepen meer met onderlinge concurrentie en toegankelijkheid voor een massapubliek dan met culturele programmering bezig waren. Dus werd een fonds gesticht dat omroepen subsidie kon verstrekken als zij plannen voor artistiek interessante documentaires, drama of andere projecten voor televisie, radio, later ook nieuwe media indienden. Dit aanvankelijk tot grote verontwaardiging van diezelfde omroepen die het er, de een min, de ander meer bij hadden laten zitten. Maar wat in bijna een kwart eeuw is bereikt, is van niet te schatten waarde en inmiddels breed erkend en gedragen. Opsomming van prachtproducties die zonder steun van het Fonds niet gemaakt zouden zijn is onbegonnen werk, maar een groot deel van wat in deze rubriek wordt besproken behoort ertoe. Wel wat ­algemenere vaststellingen: dat het ­Nederlands tv-drama voor volwassenen en kinderen sterk in kwaliteit is toegenomen, van ultrakort tot grote serie, is mede gevolg van systematische steun, ­financieel en ­inhoudelijk, van het Media­fonds.

Dat scenarioschrijven van slecht betaalde hobby tot gerespecteerd ambacht en kunstvorm is uitgegroeid is mede te danken aan voorwaarden die het Fonds bij omroepen voor auteurs bedong. De toonaangevende Nederlandse documentaire zou (en zal dus) kwantitatief en kwalitatief een nood­lijdend bestaan ­leiden als het Fonds niet langer subsidieert. Een compleet genre als documentaires voor kinderen (internationaal gelauwerd) zou zonder het Fonds al niet meer bestaan. De kracht van het Fonds is dat het letterlijk stimuleert en entameert. Dat het steunt wat bewezen kwaliteit heeft maar tegelijk jonge talenten ­uitnodigt en begeleidt. Dat het de ­effecten van zijn werk en van ondersteunde ­producties systematisch evalueert en een tv-­cultuur schept waarin kwaliteit niet verdacht maar ­nastrevenswaard en van belang is. De klimaats­verbetering die het Fonds heeft ­bewerkstelligd is groot, zeker gezien de ­relatief geringe kosten.

Daarom geen bespreking van 900 Dagen maar een kreet van afgrijzen over de culturele kaalslag die dit heilloze voornemen met zich zal meebrengen en over de rampzalige gevolgen die dat voor bedrijven en werkgelegenheid in de kunstzinnige tv-sector zal hebben. De vvd heeft met de publieke omroep nog minder dan met de kunstsector die ze deels sloopte. Maar de pvda – zijn ze daar gek geworden? Of ‘gunnen’ ze de vvd haar gewenste armoe­televisie?

Jessica Gorter, 900 Dagen, Holland Doc, Ikon, donderdag 15 november, Nederland 2, 22.58 uur