Arrogante dertigers

Paul Baeten Gronda, Onder vrienden, € 14,90

Op zijn eerste twee romans, Nemen wij dan samen afstand van de liefde (2008) en Kentucky, mijn land (2009) stond nog gewoon de auteursnaam Paul Baeten Gronda; op zijn nieuwste roman staat enkel PB Gronda. Het meegestuurde persbericht geeft geen verklaring waarom er afstand is gedaan van Paul Baeten. Het lijkt politiek. Alsof de zo Vlaamse klank van Paul Baeten verworpen moet worden. Alsof een merknaam tot stand moet komen. Dit is het rijk van speculaties. Een schaduwrijk. Ik heb het web afgesurft naar antwoorden. PB. Het is niet uit te leggen. Er lijkt iets gewonnen te zijn. Het mysterie diept zich uit.
De nieuwste roman, of novelle, van PB Gronda heet Onder vrienden en is, in opzet, waarschijnlijk zijn simpelste tot nu toe. Een schrijver wordt dertig en besluit zichzelf en zijn vrienden te trakteren op een copieus diner in zijn eeuwenoude villa op een Italiaanse heuvel. ‘Ik had een Vespa uit 1962, een Porsche Targa uit 1976, een vrouw uit 1980 en vijf paar perfect passende mocassins in evenveel verschillende kleuren. Groen, rood, blauw, bruin, en nog een bruin dat er erg op leek, maar er toch heel anders uitzag in een bepaald zonlicht.’
Tijdens het diner praten de vrienden bij, schenken elkaars glazen vol. Grappa, prosecco. Ze eten risotto, dorade in zoutkorst, ovengebakken aardappelblokjes. De schrijver is de gevierde man: behalve dat hij jarig is, heeft hij net een enorm voorschot bij zijn uitgever weten los te peuteren en zijn geliefde, een Italiaanse schone (die uit 1980 dus), ziet er nog mooier uit dan normaal. Nu zijn zijn vrienden ook niet onbemiddeld: Andreas is de miljonairszoon die met eclatant succes het bedrijf van zijn vader heeft overgenomen en nu borderline overwerkt is; Boris is de continu blowende kunstenaar die nagenoeg op kosten van Andreas leeft; Simon en Babs hebben al vroeg kinderen gekregen, wat Simons hoogvliegende academische carrière niet in de weg heeft gestaan, maar die van Babs wel; en succesfotografe Laura neemt voor het etentje haar man mee, Bill, een Canadese chirurg met een perfect vierkante kaak. Bij gebrek aan echt levenszeer zoeken de arrogante dertigers hun eigen dramatiek op en spelen dat tegen elkaar uit. Ze fokken elkaar op. De melige grappen worden harde grappen en die harde grappen worden harde confrontaties.
Je kunt Onder vrienden met recht een sitcom noemen - een situation comedy, een formatverhaal dat zich afspeelt op een vaste plek met een vast repertoire aan grappen, met een voorspelbare serie ontwikkelingen. Het diner als setting is bekend, misschien te bekend. Volgens het voorgeschreven stramien is er minstens één nieuw gezicht aan tafel, bijvoorbeeld een dame waar de heren indruk op willen maken, of, in dit geval, een heer die ogenblikkelijk concurrentie oproept. De spanningsboog wordt gevormd door de onthullingen die worden uitgelokt - meestal in de buitenechtelijke sfeer. Ook in Onder vrienden, waarin blijkt dat de schrijver een liaison heeft gehad met Laura, de fotografe bij zijn krantenstukjes. De fotosessies werden urenlange middagjes in de kroeg, met z'n tweeën: 'Na een tijdje volstonden die uren in het café niet meer voor ons belangrijk werk, dus pleegden we ook telefonisch overleg. Dat ging goed, tot we op het punt kwamen dat we elkaar moesten horen net zoals verstokte rokers hun sigaretten moesten opsteken. Net na het ontwaken, in een soort ketting door de dag, en net voor het slapen gaan.’
De onzekere affaire brengt PB Gronda heel fijntjes tot leven en geeft zijn boek een hart. Niet door de twee gestolen blikken te laten wisselen, maar juist door wat de schrijver probeert te camoufleren met zijn brallerigheid. In zo'n schreeuwerige omgeving voel je het verstilde verlangen tussen Laura en de schrijver, hun gedeelde geheim is iets echts in een kamer vol mensen die de schijn ophouden. En door al het sarcasme heen, bijna tussen de regels door, voel je iets verschuiven in de schrijver. Zijn zwembad, zijn enorme douchecabine, zijn Smeg-koelkast ('volgens het vakblad Bravacasa een must voor stijlbewuste frivole mensen die weten wat ze willen’), zijn houtskoolbarbecue - ze verliezen hun waarde, hoe clichématig dat ook klinkt, doordat ze niet óók van Laura zijn.
Waar Onder vrienden zodoende mee staat of valt is zijn geloofwaardigheid en dat is precies waar PB Gronda helemaal raak schiet. Ondanks alle stoerdoenerij zit er iets warms in het boek, de eetgasten komen tot leven, hun vriendschap voelt volledig geloofwaardig aan - niets komt bedacht over, hun manier van spreken, hun referentiekader ('Ho, rustig, Johnny Drama’), hun omgangsvormen lijken helemaal vanzelfsprekend. Slechts een enkele keer vervalt PBG in lach-of-ik-schiet-humor en toch werken zijn grappen. Het laat zich hier niet in één citaat vangen, maar juist die lichte, vlotte toon geeft de huiselijke dramatiek van de personages een zeker gewicht. Je gaat PBG’s personages nooit zielig vinden, daarvoor zijn ze te succesvol, te zelfvoldaan - maar hij toont behendig en subtiel aan op welke manier ze hun eigen vrijheid ketenen.

PB GRONDA
ONDER VRIENDEN
De Bezige Bij, 128 blz., € 14,90