Toneel

Assertief afgejakkerd

Toneel: Showroom Survival

Waar is E. Ratelband eigenlijk gebleven? Sommige voorstellingen woelen de meest triviale vragen bij je los. Ik zat te kijken naar Suzan Boogaerdt & Bianca van der Schoot, twee mimers (met een eigen firma) die ook heel goed kunnen schreeuwen. En Niek van der Horst & Gerold Guthman (twee toneelspelers van Het Syndicaat) die ook erg goed kunnen mimen. Hun gekkenhuis heet Showroom Survival – een onderzoek naar verlangen. En opeens moest ik aan die krijsende malloot Ratelband denken. Loopt die nog vrij rond? Of is-ie voorgoed in iets ergs (omgeving Urk of Spakenburg mag ik hopen) opgesloten? Showroom Survival lijkt aanvankelijk op een Ratelband-gesticht. De eerste monoloog van de voor stelling gaat over «belevings economie». Zelfs met een aantekenboek op schoot en grondige kennis van de stenografie maakte ik geen schijn van kans. Aan de openingszetten van Boogaerdt is geen touw vast te knopen, het is speedy hardop denken over gedragsveranderingen. Midden op de kale speelvloer staat een hoge vitrine met aan de wanden een schildering-naar-de-natuur van die enge Amerikaanse schilderleraar van de zender AT5, hoe heet-ie, Bob Ross of zoiets (het ontwerp is overigens van Sacha Zwiers). In die vitrine moeten de slachtoffers van dit verlangen-laboratorium het achterste van hun tong laten zien. Eenmaal mislukt – en natuurlijk mislukt álles in die ruimte – worden ze naar beneden geroepen en aan de tafel nogmaals gemangeld. Je wenst niemand een verblijf in dit ge sticht toe. Zelfs niet voor even.

De quasi-energie van de konijnenfluisteraar Ratelband bediende zich van één flauwekulkreet (die ik hier niet wens te herhalen) en werd voorts in zijn zevenendertigsterangsacteren gestoken. Dat gaat in Showroom Survival anders. De vier personages – zijn dit eigenlijk wel personages? – stellen zich bloot aan krankzinnige methodes van waarheidsvinding, worden daar vervolgens het ogenschijnlijk willoze slachtoffer van, en staan dan voor de keus: onderwerping of verzet? Hun energie zit in het antwoord op die vraag. Niek van der Horst, een toneelspeler met de felste ogen van het westelijk halfrond, kiest het langst voor de onderwerping. Hij heeft de on dankbare rol van de stoethaspel, die rol speelt hij met verve. Suzan Boogaerdt kijkt in dit gekkenhuis heel vaak in een verre verte. In haar ogen zie je een reeks griezelige vermoedens, die ze maar zelden uitspreekt. Haar wanhopige blik ligt in de buurt van: dit moeten we elkaar niet aandoen. Bianca van der Schoot ondergaat als eerste een vernedering in de hoge vitrine – met haar beste eigenschap (humor) moet zij haar slechtste (traagheid) bestrijden. Daar heeft ze in dit volle uur meer dan een dagtaak aan. Gerold Guthman heeft de dankbare rol van de ontregelaar. Of liever: van de jongen die al snel he-le-maal krankzinnig wordt van deze laboratoriumspelletjes. Hij schreeuwt zijn longen aan gort.

Misschien denkt u nu: Showroom Survival gaat nergens over. Is niet waar. De voorstelling gaat over vier mensen die een jaloers makende energie hebben, onder meer vertaald in razende dans – zelden zulke mooie verdwijn-mime-met-bureaustoel-en-tafelblad gezien – maar die zichzelf hebben onderworpen aan een hopeloos regime. Als je op het puntje van je stoel blijft zitten – de voorstelling dwingt je daar bijna toe – dan draaien de associaties in het hoofd als een tierelier. Misschien kwam ik daarom wel op Ratelband. Die instant-geluk- zoeker verkocht gemoedsrust op paadjes van gloeiende kolen. Zouden de studenten die daar ooit intrapten nog in het wild rondlopen? Theatraal is deze onder neming een genot. De chemie tussen de rasbewegers en de energie-acteurs is in evenwicht gehouden door Syndicaat-regisseur Daniëlle Wagenaar. Judith de Zwart heeft het aangedurfd foute kostuums te ontwerpen. En Ivar van Urk tekende voor de muziek. Een happening tegen de alledaagse waanzin, medicijn tegen de koortsen van ons in de war getrapte kikkerland.

Showroom Survival door Het Syndicaat en Boogaerdt&VanderSchoot, tournee tot eind december; www.showroomsurvival.nl