Nederland loopt achter op Stockholm en San Francisco

Auto huren van je buurman

Ov-fiets 2.0, de Superbus of peer-to-peer carsharing: de stad is op zoek naar oplossingen voor het mobiliteitsprobleem. ‘We zijn het land van de goede bedoelingen.’

‘OVER TWINTIG JAAR zijn de uitlaatgassen uit de stad verdwenen.’ Ronald Haverman heeft zijn regenjack uitgetrokken en nipt van zijn cappuccino. Hij heeft het niet zo op 'die pijpjes’, zoals hij de stinkende auto-uitlaten noemt. 'Het is met de auto helemaal uit de hand gelopen. In de jaren zeventig is het massale autobezit opgekomen en sindsdien is het steeds erger geworden. Als ik naar die krioelende auto’s in de stad kijk en de rookwolken die ze achterlaten, dan denk ik alleen maar: dit kan toch niet de bedoeling zijn.’
Die gedachte wordt versterkt door de idealistische en visionaire blik van de bedenker van de ov-fiets en directeur van autodeelbedrijf MyWheels. Het kan namelijk helemaal anders. 'Aristoteles zei het al: het genot zit in gebruik, niet in bezit. De witte fiets is dertig jaar geleden mislukt omdat er nog geen chipkaart en internet waren. Mensen gooiden die fietsen gewoon in de gracht. Als dat nu gebeurt, weet je de dader meteen te vinden. Het idee van Luud Schimmelpennink was briljant, maar hij was zijn tijd te ver vooruit.’
Inmiddels zijn Schimmelpennink en Haverman samen bezig om het Witte Stad-plan alsnog gerealiseerd te krijgen. Mercedes gaat in Amsterdam op dat punt een grote stap zetten. In het voorjaar maakte de Duitse autofabrikant bekend dat hij driehonderd elektrische Smarts zonder vaste parkeerplaats in de binnenstad zal neerzetten. Met je smartphone kun je zien waar de dichtstbijzijnde staat en die kan je met een pasje gewoon meenemen. Vervolgens zet je hem op een willekeurige plek weer neer. Haverman: 'Autofabrikanten hebben inmiddels door dat het zeker in de stad steeds moeilijker wordt om auto’s aan mensen te verkopen - de helft van de huishoudens in de grote stad bezit al geen auto meer - en dat ze zich meer moeten richten op het verkopen van de dienst autogebruik. Dat doet Mercedes op deze manier.’
Na proeven in het Duitse Ulm en in Austin (Texas) is het car2go-project in het voorjaar ook in Hamburg gelanceerd. Amsterdam wordt de eerste stad waar elektrische Smarts worden gebruikt. Je kunt ritten verdienen als je hem bij een laadpaal neerzet. 'De Smarts zijn precies het idee van de witkar van Schimmelpennink’, zegt Haverman. 'Alleen had hij een magneetsleutel. Maar hij wilde ook elektrische karretjes die je overal kon ophalen en afleveren. Een mooi cadeau voor zijn 75ste verjaardag.’
In de ogen van Haverman zal het peer-to-peer carsharing een nieuwe trend worden in de stad. 'Je verhuurt je eigen auto aan de buren of iemand anders in de wijk. MyWheels heeft al duizend aanmeldingen terwijl we nog nietseens echt begonnen zijn. We zijn een non-profitorganisatie en willen via het autodelen een community rond de auto’s opbouwen. Op die manier hopen we dat buurten leefbaarder worden.’
MyWheels is niet het enige initiatief in Nederland: SnappCar en WeGo hebben het fenomeen dat over is komen waaien vanuit de VS, Engeland en Australië ook omarmd. Zo huur je in San Francisco een Smart voor zeven dollar per uur, een Ford Escape voor negen dollar of een knalgele Mini Cooper voor acht dollar. 'Nadat ik zelf een jaar in Australië was geweest ben ik er hier ook mee begonnen’, vertelt Haverman. 'De tijd is er rijp voor, omdat sociale media en de technologie het nu mogelijk maken. Als je je auto wilt verhuren kun je aangeven voor wie je de auto beschikbaar wilt stellen. Voor iedereen, alleen voor je buren, of voor bepaalde vrienden. Het is helemaal op maat. Vraag en aanbod staan op een website, waar je direct met elkaar in contact komt.’ Ging je vroeger nog naar een tussenpersoon, zoals de verzekeringsagent voor een verzekering of de makelaar als je een huis wilde kopen, tegenwoordig doe je direct met elkaar (peer-to-peer) zaken. Dat kan door het creëren van onderling vertrouwen door reviews. 'Je kunt via sociale media eenvoudig checken of iemand betrouwbaar is. Heeft hij of zij al eerder een auto gehuurd? Was dat een succes? Dat zie je aan de hand van reviews van peers. Als je er een zooitje van maakt, kun je door een verhuurder geblockt worden. Als iemand anders ziet dat je veel blocks hebt, dan zal je niet makkelijk meer een auto kunnen huren.’

MET ZEVEN MILJOEN auto’s in Nederland hoopt MyWheels dat het lukt om tussen de één procent en één promille van die auto’s in het bestand te krijgen. Dat zijn dan minimaal zevenduizend auto’s. Bovendien wil het bedrijf een open source-omgeving creëren, waarbij je op je smartphone een overzicht ziet met alle mogelijkheden, zoals de deelauto’s van Greenwheels, de huurauto van Diks, de auto van je buurman en de sportwagen een paar straten verderop die je kan huren via een peer-to-peer-constructie. 'De prijzen staan erbij, zodat je elke keer uit een heel assortiment aan mogelijkheden kunt kiezen. We hopen dat er ook bijzondere auto’s tussen komen te staan, die bijvoorbeeld leuk zijn voor een bruiloft. En als het aan ons ligt gaan mensen ook auto’s verhuren voor een hele vakantie. Als je hem zelf niet gebruikt, kan je er op die manier wat aan verdienen.’
Is het peer-to-peer carsharing volgens Haverman een trend, het blijft de vraag in hoeverre het een oplossing is voor de drukte en de parkeerproblemen in de stad. Henk Meurs, hoogleraar ruimtelijke ordening en infrastructuur in Nijmegen, staat sympathiek tegenover het idee, maar benadrukt dat het altijd een nichemarkt zal blijven: 'Het is niet te verwachten dat autodelen groot wordt. De prognoses wijzen in de steden op een groeiend autobezit door de flexibele arbeidsmarkt en de vele parttimers.’ Uit de scenariostudie voor Nederland in 2040 becijfert het Ruimtelijk Planbureau samen met het Centraal Planbureau dat het personenautopark groeit van zeven miljoen auto’s nu naar bijna acht tot twaalf miljoen auto’s over een kleine dertig jaar.
Misschien dat gratis openbaar vervoer de fileproblemen kan oplossen? Erik Verhoef, vervoerseconoom aan de Vrije Universiteit, wijst het idee direct van de hand, omdat het mensen trekt die met de fiets gaan of toch al met het openbaar vervoer reizen, terwijl het weinig automobilisten van de weg haalt. Meurs: 'Ouderen mobiel houden is ook vaak een argument voor gratis openbaar vervoer, maar daar heb ik twijfels bij; zij zijn veel minder uithuizig. Het groepje arme ouderen is klein. Met gratis openbaar vervoer schiet je met een kanon op een mug. Dat zou je veel gerichter moeten aanpakken door bijvoorbeeld extra saldo op de ov-chipkaart.’
Verhoef en Meurs kiezen beiden voor een flexibel openbaar vervoersysteem in de toekomst, waarbij je een zitplaats van tevoren moet boeken of tegen gereduceerd tarief met de taxi kan. In de perifere gebieden van Nederland kan ook de buurtbus worden ingezet, waarbij je naadloos kan overstappen van de auto op het openbaar vervoer en omgekeerd. Deze dienst zou je via sms of internet moeten kunnen bestellen.
Welk effect de voorgenomen bezuinigingen op het openbaar vervoer zal hebben, weet ook Meurs niet. Wel betreurt hij het dat deze bezuinigingen en de aanbesteding van het openbaar vervoer in de grote steden op één hoop worden gegooid: 'Ik vind de bezuinigingsopgave wel heel erg groot en vraag me af of het haalbaar is. Deze minister heeft nu het plan om aan te gaan besteden en het geld dat ze daarmee behaalt meteen weer af te romen. De vraag is alleen wat die aanbesteding gaat opleveren. Dat er een efficiencywinst zal worden geboekt is duidelijk, maar hoeveel is de vraag. Ten tweede is er in de netwerkopbouw een verbeterslag mogelijk, maar hoeveel? Dat is eigenlijk nog totaal onduidelijk. Het Centraal Planbureau heeft bij de heroverwegingen van het vorige kabinet berekend dat er vijftien procent winst is te behalen op de aanbestedingen. Dat getal vind ik veel te ruw bepaald en is waarschijnlijk te hoog.’
Niettemin staat hij een positief tegenover het aanbesteden van het openbaar vervoer. Bij het streekvervoer heeft het geleid tot kostenbesparingen, een forse groei in het aanbod plus meer tevreden reizigers. 'Het idee dat het openbaar vervoer dan volledig door de markt en dus door geld wordt bepaald, is onjuist. In haar Programma van Eisen definieert de gemeente of de stedelijke regio precies wat zij wil. Uit onderzoek is dan ook gebleken dat hierdoor in plaats van de verkleining van de overheidsinvloed deze juist is vergroot. Terwijl wel de gewenste kwaliteit voor veel minder geld geleverd kan worden.’
Maar we moeten de rol van het openbaar vervoer niet overschatten, ook niet voor de steden. Autogebruikers stappen niet snel over op het openbaar vervoer, blijkt uit onderzoek. Het bereikbaarheidsprobleem van de steden zou volgens de hoogleraren gericht kunnen worden verbeterd met prijsbeleid. Ongeveer de helft van de fileproblemen zou je ermee kunnen oplossen. Door heffingen afhankelijk van plaats en tijd te maken, prikkel je automobilisten om binnen de spits te variëren. Want daar gaat het om, niet om dal- en piekuren. Bij een knelpunt is de file eerst groeiend en dan slinkend, dus een heffing moet in het begin stijgen en later weer dalen, zodat de doorstroom niet hapert. Onder electorale druk houden de CDA en de VVD de heffing nu tegen.
'Met het prijsbeleid zijn we een beetje in de achterhoede terechtgekomen de afgelopen jaren’, vindt Verhoef. 'Zo heeft Stockholm het wel ingevoerd. Nederland wordt nog altijd gezien als innovatief land, maar we hebben lange procedures en zijn niet echt van het doorzetten. Veel ideeën sneuvelen als beleidsvoornemen. We zijn het land van de goede bedoelingen.’
Als de auto niet meer het vervoermiddel van de stad is en het traditionele openbaar vervoer ook niet het wondermiddel, wat dan? Gelukkig zijn er nog genoeg futuristische ideeën. Wat te denken van de Superbus van professor Wubbo Ockels. Deze elektrische bus is vijftien meter lang en kan 23 passagiers vervoeren met een snelheid van 250 kilometer per uur. Het voertuig combineert een hogesnelheidsverbinding met de flexibiliteit van wegvervoer. Het moet het innovatieve openbaar vervoer worden van de toekomst met een ongekende snelheid, comfort en flexibiliteit door het ontwerp met Formule 1- en ruimtevaarttechnologie. Een aparte rijstrook moet de reizigers bijna geruisloos van een zelf gekozen opstapplek brengen naar hun bestemming. Dubai is al geïnteresseerd, Ockels gaat ervan uit dat het een goede springplank kan zijn voor de Nederlandse markt.
Of wat te denken van de vliegende auto? Het eerste gedeelte leg je vliegend af, waarna je de vleugels van de automobiel inklapt en vervolgens verder rijdt naar de eindbestemming. Maar of het er echt van gaat komen, is de vraag.
De fiets lijkt in dat opzicht het vervoermiddel van de toekomst te zijn in de overvolle stad. Volgens idealist Haverman zouden steden zoals Amsterdam veel meer moeten doen met het succes van de ov-fiets, waarbij het individueel belang en het collectief belang hand in hand gaan. Het is simpel, snel en goedkoop en tegelijkertijd is het schoon en gaat het de congestie tegen. 'Je zou ook fietsen moeten kunnen huren op andere plekken dan stations’, zegt hij. 'Net als met auto’s zou je op de smartphone moeten kunnen opzoeken waar de dichtstbijzijnde staat. En het zou ook mogelijk moeten zijn om alleen een enkeltje te fietsen. Dus dat je hem op een andere plek terugbrengt. Dat is Parijs ook zo, maar daar rijden de hele nacht vrachtwagens rond om ze weer gelijkmatig over de stad te verspreiden.’
Daarom zijn Schimmelpennink en Haverman druk bezig met de ontwikkeling van ov-fiets 2.0. 'Stel je voor dat je een heel traject van ov-fietsen aanlegt langs busroutes’, zegt Haverman. 'Als iemand dan de bus mist, kan hij de fiets pakken. Je bent met de fiets toch veel sneller dan de bus die al die stops moet maken.’


Van 14 tot 16 september vindt het PICNIC Festival 2011 plaats op het NDSM-terrein in Amsterdam-Noord. Een van de thema’s is de mobiliteit en bereikbaarheid van de stad.
Zie: www.picnicnetwork.org