Buitenland

Automutilatie

De VS. Korte-termijnobligaties leveren meer op dan die voor de langere termijn, een knalhard signaal dat investeerders weinig vertrouwen hebben in de Amerikaanse economie. Een deal met China komt moeizaam van de grond. De handelsoorlog raakt Amerikaanse consumenten. ‘Recessie’ is het scenario dat de economische nieuwspagina’s domineert.

Het Verenigd Koninkrijk. Een dreigende no-deal-Brexit nekt de economische groei. In het tweede kwartaal van dit jaar kromp de Britse economie voor het eerst in zeven jaar. Uit een gelekt rapport van de Britse overheid blijkt dat het land rekening moet houden met voedsel- en medicijnschaarste als de Britten zonder nieuw verdrag de EU verlaten.

Duitsland. De export van auto’s en industriële benodigdheden zakt in. Volgens de Bundesbank komt dat door het handelsconflict tussen de VS en China en de aanstaande Brexit. En als Duitsland kwakkelt, wordt Europa ziek. Europa zit vastgeketend aan de risico’s die de Amerikaanse en Engelse economie bedreigen.

Nu het economisch tij tegen lijkt te zitten, worden rentecurves, wisselkoersen en productiviteitscijfers erbij gehaald om te begrijpen wat er aan de hand is in de westerse economieën. Logisch, maar dit type economisch weerbericht laat een belangrijke oorzaak buiten zicht: de crisis die nu dreigt is een gevolg van economische automutilatie. Er ligt geen plotselinge schok of bankencrisis ten grondslag aan de huidige vrees voor recessie. Het zijn de politieke keuzes van leiders die een kiezersmandaat willen uitvoeren en de wereldeconomie daarmee in de waagschaal stellen.

Trump presenteert de negatieve gevolgen van zijn handelsoorlog met China als noodzakelijk lijden om te voldoen aan zijn belofte om het speelveld tussen China en de VS gelijk te trekken. Maar weinig economen geven Trump gelijk in zijn overtuiging dat protectionisme de meest wijze strategie is. De adviseurs die Trump van een ramkoers met China probeerden af te praten, hebben het Witte Huis al lang verlaten.

‘Wereldleiders hebben de groei geruïneerd’

Vanaf het moment dat de Britse regering besloot om de toekomst van het EU-lidmaatschap per referendum te bepalen, is gewaarschuwd voor de economische gevolgen van een keuze voor ‘leave’. Het scenario van nieuwe handelsovereenkomsten die het Verenigd Koninkrijk naar een gouden toekomst leiden, bestaat voorlopig alleen in de hoofden van Leave-supporters. Dat Brexit tot krimp leidt, is inmiddels realiteit.

Dat malaise nu de grondtoon van het economisch nieuws vormt is opvallend. In januari 2018 voorspelde het IMF nog een algehele opleving van de wereldeconomie. Maar dat was voordat Trumps handelsoorlog volop was losgebarsten en een no-deal-Brexit waarschijnlijk was. ‘Wereldleiders hebben de beste groei in tien jaar tijd geruïneerd’, luidde de terechte conclusie van Steven Rattner, tijdens Obama adviseur van Amerika’s ministerie van Financiën.

Zo lijkt de belofte van politieke opschudding met een flink prijskaartje te komen. De populistische revolte waarin kiezers werden opgezet tegen een elite die vol littekens van de vorige economische crisis zat, heeft inderdaad voor een nieuw bestel gezorgd. Maar dat de kiezer daarmee ook economisch op het droge wordt geholpen, is alles behalve zeker. Er wordt poker gespeeld, met de wereldeconomie als inzet. Door Trump tegen de Chinezen, door het VK tegen de EU. En met de alarmsignalen op rood wordt het noodgereedschap weer te voorschijn gehaald. In het VK klinkt de roep om een stimuleringspakket dat de klap van de Brexit deels moet opvangen. In het Witte Huis wordt nagedacht over kortingen op loonbelasting. Trump dringt er bij de Fed op aan om de rente te verlagen.

Dit zijn het type maatregelen dat we kennen van tien jaar geleden, toen alle zeilen werden bijgezet om de grootste crisis in driekwart eeuw te bezweren. Nu moet het noodverband worden aangebracht op een zelf toegebrachte wond.

De vorige crisis zaaide een politieke storm die de afgelopen jaren raasde. De nieuwe leiders die deze wind in de zeilen kregen, drijven nu op hun eigen ijsberg af en dreigen de wereldeconomie mee onder te slepen. Er is nog ruimte om bij te sturen. Trump kan een China-beleid voeren dat niet ten koste gaat van de eigen economie. De ruimte voor een alternatief voor een no-deal-Brexit is kleiner, maar een zachtere landing dan nu wordt voorzien is mogelijk door in ieder geval het geraamte van een nieuwe overeenkomst tussen de EU en de Britten op te zetten. Met macht komt verantwoordelijkheid, ook voor de economie. Hopelijk is er geen echte recessie nodig om dat besef te laten doordringen.