Video

Avatars

Zijn video en film volwaardige kunstvormen? Wis en drie. Al jaren. Alÿs, Op de Beeck, Claerbout, Narkevicius, Bartana, Mik, McQueen – de lijst is lang en prachtig en toch is film- en videokunst nog altijd een lastig genre.

Medium kunst

Dat ligt aan mij, ongetwijfeld. Het ligt ook aan de locaties. Film wordt in musea (de goede niet te na gesproken) nogal eens stiefmoederlijk behandeld: rumoerige zaaltjes, slechte verduistering, slechte beamer, slecht geluid. Het ligt er ook aan dat films lang duren, en je hebt meer te doen, je gaat niet zomaar tachtig minuten op een bankje zitten om Mark Wallingers Construction Site helemaal uit te kijken. Het ligt ook aan de concurrentie van de ‘gewone’ cinema, Spiderman 3D, Das Weisse Band, Wall-E, Fitzcarraldo, Happiness, Hunger, you name it. Een kunstenaar die zich op dat terrein begeeft mengt zich qua techniek en verbeeldingsdrang in een competentiestrijd van jewelste.

Veel kunstfilms hebben helaas alleen bestaansrecht in het asiel van de kunstinstelling. Ze zijn vaak technisch zwak. Er wordt slecht in geacteerd. Het geluid deugt niet. De montage rammelt. De special effects zijn slap, want te duur. Er zit geen plot in, geen leven, geen visueel drama; en dan zwijg ik nog van de dingen die de kunstenaars zich graag permitteren – irritant drenzend rotzooigeluid, kwartieren en halve uren waarin helemaal niets gebeurt, enzovoort.

Ik zag het werk van drie interessante kunstenaars in Haarlem. Ed Atkins en Helen Marten in de aardige tentoonstelling Superficial Hygiene in De Hallen, en Shana Moulton in Nieuwe Vide. Superficial Hygiene toont kunstenaars die, kort gezegd, zoeken naar een ‘nieuwe verhouding tussen het kunstmatige en het reële’ en tussen ‘het gemedieerde beeld en het fysieke lichaam’, meestal gebruikmakend van digitale technieken. Dat klinkt ook als een omschrijving van Avatar, lijkt me. Ed Atkins’ video Even Pricks is een lange animatie ondersteund door een geluiden- en kretencompositie die eerder ook op het iffr te zien was. Daar werd de film ‘een gladde Tourette-tic’ genoemd, een snelle afwisseling van alles en nog wat. In bedden vallen brandende gaten. Veel ‘avatars’ – een sprekende chimpansee, bijvoorbeeld, in een zeer helder kunstmatig veld, schoon, hygiënisch, stralend. De virtuositeit lijkt sterk op het medium zelf gericht en dat is anders bij Marten, wier Orchids, or a Hemispherical Bottom (2013) gebaseerd is op haar werk als 3D-vormgever/beeldhouwer. De digitale wereld kan die vormen en verhoudingen verder brengen, losmaken van hun concrete vorm, maar de film behoudt een soort vitrinekarakter. Ook al zo proper. Mooi. Wilde ik daar wonen? Neen.

Nee, dan Shana Moultons Episodes from Whispering Pines in Nieuwe Vide, een serie van video-installaties met afleveringen van een doorlopende video/performancereeks. Hier is het opeens 1979. Moulton is in beeld als een bepruikt alter ego, Cynthia, in een raar gekleurde retro-wereld, waarin vreemde wezens voorkomen en zich grappige situaties voordoen. Het heeft veel van een meisjesachtige verkleedpartij, winkeltje spelen en met de poppen gooien, maar Moulton snijdt wel hardere dingen aan – vervreemding van familie en bekenden, seksuele eenzaamheid, vertwijfeling. Het curieuze is dat het allemaal vrij recent werk is, maar het er uitziet alsof het 35 jaar geleden is vervaardigd. Het acteren is mal en onhandig. Het geluid is niet best. De special effects zijn archaïsch (denk: Penny de Jager in Toppop). Ik stoorde me aan dat oude medium. Ik begreep het niet zo goed. Dat is altijd een goed teken.


Superficial Hygiene, De Hallen, Haarlem, t/m 9 juni, dehallen.nl. Shana Moulton: Episodes from Whispering Pines, Nieuwe Vide, Haarlem, t/m 4 mei.

Beeld: Shana Moulton, Episodes from Whispering Pines. Nieuwe Vide, Haarlem (Shana Moulton).